Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα παιδιά της Σαμαρίνας πήγαιναν και… θερινό σχολείο

Φωτογραφία εποχής. Το δημοτικό σχολείο βρισκόταν απέναντι από την εκκλησία (από το προσωπικό αρχείο του Νίκου Σιούμκα)

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα παιδιά της Σαμαρίνας πήγαιναν και… θερινό σχολείο

  • A-
  • A+

Με αφορμή το 4ο Διεθνές Θερινό Πανεπιστήμιο «Ελληνική γλώσσα, πολιτισμός και ΜΜΕ», που διεξάγεται 8-15 Ιουλίου 2018 στη Σύρο, συναντήσαμε έναν από τους εισηγητές της διοργάνωσης, τον Κώστα Ντίνα, καθηγητή Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, ο οποίος μας μίλησε για ένα άλλο θερινό σχολείο, το «Δημοτικόν Σχολείον Σαμαρίνης» (1.600 υψόμετρο), που λειτουργούσε 1η Ιουνίου-15 Σεπτεμβρίου

Στο γνωστό δημοτικό τραγούδι (που μιλάει για τους Σαμαριναίους, οι οποίοι πολέμησαν στο Μεσολόγγι το 1826 κατά την πολιορκία από τους Τούρκους) υπάρχει ένας στίχος που λέει «[…] παιδιά της Σαμαρίνας, γιατ’ είστε λερωμένα;», όμως εκείνα τα παιδάκια που πήγαιναν στο Δημοτικό κάθε καλοκαίρι στο κεφαλοχώρι αυτό, είχαν και καθαρά ρούχα και καθαρό μυαλό, για να μάθουν μέσα σε τρεις μήνες όσα τα άλλα παιδιά της χώρας μάθαιναν μέσα στους υπόλοιπους εννιά.

Το πρώτο θερινό

Στην επισήμανσή μας ότι «το πρώτο θερινό σχολείο (το summer school που λέμε σε πιο απλά… ελληνικά) ιδρύθηκε το 1871 από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ στις ΗΠΑ», ο καθηγητής Κώστας Ντίνας, μαθητής και ο ίδιος στη δεκαετία του 1960 στο σχολείο της Σαμαρίνας, μας αποστομώνει, λέγοντας ότι «για πολλά χρόνια, από την εποχή της Τουρκοκρατίας ακόμα, στην ελληνική ορεινή ενδοχώρα λειτούργησαν 10 πραγματικά, original… θα λέγαμε, θερινά σχολεία, στα οποία φοιτούσαν τα παιδιά από οικογένειες κυρίως κτηνοτρόφων».

Οπως μας εξηγεί ο κ. Ντίνας, «Για τις ανάγκες βόσκησης των κοπαδιών τους οι κτηνοτρόφοι μετακινούνταν από τα χειμαδιά στις ορεινές περιοχές (ουσιαστικά στην κύρια εστία τους) στα μέσα Μαΐου και επέστρεφαν στον χειμερινό τόπο διαμονής τους περί τα μέσα Οκτωβρίου».

Τον χειμώνα, λοιπόν, οι κάτοικοι της Σαμαρίνας έφευγαν και πήγαιναν σε διάφορα μέρη, το καλοκαίρι, όμως, όλοι γύριζαν σε αυτό τον τόπο-σημείο αναφοράς για όλους, αντάμωμα για συγγενείς και φίλους.

Ο χρόνος στη Σαμαρίνα είχε δικό του ρυθμό: το καλοκαίρι μέτραγε σαν… χειμώνας και το αντίστροφο.

Για παράδειγμα, για τη γιορτή του Αγίου Αθανασίου, που κανονικά είναι στις 18 Ιανουαρίου, στη Σαμαρίνα έκαναν πανηγύρι μία Κυριακή πριν από τον Δεκαπενταύγουστο.

«Η κοινότητα ήταν οργανωμένη με βάση θρησκευτικά δρώμενα, όλα τα πανηγύρια γίνονταν στη Σαμαρίνα, π.χ. η γιορτή της Παναγίας στις 15 Αυγούστου κρατούσε τρεις μέρες – σαν Πάσχα!» μας επισημαίνει ο κ. Ντίνας και συνεχίζει: «Εμείς, ως παιδιά, είχαμε δυο παρέες, μία στη Σαμαρίνα και μία στον κάμπο, όπως λέγαμε. Στο μυαλό μας είχαμε δύο τόπους: τη Σαμαρίνα και τη μη Σαμαρίνα, χωρίς να προσδιορίζουμε ακριβώς αυτό το “μη Σαμαρίνα”. Περιμέναμε με λαχτάρα να έρθει το καλοκαίρι και να συναντήσουμε την παρέα του βουνού».

«Ηταν απαίτηση των κατοίκων της περιοχής η μόρφωση των παιδιών τους» σημειώνει ο κ. Ντίνας. «Οι Βλάχοι είχαν πάντοτε καλή σχέση με τα γράμματα – σε πιο παλιές εποχές, μάλιστα, η κοινότητα πλήρωνε έναν γραμματιζούμενο ή έναν δημοδιδάσκαλο, για να κάνει μάθημα στα παιδιά τους. Εμείς ξεκινούσαμε τα μαθήματα την 1η Ιουνίου και τα τελειώναμε στα μέσα Σεπτεμβρίου, όμως στις 8 Σεπτεμβρίου, στη γιορτή της “Μικρής Παναγιάς”, κάναμε “επιδείξεις”: σκετσάκια, γυμναστική κ.λπ. Θυμάμαι ότι εκτός από τα θρανία που βγάζαμε έξω από το σχολείο, έφερναν όλοι καρέκλες και μαζευόταν όλο το χωριό για να μας δει».

«Και οι εκπαιδευτικοί;» ρωτάμε. «Ηταν δάσκαλοι και δασκάλες που δούλευαν κανονικά σε σχολεία επί εννέα μήνες και για το καλοκαίρι έκαναν μία ειδική σύμβαση με το υπουργείο Παιδείας, για να δουλέψουν με επιμίσθιο στα θερινά. Το σχολείο μας ήταν τετραθέσιο, οπότε κάποιες τάξεις ήταν μαζί στην ίδια αίθουσα, και χτίστηκε το 1931, “τη συνδρομή τής εν Nashua Αμερικής Φιλανθρωπικής Αδελφότητος Σαμαριναίων ‘Η Αγία Παρασκευή’”. Είχε γραφείο διευθυντή και ένα δωμάτιο, όπου μπορούσε να μένει. Κάναμε μάθημα πρωί και απόγευμα. Η ύλη της χρονιάς διδασκόταν “συμπυκνωμένη” μέσα σε τρεισήμισι μήνες, αλλά οι δάσκαλοι είχαν υπόψη τους ότι εμείς όλη τη χρονιά παρακολουθούσαμε ως ακροατές τα σχολικά μαθήματα. Παίρναμε, μάλιστα, και μια άτυπη βεβαίωση από τον δάσκαλο ότι φοιτήσαμε στο “σχολείο του χειμώνα”, όπως το λέγαμε».

«Δηλαδή δεν χάνατε χρονιά, απλώς το Ενδεικτικό, αντί για τον Ιούνιο, το παίρνατε τον Σεπτέμβριο» συμπεραίνουμε. «Ναι, από τη Σαμαρίνα παίρναμε το Ενδεικτικό. Μάλιστα, χαριτολογώντας, λέω στους φίλους μου ότι εγώ έκανα μάθημα δώδεκα μήνες κάθε χρονιά, γιατί “δεν τα ’παιρνα τα γράμματα”… Οσοι πηγαίναμε σχολείο, εκτός από το ότι μας άρεσε γιατί το βλέπαμε σαν “γιορτή”, γλιτώναμε και τις αγγαρείες που μας βάζανε να κάνουμε οι γονείς μας, ειδικά όσοι είχαν γιδοπρόβατα. Ηταν κάτι σαν διαφυγή για μας».

«Σε μια φωτογραφία που έχουμε με τη δασκάλα μας, είμαστε στην Γ΄ Τάξη, το 1964, και τότε το σχολείο μας είχε 63 μαθητές (το 1950-1952 είχε 112). Ελλείψει μαθητών, το θερινό σχολείο της Σαμαρίνας έκλεισε το 1978, αφού και οι συνθήκες ζωής είχαν πάρει άλλο δρόμο πια και για τους κατοίκους των ορεινών χωριών» λέει ο κ. Ντίνας με μια χροιά νοσταλγίας στη φωνή.

Κι έτσι όπως μιλάει, μας έρχεται η εικόνα ενός μικρού παιδιού που, για κάποιες ώρες της ημέρας, άφηνε το… καλοκαίρι έξω από την πόρτα του σχολείου και έσκυβε πάνω από ένα βιβλίο, για να μάθει «χειμωνιάτικα» γράμματα…

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η πρώτη μαθητική κινητοποίηση στην Ελλάδα
Ηταν λίγες ημέρες μετά την Πρωτοχρονιά του 1831, πριν ακόμα απελευθερωθεί η Αθήνα από την οθωμανική κατοχή, όταν οι σπουδαστές του Κεντρικού Σχολείου, στην Αίγινα, το πρώτο ανώτερο ουσιαστικά εκπαιδευτικό...
Η πρώτη μαθητική κινητοποίηση στην Ελλάδα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Προγράμματα για την εκπαίδευση
Πάνω από 1.000 μαθητές σε 24 σχολεία θα έρθουν κοντά στις τέχνες, τις θετικές επιστήμες και τον τοπικό πολιτιστικό πλούτο, θα επιχειρήσουν να κατανοήσουν επίκαιρα κοινωνικά ζητήματα, όπως η βιωσιμότητα του...
Προγράμματα για την εκπαίδευση
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Ο ξενιτεμένος και το αδεσποτάκι
Μια επιστολή, όλη κι όλη, φιλοξενεί σήμερα η σελίδα μας. Αλλά τι επιστολή; Το πιο γλυκό, τρυφερό, ανθρώπινο κείμενο που έχω διαβάσει εδώ και χρόνια. Μια ιστορία αγάπης ενός ανθρώπου για ένα ταλαίπωρο, αδέσποτο...
Ο ξενιτεμένος και το αδεσποτάκι
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στην Πόλη των πόλεων
Το Ζωγράφειο Σχολείο, στο διάστημα10-14 Απριλίου, άνοιξε τις πόρτες του σε μαθητές και μαθήτριες από την Ελλάδα στο πλαίσιο του «7ου Μαθητικού Συνεδρίου: Αντώνης Σαμαράκης», που διοργάνωσε σε συνεργασία με τα...
Στην Πόλη των πόλεων
ΝΗΣΙΔΕΣ
Καραμανλής κατέφθασε
Μάρτιος 1978. Τριγυρνάμε στους δρόμους της Καλαμάτας μαζί με το συνεργείο και τον Γιώργο Κοζομπόλη, τον πρωταγωνιστή και κεντρικό χαρακτήρα της ταινίας «Ο Γιώργος από τα Σωτηριάνικα», συναντάμε γνωστούς και...
Καραμανλής κατέφθασε
ΝΗΣΙΔΕΣ
Νικολιό, Νικολή, Νικόλα!
Νικολιό, Νικολή, Νικόλα! Με όλα τα ονόματα τον φωνάζαμε στη γειτονιά, σε όλα άκουγε· κι απότομα γύριζε το κεφάλι, και το ξανθό, αχτένιστο τσουλούφι, στην ξαφνική αλλαγή κατεύθυνσης, ακολουθώντας τους νόμους...
Νικολιό, Νικολή, Νικόλα!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας