Iστορία με φόντο τις Αποκριές

Κι επειδή ο μύθος μεταφέρει μια μοναδική αλήθεια για τη ζωή και τον χρόνο, επειδή ο μύθος είναι περιπλάνηση μέσα κι έξω από τον εαυτό μας, το Εθνογραφικό Μουσείο Μελίκη Μουσείο Μάσκας, ακολουθώντας τη διαδρομή του Κρασοπούλη, αφιερώνει τις δράσεις του για το 2015 στο ποτάμι της περιοχής.

«Ο Κρασοπούλης, ο αρχαίος Ασκορδος, ήταν το ανατολικό σύνορο της Χώρας των Αιγών, τώρα είναι το όριο κήρυξης του αρχαιολογικού χώρου που συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο των μνημείων της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Σκοπός μας είναι να προστατέψουμε το αγαπημένο μας ποτάμι, τον αρχαίο Ασκορδο -φυσικό πανάρχαιο σύνορο της Χώρας των Αιγών- από επιπόλαιες ανθρώπινες απροσεξίες και παρεμβάσεις και να το αναδείξουμε, με σεβασμό και αγάπη για το περιβάλλον και τον πολιτισμό μας. Με τη συνεργασία όλων, αρχών, διοικητικών και οικονομικών παραγόντων, κατοίκων, φορέων, σχολείων-μαθητών και ιδιωτών, αλλά και με την παρουσία επιστημόνων, περιβαλλοντολόγων, αρχαιολόγων και ιστορικών, να ορίσουμε τους άξονες δράσης», λέει ο Γιώργης Μελίκης, ιδρυτής του Μουσείου Μάσκας της περιοχής.

Η Μελίκη στις νότιες απολήξεις του ποταμού Αλιάκμονα, ανατολικά της Βέροιας και σε απόσταση αναπνοής από τη Βεργίνα, έρχεται στο φως της επικαιρότητας των ημερών για το καρναβάλι της.

Το διονυσιακό γλέντι στην πλατεία του χωριού, με πρωταγωνιστές τον Μύστη των Αιγών Τζαμάλαρο και τον Μικρό, είναι μόνο η αφορμή για να γνωρίσει κανείς τον δημοσιογράφο Γιώργη Μελίκη, ψυχή του νεοσύστατου Εθνολογραφικού Μουσείου – Κέντρου Ελληνικής Μάσκας Μελίκη. «Ακούμε τις ανάσες της γης, της φύσης και του μύθου που απλώνει τις κλωστές του μέχρι το σήμερα, ενώνει όπως ο σπάγκος τις γενιές μεταξύ τους, χωρίς ν’ ακολουθεί απαραίτητα μια χρονική σειρά» διηγείται καθώς ξετυλίγει την ιστορία των 60 τελετουργικών μασκών από κάθε γωνιά της Ελλάδας, συνυφασμένη με την έννοια της μεταμφίεσης, αγωγός μυητικής λατρείας και υπέρβασης των ανθρώπινων ορίων.

Οι μοναδικές συλλογές του Μουσείου αλλά και οι προσωπικές γνωριμίες του γνωστού δημοσιογράφου γίνονται αφετηρίες ν’ ανοιχτούν δρόμοι πολιτιστικής δράσης. Ενας από αυτούς απολήγει στις περιοδικές εκθέσεις που προγραμματίζει το Μουσείο, όπως αυτή του σημαντικού Γ. Μόραλη· άλλος σε εκπαιδευτικά εργαστήρια, ειδικά σχεδιασμένα για μαθητές όλων των βαθμίδων· άλλος πάλι συνδυάζει τη λαογραφία με την προσωπική αναζήτηση, όπως για παράδειγμα μια έκθεση που σχεδιάζεται μέσα στην επόμενη χρονιά με τη Ζυράννα Ζατέλη και θα τιτλοφορείται «Οι μαγικές βέργες του αδελφού μου».

Οι δρόμοι του κουδουνιού

Το κουδούνι, μουσικό όργανο, ηχητικό αντικείμενο, συνδέεται με την παρουσία του στο πλαίσιο ευετηρικών, γονιμικών και βλαστικών τελετουργιών, μορφές και εκδοχές των οποίων συναντούμε ώς τις μέρες μας. Ο ήχος του, είτε μεμονωμένα είτε συνδυαστικά, προκαλούσε το δέος, τον ενθουσιασμό αλλά και τον φόβο, συναισθήματα ισχυρά τα οποία οι τελεστές επιδίωκαν να μεταβιβάσουν στις ευεργετικές ή φθοροποιές δυνάμεις της φύσης σε μια απόπειρα να τις καλέσουν ή αντίστοιχα να τις ξορκίσουν.

Οι Κωδωνοφόροι, 1.500 στον αριθμό που κατέκλυσαν και φέτος τους κεντρικούς δρόμους και πλατείες της Θεσσαλονίκης, φέρνουν στην επιφάνεια μια ξεχασμένη παράμετρο του βαλκανικού πολιτισμού: των δρόμων που χάραξαν οι αγροτοκτηνοτρόφοι των χωρών της Βαλκανικής χερσονήσου.

Η παρέλαση των Κωδωνοφόρων απ’ όλη τη Βαλκανική γίνεται πλέον ένας θεσμός που ένα μόνο τμήμα του αφορά την αποκριάτικη πανδαισία στους δρόμους των μεγάλων πόλεων. Λαογράφοι, εθνολόγοι, κοινωνιολόγοι και ιστορικοί ενώνουν ψηφίδες της λαογραφικής παράδοσης της Χερσονήσου του Αίμου ακολουθώντας τα χνάρια των νομάδων που κατέβαιναν από τα βουνά να συναντήσουν την Ανοιξη.

Ενας μεγάλος πλούτος μύθων, θρύλων και παραδόσεων, μέρος του οποίου έχει καταγραφεί στο συλλογικό μας ασυνείδητο, γίνεται τώρα αντικείμενο συστηματικής μελέτης αλλά και ανταλλαγής πληροφοριών στους σύγχρονους βαλκανικούς δρόμους.