Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οι αποκαλύψεις οδήγησαν τους δημοσιογράφους στο κελί

Ποδοσφαιριστές της Μεικτής Ομάδας Μακρονήσου

Οι αποκαλύψεις οδήγησαν τους δημοσιογράφους στο κελί

  • A-
  • A+

Η «Μάχη» αποτέλεσε το επίσημο όργανο του Σοσιαλιστικού Κόμματος-ΕΛΔ («Ενωση Λαϊκής Δημοκρατίας») του Ηλία Τσιριμώκου και το πρώτο φύλλο της εκδόθηκε στις 21 Οκτωβρίου 1941.

Μια εφημερίδα που αποτέλεσε την αιχμή του δόρατος για τον Τύπο των αρχών της δεκαετίας του 1950 στην προσπάθεια για την παρουσίαση προς τον έξω κόσμο του αίσχους της Μακρονήσου.

Αρχισυντάκτης της εφημερίδας ήταν ο Γιάννης Μαρής (Τσιριμώκος), ξάδελφος του Ηλία Τσιριμώκου, προέδρου της ΕΛΔ, και διευθυντής της ο αειθαλής Γιώργος Καρατζάς, με τους οποίους έδωσαν μεγάλες μάχες σε μια εποχή όπου η εκτέλεση «δι' ασήμαντον αφορμήν» ήταν στην ημερήσια διάταξη, για να ξεσκεπαστούν τα αίσχη και οι φρικαλεότητες που γίνονταν στον ξερόβραχο απέναντι από το Λαύριο.

Παρέα επίσης με τους Στρατή Σωμερίτη, Αλέξανδρο Σβώλο, Σταύρο Κανελλόπουλο και άλλους, έδωσαν σε ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες τη μάχη για την ανάδειξη των τεκταινομένων στη Μακρόνησο, διακινδυνεύοντας σε πολλές περιπτώσεις ακόμη και την ίδια τους τη ζωή.

Είμαστε στον Αύγουστο του 1949 και ο Γιάννης Μαρής μαζί με τον προϊστάμενο του τυπογραφείου της εφημερίδας καλούνται από τον εισαγγελέα σε απολογία για ένα άρθρο που έγραψαν αναφορικά με τους πολιτικούς κρατούμενους και τη Μακρόνησο.

Μια υπόθεση που φαινομενικά σταμάτησε, καθότι δεν περιείχε κάτι το απαγορευτικό, όπως κριτική και συστάσεις για την κυβέρνηση, ούτε ερχόταν σε αντίθεση με τις απαγορεύσεις των στρατιωτικών αρχών.

Ομως η πραγματικότητα ήταν εντελώς διαφορετική. Στις 23 Νοεμβρίου 1949 αστυνομικοί της Γενικής Ασφάλειας με πολιτικά συλλαμβάνουν τον Γιάννη Μαρή και τον Γιάννη Σπυριδάκη, τους οποίους με χειροπέδες επιβιβάζουν σε ένα καμιόνι και τους οδηγούν στις Φυλακές των Βούρλων, εκεί όπου κάποτε υπήρχαν τα «σπίτια» και αργότερα μεταβλήθηκαν σε χώρο κράτησης πολιτικών κρατουμένων. Ενας χώρος κράτησης που έμεινε στην ιστορία για τη μυθιστορηματική απόδραση 27 κομμουνιστών κρατουμένων στις 17 Ιουλίου 1955, που έσκαβαν επί τέσσερις μήνες ένα λαγούμι κάτω από τον δρόμο το οποίο τους οδήγησε στο αντικρινό εργοστάσιο και την ελευθερία τους.

Για τους δύο κρατούμενους, υπήρχε ο φόβος πως οι Φυλακές των Βούρλων ήταν το ενδιάμεσο σημείο για τη μεταφορά τους στη Μακρόνησο. Υπήρξε άμεση κινητοποίηση από την πλευρά του Σοσιαλιστικού Κόμματος και του Ηλία Τσιριμώκου προσωπικά, με τρομερά αντιφατικά δεδομένα, όπως το ότι η εφημερίδα δεν μπορούσε να αναδείξει τη σύλληψη των δύο στελεχών της εξαιτίας της λογοκρισίας που είχε επιβληθεί από τις Αρχές την εποχή εκείνη.

«Το πρωταρχικό είναι η αποκατάσταση γενικά της δημοκρατικής νομιμότητας, με πλήρη σεβασμό των δημοκρατικών ελευθεριών όλων των πολιτών, για να γίνουν ελεύθερες και τίμιες εκλογές. Σ' αυτόν τον αγώνα η “Μάχη” έχει ιερά καθήκοντα γιατί είναι η μόνη εφημερίδα του λαού, η μόνη που κάνει συνεχή και συγκεκριμένη πάλη για τις ελευθερίες, η μόνη που μιλάει εκεί όπου οι άλλες σιωπούν. Με κανένα μέσο δεν μπορεί να φιμωθεί η “Μάχη” και να της επιβληθεί σιωπή, πάνω στα θέματα του δημοκρατικού αγώνα».

Η πρώτη δίκη ορίζεται για τις 10 Ιανουαρίου 1949, ενώ θα ακολουθήσουν κι άλλες με συντριπτικές αποκαλύψεις για το μεσαιωνικό κάτεργο. Λόγω των διεθνών παρεμβάσεων και κυρίως από την πλευρά του Λεόν Μπλουμ, οι Μαρής και Σπυριδάκης αθωώθηκαν και δεν στάλθηκαν ως εκ θαύματος στη Μακρόνησο.

Ενα ποδοσφαιρικό ντοκουμέντο

Η επιστολή που στάλθηκε από τους υπεύθυνους του Στρατοπέδου προς την ομάδα του Ολυμπιακού για έναν φιλικό αγώνα για τον εξωραϊσμό της εικόνας της Μακρονήσου προς τον έξω κόσμο.

Ο αγώνας έγινε στις 26 Ιανουαρίου 1949 στις 3 μ.μ. στο γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Ο Ολυμπιακός κόντρα στα Α΄-Γ΄ Τάγματα Μακρονήσου (Μεικτή Μακρονήσου), παρουσία του υπουργού Στρατιωτικών Παναγιώτη Κανελλόπουλου για να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στο γεγονός.

Ο Ολυμπιακός του Θεολόγου Συμεωνίδη αγωνίστηκε με τους: Xρήστο Κλέτσα, Διονύση Μινάρδο (αρχηγός), Ανδρέα Μουράτη, Ηλία Ρωσσίδη, Λουκιανό Γκιόκα, Μπάμπη Κοτρίδη, Στέλιο Χριστόπουλο, Αρη Μπιζάν, Αγγελο Βασιλειάδη, Αλέκο Χατζησταυρίδη και Λευτέρη Τριανταφύλλου. Στο 46ο λεπτό ο Στέλιος Κουρκουλάτος αντικατέστησε τον Χρήστο Κλέτσα και ο Ακύλας Δρούγκας τον Ηλία Ρωσσίδη.

Η Ομάδα Επιλέκτων της Μακρονήσου είχε παίκτη και προπονητή τον μεγάλο στράικερ του Παναθηναϊκού Αντώνη Παπαντωνίου.

Τερματοφύλακας ο Νίκος Πολίτης του Ολυμπιακού. Στην άμυνα ο Συμεών Ζόπσος της ΜΕΝΤ ο οποίος στο δεύτερο ημίχρονο αντικαταστάθηκε από τον Γιάννη Φωκά του Παναθηναϊκού.

Ο Καραβασίλης της Προοδευτικής, ο μεγάλος Κώστας Λιάρος του Εθνικού και της Καλαμαριάς, ο Βασίλης Παπαδόπουλος του Απόλλωνα.

Ο Διονύσης Γεωργάτος του Ολυμπιακού, ο Κώστας Ιωαννίδης του Ηρακλή, ο Γιώργος Δαρίβας και ο Ηλίας Μαλαμόπουλος του Ολυμπιακού.

Ο Γιώργος Πατηνιώτης του Εθνικού και ο μεγάλος Αντώνης Παπαντωνίου (αρχηγός) του Παναθηναϊκού. Διαιτητής ο Βασίλης Διαμαντόπουλος από τον σύνδεσμο της Αθήνας.

Οι εφημερίδες της εποχής θα μπορούσαμε να πούμε πως σχολίασαν κάπως “αχνά” το παιχνίδι. Η «Αθλητική Ηχώ» σημείωνε στο πρωτοσέλιδό της την επόμενη μέρα:

«Ο Ολυμπιακός Πειραιώς υπέκυψε μετά πειθαρχημένον και ήρεμον αγώνα εις την ισχυρά μεικτή Μακρονήσου με 2-1. H στρατιωτική ομάς απέσπασε την νίκην πέντε λεπτά προ της λήξεως διά του Πατηνιώτη. Το τέρμα του Ολυμπιακού –πρώτου του αγώνος– επέτυχεν ο Χατζησταυρίδης και ισοφάρισε δε ο παλαίμαχος Θεσσαλονικεύς Ιωαννίδης. Ηρως του αγώνος ο τερματοφύλαξ Πολίτης».

Ενας αγώνας που έμεινε στην ιστορία για πολλούς και διαφορετικούς λόγους: ποδοσφαιρικούς, πολιτικούς, ιδεολογικούς και όχι μόνο.

Τα γκολ πέτυχαν: στο 20΄ ο Χατζησταυρίδης με τεχνικό φάουλ περνώντας την μπάλα πάνω από το τείχος.

Στο 33΄ ισοφάρισε ο Ιωαννίδης με σουτ στην κίνηση έπειτα από σέντρα του Παπαντωνίου και ασθενή απόκρουση του τερματοφύλακα του Ολυμπιακού.

Στο 85΄ ο Πατηνιώτης έκανε το 2-1 ύστερα από φάουλ του Λιάρου, πάσα στον Μαλαμόπουλο και μετά στον Πατηνιώτη, ο οποίος κατάφερε να ξεγελάσει τον Μουράτη και τον Κουρκουλάτο.

Μια «φωτογραφική» συζήτηση για τα βασανιστήρια

Η φρίκη και ο θάνατος αποτυπωμένα σε εικόνες

Ηταν παράξενο περιβάλλον ο ξερόβραχος. Μπορούσες να ακούσεις, να δεις και κυρίως να ζήσεις τα πάντα. Μα τα πάντα, με όλη τη σημασία της λέξης.

Στο Γ΄ Τάγμα σε έναν μικρό χώρο υπήρχε ένα ξύλινο παράπηγμα, όπου εκεί βρισκόταν το φωτογραφείο το οποίο είχε στη δικαιοδοσία ένας συνάδελφος που το όνομά του ήταν Γιάννης. Γερός μα πολύ γερός. Δυνατός μα πολύ δυνατός, γύριζε χειμώνα καλοκαίρι με φανελάκι και κοντό παντελόνι ακόμη και όταν χιόνιζε.

Τον πείραζαν όλοι και αυτός το χαιρότανε με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο. Τότε τον φώναζαν «κτήνος», ενώ πολλά χρόνια αργότερα του κόλλησαν το καλλιτεχνικό παρατσούκλι «Αρκούδα», με πολλούς όταν ήθελαν να τον φωτογραφίσουν τα κατοπινά χρόνια, για την τηλεόραση και τις εφημερίδες, να τον παρουσιάζουν σε κάποιο πλάνο με το κεφάλι ή και με το σώμα ολόκληρης αρκούδας.

Στον ξερόβραχο μπορεί να έμενε «αναίσθητος», «ασυγκίνητος» και σκληρός απέναντι σε όλα. Ηταν όμως πραγματική λεβεντιά.

Σε όσους κάποιες φορές αποθαρρύνονταν ή το έβαζαν κάτω ήταν αυστηρός, επικριτικός και τους έβαζε τις φωνές. «Ψηλά το κεφάλι, ρε, τι πάθατε; Γυναικούλες είσαστε…; Ψηλά είπα!»

Κάποια μέρα από τον βοηθό του τον Στρατή, ένα ευγενικό και καλοσυνάτο παιδί από τη Μυτιλήνη, μάθαμε πως ένα πρωί τον κάλεσαν στο Α΄ Τάγμα όπου υπήρχαν κρατούμενοι άντρες και γυναίκες. Του είπαν να πάρει μαζί του και τα φωτογραφικά του σύνεργα.

Ξεκίνησε το πρωί και φτάνοντας το μεσημέρι δεν είχε γυρίσει ακόμη στο παράπηγμά του. Μια έκδηλη ανησυχία υπήρχε σε όλους για τη μη επιστροφή του. Κανείς δεν μπορούσε να υποθέσει τι στο καλό είχε συμβεί.

Αφού ψάξαμε στη σκηνή του, αποφασίσαμε να χωριστούμε σε ομάδες για να ψάξουμε όλα τα αντίσκηνα μήπως και ήταν κάπου εκεί και δεν μπορούσε από τα βασανιστήρια να μετακινηθεί ούτε βήμα.

Βρέθηκε σε κάποιο αντίσκηνο άλλου λόχου, πεσμένος κατάχαμα και «λουσμένος» στο κλάμα. Βογγούσε ο Γιάννης.

Ο «σκληρός», ο «ασυγκίνητος», το «κτήνος». Εκλαιγε και βογγούσε ασταμάτητα. Τον μεταφέραμε στη σκηνή του, με ήρεμες και απλές κινήσεις. Δεν μπορέσαμε να του βγάλουμε την παραμικρή κουβέντα. Ηταν σαν να είχε «ράψει» το στόμα του μια αόρατη σιωπή.

«Θα τα πούμε αύριο», μας είπε. Οπως και έγινε…

«Πήγαμε», άρχισε να μας λέει, «να φωτογραφίσουμε πολιτικούς κρατούμενους έχοντας μαζί μας ένα φιλμ “τριανταεξάρι”, το οποίο τελικά δεν έφτασε, αφού οι κρατούμενοι ήταν περισσότεροι από σαράντα. Χρησιμοποίησα και ένα δεύτερο που είχα μαζί μου. Η “υπηρεσία” ήθελε να τους βγάλει ταυτότητες και πιστοποιητικά για να τους στείλουν σε νοσοκομεία. Δεν είχαν όμως φωτογραφίες, γι’ αυτό με φώναξαν. Οταν άρχισα να φωτογραφίζω αναστατώθηκα. Στα πρώτα δύο λεπτά σπάσανε τα νεύρα μου. Η φρίκη και ο θάνατος αποτυπωμένα σε εικόνες. Δύο εικόνες μόνο: Αυτοί που ήθελα να φωτογραφίσω τους σήκωναν οι Αλφαμίτες στα πόδια τους γιατί δεν μπορούσαν να σταθούν όρθιοι αφού τους τα είχαν σπάσει. Ακόμη και τα κεφάλια τους τα κρατούσαν οι Αλφαμίτες, γιατί από τα βασανιστήρια δεν μπορούσαν να τα κρατήσουν μόνοι τους. Υπήρχαν και κάποιοι που για να τους φωτογραφίσω παρέμεναν ξαπλωμένοι, αφού δεν μπορούσαν να σηκωθούν όρθιοι και για να τους φωτογραφίσω έπρεπε να γυρίσουν λίγο δεξιά η λίγο αριστερά, γιατί ήταν σχεδόν πολτοποιημένα».

Αγωνιζόταν για να συγκρατηθεί και να μην ξαναβάλει τα κλάματα. Και εμείς γύρω του κάναμε την ίδια τιτάνια προσπάθεια.

Το επόμενο πρωί τον ρώτησα: «Τι έγινε τελικά με τις φωτογραφίες; Πότε θα είναι έτοιμες;».

«Θα έρθουν να τις πάρουν το βράδυ», μου απάντησε. Το ξανασκέφτηκε λίγο και μου λέει: «Kαλύτερα θα τους πω να έρθουν αύριο για να είμαι σίγουρα έτοιμος», συμπλήρωσε.

«Θα τους δώσεις και τα φιλμ;» τον ρώτησα ξανά. «Τι να τα κάνω εγώ, άχρηστα μου είναι». Συμπληρώνοντας μετά από λίγο: «Mωρέ καλά λες. Τέτοια φίλμ και άχρηστα…». Τον είδα κάπως συλλογισμένο και προβληματισμένο.

«Δεν θα τους κάνω καμία κουβέντα» μου είπε, «αν είναι ας το θυμηθούν από μόνοι τους» .

Κάνοντας όπως μας έλεγε αργότερα μια από τις μεγαλύτερες γκάφες της ζωής του.

«Δεν σκέφτηκα να βγάλω αντίγραφα» έλεγε παραπονεμένος χρόνια αργότερα στις παρέες του στη Θεσσαλονίκη. «Ηρθαν, πήραν τις φωτογραφίες και μετά από δύο τρεις μέρες για άγνωστο λόγο ήρθαν και πήραν και τα φιλμ. Εκανα πως δεν τα είχα και πως κάπου είχαν παραπέσει. Αλλά δεν έπαιρναν από λόγια. Με άρχισαν στο ξύλο και αναγκάστηκα γρήγορα να τους τα δώσω».

Πενήντα χρόνια μετά, ο Γιάννης Κυριακίδης θυμόταν στις παρέες του στη Θεσσαλονίκη την ίδια ιστορία με το ίδιο πάντα παράπονο.

«Ας είναι καλά εκείνος ο γιατρός ο Μιχάλης Β., που μια και δεν μπορούσε να κάνει τίποτ’ άλλο για το ξύλο που έφαγα, μου ’δινε… λουμινάλ για να μου λιγοστεύουν οι πόνοι….» συμπλήρωνε.

 

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η μνήμη δεν εκτοπίζεται από τη Μακρόνησο
Η Μακρόνησος. Ενας χώρος που θυμίζει έντονα και με κατάμαυρα γράμματα τα βασανιστήρια των νικητών στους ηττημένους. Τη βαναυσότητα και την επίδειξη δύναμης σε ανθρώπους που πίστεψαν σε κάτι. Δίνοντας ακόμη και...
Η μνήμη δεν εκτοπίζεται από τη Μακρόνησο
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Οταν η μπάλα σήμαινε αντίσταση
Ενα εξαιρετικά ενδιαφέρον αφιέρωμα στο ποδόσφαιρο στα χρόνια της Κατοχής και της Απελευθέρωσης παρουσιάζεται σήμερα στο πλαίσιο των δράσεων ● Ειδική μνεία θα γίνει στους δύο αγωνιστές ποδοσφαιριστές Νίκο Γόδα...
Οταν η μπάλα σήμαινε αντίσταση
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ξορκίζοντας τον Αυριανισμό τού χθες
Η «Αυριανή» στις μέρες της παντοδυναμίας της είχε ημερήσια κυκλοφορία που ξεπερνούσε τα 150.000 φύλλα. Η σκανδαλολογία και ο πολιτικός κυνισμός, ο κιτρινισμός και ο λαϊκισμός ήταν μόνο μερικά από τα...
Ξορκίζοντας τον Αυριανισμό τού χθες
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Οι πόλεμοι της μνήμης
Είναι καμιά φορά περίεργο να ξεκινάς ένα άρθρο που έχει να κάνει με την τρέχουσα πολιτική επικαιρότητα με στίχους του Τ.Σ. Ελιοτ. Το βάθος του λόγου του Ελιοτ έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το τετριμμένο και το...
Οι πόλεμοι της μνήμης
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Τράβα τον δρόμο σου και άσε τους άλλους να μιλάνε»
«Ο Κώστας Κάππος δεν υπήρξε ένα οποιοδήποτε “όστρακο” κομματικού βυθού που η πατρωνία της παράταξής του ανέσυρε από το πουθενά στον αφρό του δημοσίου βίου. Ηταν ο ματωμένος αγωνιστής που είχε δώσει σκληρές...
«Τράβα τον δρόμο σου και άσε τους άλλους να μιλάνε»
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Οι 300 λέξεις που προκάλεσαν διεθνή πολιτικό σάλο
Σήμερα είναι μέρος ενός τουριστικού περιπάτου. Μια διαδρομή για ρέκτες της Ιστορίας, τουρίστες που αγκομαχούν στην ανηφόρα μπροστά στην πύλη ενός πύργου, μέρος των κάστρων της Θεσσαλονίκης. Κανείς δεν μπορεί...
Οι 300 λέξεις που προκάλεσαν διεθνή πολιτικό σάλο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας