Στον πάτο της Ευρώπης και 86η παγκοσμίως κατατάχτηκε για το 2025 η Ελλάδα στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα (RSF).
H Ελλάδα αν και βελτίωσε την κατάταξή της κατά τρεις θέσεις σε σύγκριση με το 2024, τα μεγαλύτερα «αγκάθια» στην ελευθεροτυπία παραμένουν, καθώς -όπως επισημαίνουν οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα- παραμένει σε ισχύ η «ολιγαρχοποίηση» του μιντιακού τοπίου ενώ δεν έχει διασφαλιστεί η ασφάλεια των δημοσιογράφων από απειλές.
Για να γίνει αντιληπτός ο κατήφορος της δημοσιογραφίας στη χώρα μας, αρκεί να ληφθεί υπόψη ότι βρισκόμαστε στην κατάταξη πίσω και από την Μποτσουάνα, τη Σιέρα Λεόνε και την Ουγγαρία.
Στον σύνθετο δείκτη ελευθερίας του Τύπου -που συντάσσεται με βάση πέντε υποδείκτες- η Ελλάδα συγκεντρώνει 55,05 μονάδες, από 55,37 το 2025. Η βαθμολογία τοποθετεί τη χώρα μας στην τελευταία θέση της «πορτοκαλί ζώνης», των προβληματικών χωρών.
Στις πρώτες θέσεις της κατάταξης βρίσκονται Νορβηγία, Ολλανδία, Εσθονία, Δανία, Σουηδία, Φινλανδία, Ιρλανδία, Ελβετία, Λουξεμβούργο και Πορτογαλία.
Στις τελευταίες θέσεις βρίσκονται Αφγανιστάν, Σαουδική Αραβία, Ιράν, Κίνα, Βόρεια Κορέα και Ερυθραία.
Αναλυτικά η έκθεση των RSF για την Ελλάδα:
Μιντιακό τοπίο
Η εμπιστοσύνη του πληθυσμού στα μέσα ενημέρωσης συγκαταλέγεται εδώ και πολλά χρόνια στις χαμηλότερες στην Ευρώπη. Λίγοι μεγάλοι ιδιωτικοί όμιλοι συνυπάρχουν με εκατοντάδες ειδησεογραφικές ιστοσελίδες, γεγονός που συμβάλλει σε έντονο κατακερματισμό του μιντιακού τοπίου. Παράλληλα, λίγοι επιχειρηματίες ελέγχουν την πλειονότητα των μέσων, ενώ δραστηριοποιούνται και σε άλλους αυστηρά ρυθμιζόμενους επιχειρηματικούς τομείς. Ορισμένοι διατηρούν στενούς δεσμούς με την πολιτική ελίτ της χώρας. Ως αποτέλεσμα, ο Τύπος εμφανίζει έντονη πόλωση.
Πολιτικό πλαίσιο
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος είναι αρμόδιος για την εποπτεία των δημόσιων μέσων ενημέρωσης, κάτι που θέτει σε κίνδυνο τη συντακτική τους ανεξαρτησία. Η ρυθμιστική αρχή ραδιοτηλεόρασης, το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης, κατηγορείται για βραδύτητα και αναποτελεσματικότητα και δεν έχει αναμορφωθεί ουσιαστικά ούτε από την τρέχουσα ούτε από την προηγούμενη κυβέρνηση. Η Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών, που υπάγεται στον πρωθυπουργό, ενεπλάκη στην παρακολούθηση δημοσιογράφων, πολλοί από τους οποίους αποτέλεσαν στόχο του κατασκοπευτικού λογισμικού Predator.
Νομικό πλαίσιο
Παρά τις συνταγματικές εγγυήσεις, η ελευθερία του Τύπου έχει δεχθεί προκλήσεις σε νομοθετικό επίπεδο. Νέοι νόμοι που ψηφίστηκαν από το Κοινοβούλιο μετά το σκάνδαλο υποκλοπών -γνωστό ως Predatorgate- αποσκοπούν στην καλύτερη προστασία των πολιτών από αυθαίρετες παρακολουθήσεις, αλλά υπολείπονται των ευρωπαϊκών προτύπων, ενώ το Ανώτατο Δικαστήριο απάλλαξε την ΕΥΠ από εμπλοκή στο σκάνδαλο. Νομοσχέδιο για τα ΜΜΕ οδήγησε στη δημιουργία μιας αμφιλεγόμενης επιτροπής δεοντολογίας, ενώ δημοσιογράφος καταδικάστηκε βάσει του ποινικού κώδικα για διασπορά ψευδών ειδήσεων χωρίς σαφή αποδεικτικά στοιχεία. Τροπολογία που ψηφίστηκε το 2023 αυξάνει τον κίνδυνο φυλάκισης δημοσιογράφων για δυσφήμηση.
Οικονομικό πλαίσιο
Η οικονομική κρίση της τελευταίας δεκαετίας, σε συνδυασμό με τη μείωση της αναγνωσιμότητας και των διαφημιστικών εσόδων, θέτει υπό αμφισβήτηση τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα πολλών μέσων ενημέρωσης. Ο αντίκτυπος της νέας νομοθεσίας που στοχεύει στην αύξηση της διαφάνειας στην ιδιοκτησία και χρηματοδότηση των μέσων παραμένει αβέβαιος.
Κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο
Οι εγκαταστάσεις ορισμένων μέσων ενημέρωσης δέχονται τακτικά επιθέσεις από ακτιβιστές, οι οποίοι τα θεωρούν ιδεολογικούς αντιπάλους. Επιπλέον, οι γυναίκες δημοσιογράφοι αντιμετωπίζουν συχνά σεξισμό στον χώρο εργασίας.
Ασφάλεια
Η αστυνομία καταφεύγει συχνά σε βία και αυθαίρετες απαγορεύσεις, εμποδίζοντας τη δημοσιογραφική κάλυψη διαδηλώσεων και της προσφυγικής κρίσης στα ελληνικά νησιά. Δημοσιογράφοι έχουν πέσει θύματα σωματικών επιθέσεων σε αθλητικές διοργανώσεις και έξω από τα σπίτια τους. Η δολοφονία του έμπειρου αστυνομικού ρεπόρτερ Γιώργος Καραϊβάζ, που εκτελέστηκε μέρα μεσημέρι έξω από το σπίτι του στην Αθήνα το 2021, παραμένει ανεξιχνίαστη, καθώς δύο ύποπτοι αθωώθηκαν το 2024. Το περιορισμένο εύρος δράσης μιας ομάδας εργασίας για την προστασία των δημοσιογράφων δεν της επιτρέπει να αντιμετωπίσει τη συστημική κρίση της δημοσιογραφίας στην Ελλάδα.
