Η ματαιότητα των πολέμων

Μεθαύριο Σάββατο η «Εφημερίδα των Συντακτών» θα δώσει ως προσφορά στους αναγνώστες της το δράμα «Ελένη» του Ευριπίδη, σε ισοσυλλαβισμένη μετάφραση του Ανδρέα Χ. Ζούλα.

Η «Ελένη» -σε απόδοση άλλου μεταφραστή- θα παρουσιαστεί στην Επίδαυρο το τριήμερο 6, 7 και 8 Αυγούστου.

Το δράμα «Ελένη» είναι μια εκπληκτική σύνθεση ενός ανάλαφρου, κωμικού στην ανάπτυξή του έργου, που τοποθετείται όμως στο τραγικό πλαίσιο της ματαιότητας του πολέμου. Αυτό το πλαίσιο είναι ανείπωτα τραγικό για τους Αθηναίους που βλέπουν για πρώτη φορά την «Ελένη», το 412 π. Χ., έναν χρόνο μετά την ολοκληρωτική απώλεια του αθηναϊκού εκστρατευτικού σώματος στην τυχοδιωκτική πολεμική επιχείρηση στη Σικελία.

Ο Ευριπίδης, για να κάνει αυτό το τολμηρό «παιχνίδι», χρησιμοποιεί την κατά Στησίχορο παραλλαγή του μύθου της Ελένης, κατά την οποία ο Πάρις πήγε στην Τροία όχι την Ελένη, αλλά ένα ομοίωμά της που είχε φτιάξει η Ηρα. Και ενώ η Ελένη, καθ’ όλη τη διάρκεια του Τρωικού Πολέμου βρισκόταν στην Αίγυπτο, όπου την είχε πάει ο Ερμής, να περιμένει πιστή και αμόλυντη τον Μενέλαο, οι Ελληνες και οι Τρώες επί δέκα χρόνια σκοτώνονταν,για το είδωλό της.

Ο Μενέλαος, κατά την πλοκή και δράση του δράματος, μετά την άλωση της Τροίας, επιστρέφοντας στη Σπάρτη πλανάται στα πελάγη και ναυαγεί στην Αίγυπτο, όπου θα χάσει το είδωλο της Ελένης που μεταφέρει από την Τροία στην πατρίδα, θεωρώντας ότι είναι η γυναίκα του, αλλά θα βρει την πραγματική Ελένη. Με την οποία και φεύγει τελικά για τη Σπάρτη.

Ο Ευριπίδης αξιοποιεί στο έπακρο τη διαμετρική διαφορά των γεγονότων, του χαρακτήρα και κυρίως της συμπεριφοράς της Ελένης –αλλά και του Μενέλαου– κατά τον γνωστότατο από τον Ομηρο και την παράδοση μύθο, σε αντίθεση προς τα γεγονότα, τον χαρακτήρα και τη συμπεριφορά της κατά την παραλλαγή Στησίχορου που χρησιμοποιεί στο δράμα του. Δημιουργεί έτσι σειρά καθαρά κωμικών καταστάσεων, ενώ η ιλαρότητα είναι συνεχής σε όλη σχεδόν τη διάρκεια της δράσης, με τους διαλόγους, οι οποίοι φυσικά ηχούν παράδοξοι, καθώς είναι δομημένοι κατά τους χαρακτήρες του έργου και όχι κατά τον παραδοσιακό, ομηρικό μύθο. Βεβαίως ο Ευριπίδης, προς το τέλος του έργου του, και αφού οι θεατές έχουν συνηθίσει τη «νέα Ελένη», ξαναγυρνά –με το Δεύτερο Στάσιμο– στην πασίγνωστη, παραδοσιακή Ελένη, περίπου σαν να ξαναφέρνει τους συμπολίτες του στην πραγματικότητα.