Το πενθήμερο 16 έως 20 Μαρτίου 2026, ο καιρός στο Λαύριο θύμιζε περισσότερο χειμώνα που αντιστεκόταν να φύγει παρά άνοιξη. Στην κεντρική πλατεία της πόλης η ζωή κυλούσε όπως κάθε άλλη ημέρα. Κανείς δεν γνώριζε ότι, λίγες εκατοντάδες μέτρα πιο πέρα, κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, εξελισσόταν ένα από τα πιο φιλόδοξα και επικίνδυνα πειράματα υποβρύχιας στρατιωτικής επιτήρησης που έχουν χρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Ενωση.
To ερευνητικό έργο με το κωδικό όνομα UnderSec (UnderWater Security) και χρηματοδότηση 6 εκατ. ευρώ από το πρόγραμμα Horizon Europe ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2023 και αφορά την έρευνα και ανάπτυξη τεχνολογιών θαλάσσιας και υποθαλάσσιας επιτήρησης σε ευρωπαϊκά λιμάνια, όπως του Λαυρίου, της Βαλένθια και της Ραβένα. Ειδικότερα, περιλαμβάνει την ανάπτυξη και δοκιμή υποβρύχιων drones, συστημάτων σόναρ, φωτιστικών και ακουστικών μέσων, καθώς και δικτύων ηλεκτρομαγνητικών αισθητήρων και τεχνολογιών ανίχνευσης ακόμη και με τη χρήση (ραδιενεργών) γεννητριών νετρονίων. Στόχος είναι η αδιάλειπτη, σε 24ωρη βάση, υποβρύχια επιτήρηση για τον έλεγχο πιθανών δυτών-εισβολέων, εχθρικών υποβρύχιων οχημάτων και παράνομων/επικίνδυνων εμπορευματοκιβωτίων που μεταφέρονται από πλοία.
Στο UnderSec συμμετέχει κοινοπραξία 22 εταίρων από 11 διαφορετικές χώρες, με την Ελλάδα να εκπροσωπούν: ο Οργανισμός Λιμένος Λαυρίου A.E., το υπουργείο Ναυτιλίας/Ελληνική Ακτοφυλακή, το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), το Πανεπιστήμιο Δυτ. Αττικής (ΠΑΔΑ) και το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο (ΕΛΜΕΠΑ), όπως και η ιδιωτική εταιρεία ανάπτυξης λογισμικών drone PROBOTEK IKE και η ελληνικών συμφερόντων διεθνής εταιρεία Πληροφορικής European Dynamics.
Συντονιστής του έργου είναι ο μεγάλος γερμανικός οργανισμός εφαρμοσμένης έρευνας Fraunhofer-Gesellschaft, που αποτελείται από περίπου 70 εξειδικευμένα ινστιτούτα, με αντικείμενο την ανάπτυξη τεχνολογίας σε τομείς, όπως οι αισθητήρες και η ρομποτική, και χρηματοδότηση από το γερμανικό κράτος και ιδιωτικά κεφάλαια. Στην κοινοπραξία συμμετέχουν ακόμη το υπουργείο Αμυνας του Ισραήλ, η ισραηλινή κρατική πολεμική βιομηχανία της RAFAEL και το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ.
Στα μέσα Μαρτίου 2026 (16-20/3) πραγματοποιήθηκαν στη θαλάσσια και υποθαλάσσια περιοχή του λιμανιού του Λαυρίου οι κεντρικές δοκιμές -σε πραγματικές συνθήκες- των τεχνολογιών επιτήρησης του UnderSec. Σύμφωνα με τις δημόσια προσβάσιμες Περιοδικές Εκθέσεις του έργου, κατά τις παραπάνω δοκιμές είχε προβλεφθεί η χρήση εκρηκτικών, όπως το TNT, ή προσομοιωτικών αυτών, τοξικών και ραδιενεργών ουσιών, ναρκωτικών ή άλλων παράνομων ουσιών.
Οι πενθήμερες δοκιμές των τεχνολογιών έγιναν εν κρυπτώ, χωρίς καμία ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας και χωρίς τις απαραίτητες περιβαλλοντικές εγκρίσεις, θέτοντας σε σοβαρό κίνδυνο τη βιοποικιλότητα της περιοχής του λιμανιού, η οποία είναι ενταγμένη σε καθεστώς Natura 2000.
Broadlink: το καμάρι της RAFAEL και του IDF
Το UnderSec προέκυψε από τη στενή συνεργασία μεταξύ του οργανισμού Fraunhofer, συντονιστή του έργου, και του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ. Αποτελεί τη συνέχεια μιας συνεργασίας που ξεκίνησε στα τέλη Ιουνίου 2022 με τη δημιουργία της «Fraunhofer Καινοτόμου Πλατφόρμας για Αισθητήρες και Εφαρμοσμένα Συστήματα στο Παν/μιο του Τελ Αβίβ».
Στις 26 Μαρτίου 2025, η Αρχή Καινοτομίας του Ισραήλ, κρατικός φορέας που είναι αρμόδιος για την προώθηση της έρευνας, και ο γερμανικός οργανισμός συμφώνησαν να ενισχύσουν τη στενή συνεργασία με μια εταιρική σχέση με στόχο να «διευκολυνθεί η συνεργασία μεταξύ ισραηλινών και γερμανικών εταιρειών τόσο άμεσα όσο και στο πλαίσιο διαφόρων προγραμμάτων Ερευνας & Ανάπτυξης, όπως το Horizon Europe».
Υπό αυτό το πρίσμα, δεν προκαλεί καθόλου εντύπωση ότι στην καρδιά των τεχνολογιών του UnderSec βρίσκεται το σύστημα Broadlink της ισραηλινής βιομηχανίας όπλων RAFAEL Advanced Defence Systems, που χρηματοδοτείται με 442.750,00 €. Η RAFAEL είναι κρατική αμυντική εταιρεία του Ισραήλ και πέρσι διαφήμιζε ένα drone της με βίντεο που το έδειχνε να σκοτώνει έναν Παλαιστίνιο στη Γάζα. Είναι ακόμη από τους βασικούς υποψήφιους προμηθευτές της ελληνικής κυβέρνησης για το σύστημα αεράμυνας «Ασπίδα του Αχιλλέα», ενώ το 2023, μέσω διακρατικής συμφωνίας Ελλάδας-Ισραήλ, ανέλαβε την προμήθεια πυραυλικών συστημάτων SPIKE έναντι 370 εκατ. ευρώ.
Το Broadlink είναι ένα στρατιωτικό σύστημα (modem) υποβρύχιας επικοινωνίας που προσαρμόζεται για τις ανάγκες του UnderSec. Ουσιαστικά χρησιμοποιεί ευρυζωνικά ακουστικά κύματα, επιτρέποντας σε υποβρύχια, μη επανδρωμένα υποβρύχια οχήματα – UUVs, ομάδες βατραχανθρώπων και σκάφη ειδικών επιχειρήσεων να ανταλλάσσουν δεδομένα (ήχο, εικόνα, βίντεο) κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, όπου τα συμβατικά ραδιοκύματα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά.
Στο ενημερωτικό εγχειρίδιο, το Broadlink περιγράφεται ως «δοκιμασμένο σε πραγματικές συνθήκες μάχης» (combat-proven) προφανώς από τις ειδικές δυνάμεις του Πολεμικού Ναυτικού του Ισραήλ (Shayetet 13), ενώ αναφέρεται επίσης ότι έχει δοκιμαστεί σε υποβρύχια και τορπίλες.
«Οι συχνότητες του Broadlink μπορούν να επικαλύψουν τους ήχους επικοινωνίας πολλών ειδών οδοντοκήτων θαλάσσιων θηλαστικών, όπως τα δελφίνια», μας εξηγεί η Marta Picciulin, θαλάσσια βιολόγος και ειδική στον κλάδο της Οικοακουστικής (μελετά πώς οι φυσικοί και ανθρωπογενείς ήχοι επηρεάζουν τα οικοσυστήματα). «Εάν το modem μεταδίδει συνεχώς για μεγάλο χρονικό διάστημα, δημιουργεί έντονο υπόβαθρο θορύβου, ικανό να προκαλέσει προσωρινό αποπροσανατολισμό και να μειώσει την ικανότητα των ζώων να αντιλαμβάνονται το περιβάλλον τους, να εντοπίζουν τροφή και να ανιχνεύουν πιθανούς κινδύνους», επισημαίνει.
Ραδιενεργός κίνδυνος
Ενας ακόμη μείζων περιβαλλοντικός κίνδυνος συνδέεται με το CMIM (Μονάδα Αναγνώρισης Κρυμμένων Υλικών), που αναπτύσσεται από το κροατικό Ινστιτούτο RBI – Ruđer Bošković. Το CMIM είναι μια γεννήτρια νετρονίων, ένας ραδιενεργός εξοπλισμός, που ανιχνεύει εκρηκτικές ύλες ή ναρκωτικές ουσίες. Τα νετρόνια είναι ένα είδος ιονίζουσας ακτινοβολίας που μπορεί να διαπερνά την ύλη και, όταν εκτίθενται σε αυτά ζωντανοί οργανισμοί, να προκαλεί βλάβες στους βιολογικούς ιστούς. Το κροατικό ινστιτούτο δεν απάντησε αν προέβη σε εκτίμηση περιβαλλοντικού και ακτινολογικού κινδύνου-παρότι δήλωσε ότι θα συγκεντρώσει τα στοιχεία για να μας απαντήσει… Αγνωστος παραμένει ο τρόπος μεταφοράς του ραδιενεργού εξοπλισμού από την Κροατία στο Λαύριο.
Η RAFAEL δίνει τα φώτα της στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής
Το σύστημα Broadlink φαίνεται να παραμετροποιείται για τις ανάγκες του UnderSec σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής (ΠΑΔΑ), το οποίο αναπτύσσει σύστημα υποβρύχιων επικοινωνιών που θα ενσωματωθεί στα μη επανδρωμένα υποβρύχια οχήματα (ROV/LAUV) του ΕΛΚΕΘΕ και της πορτογαλικής OceanScan-MST (από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές εταιρείες στον χώρο των αυτόνομων υποβρυχίων drones).
Το ΠΑΔΑ έχει ακόμη αναλάβει να αναπτύξει μονάδα υποβρύχιας οπτικής ανίχνευσης με τη χρήση υποβρύχιων καμερών με τεχνητό φωτισμό (LED/προβολείς). «Δέσμες λευκού φωτός μέσα στο νερό μπορούν, ιδιαίτερα σε παράκτιες περιοχές και ειδικά εάν ο φωτισμός είναι συνεχής και ισχυρός, να μεταβάλουν τη συμπεριφορά των θαλάσσιων χελωνών και συνεπώς να τις βλάψουν», εξηγεί η Martina Monticelli, βιολόγος του Ιδρύματος Κητωδών του Ριτσόνε (βορειανατολική Ιταλία).
Ρωτήσαμε τον πρύτανη και τους συμμετέχοντες καθηγητές της Σχολής Μηχανικών του ΠΑΔΑ για τις τεχνικές προδιαγραφές (συχνότητες, διάρκεια, είδος φωτισμού κ.λπ.) των δύο συστημάτων, τη σχέση με την ισραηλινή RAFAEL, όπως και για τις περιβαλλοντικές συνέπειες των τεχνολογιών, όμως εκ μέρους του ιδρύματος ο καθ. Δημ. Πυρομάλης μας παρέπεμψε για απαντήσεις στον οργανισμό Fraunhofer.
Τα σόναρ, όπως αυτά που διαθέτει στο UnderSec η κρατική ισπανική εταιρεία SAES, που ειδικεύεται στις τεχνολογίες ανίχνευσης υποβρυχίων και την κατασκευή ναυτικών ναρκών, είναι συστήματα που εκπέμπουν ηχητικά/ακουστικά κύματα μέσα στο νερό και αναλύουν την ηχώ που επιστρέφει μόλις πέσουν πάνω σε ένα αντικείμενο. Πλην των παρεμβολών που προκαλούν στην επικοινωνία τους, τα σόναρ γίνονται αντιληπτά στα κητώδη (δελφίνια, φάλαινες) ως «μια έντονη απειλή, μεταβάλλοντας απότομα τη φυσιολογική συμπεριφορά κατάδυσης», εξηγεί ο ωκεανογράφος του Ινστιτούτου Κητολογικών Ερευνών «Πέλαγος», Αλέξανδρος Τσαλαπάτης. «Η αντίδραση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρό φυσιολογικό στρες, αποπροσανατολισμό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε φαινόμενα παρόμοια με τη νόσο αποσυμπίεσης που παρατηρείται στους δύτες, η οποία μπορεί να προκαλέσει σημαντικές βλάβες, έως και θάνατο», σημειώνει.
Η πλέον ανησυχητική κατηγορία επιπτώσεων αφορά τα περιστατικά μαζικών εκβρασμών που έχουν συνδεθεί διεθνώς με τη χρήση στρατιωτικών sonar. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι εκβρασμοί ζιφιών (είδος φάλαινας) στον Κυπαρισσιακό Κόλπο το 1996, όπου σε κοντινή απόσταση διεξάγονταν στρατιωτικές ασκήσεις του ΝΑΤΟ για ένα σύστημα σόναρ.
Τεράστιος όγκος δεδομένων στα χέρια του Τελ Αβίβ
Στα έγγραφα του έργου, η RAFAEL παρουσιάζεται ακόμη ως υπεύθυνη για την «επεξεργασία και ανάλυση δεδομένων μέσω αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης» καθώς και για την «ανίχνευση, αναγνώριση και ταξινόμηση αντικειμένων» από την εφαρμογή των τεχνολογιών. Ολος αυτός ο τεράστιος όγκος δεδομένων, δηλαδή, από ευρωπαϊκά λιμάνια καθίσταται διαθέσιμος στην ισραηλινή εταιρεία, η οποία τον επεξεργάζεται, τον αναλύει και τον ταξινομεί σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής και τη European Dynamics.
Στο ίδιο πλαίσιο, το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ με χρηματοδότηση 299.000,00 ευρώ είναι υπεύθυνο για πειράματα μέτρησης της ισχύος της ηχούς ενός στόχου κάτω από το νερό, όταν αυτός προσβάλλεται από κύμα σόναρ (Target Echo Strength Experiments), όπως και για τις ανάλογες προσομοιώσεις (Boundary Element Method Simulations) για τη βελτίωση των συστημάτων σόναρ και των αλγορίθμων αναγνώρισης.
Από την άλλη, το υπουργείο Αμυνας του Ισραήλ κατέχει περίοπτη θέση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του Εργου, μαζί με το Ελληνικό Λιμενικό, τον Οργανισμό Λιμένος Λαυρίου, το λιμάνι της Ραβένας και το πορτογαλικό υπουργείο Αμυνας. Ρόλος του Συμβουλίου είναι η διαχείριση ευαίσθητων πληροφοριών που σχετίζονται με την ασφάλεια των λιμένων, καθώς και η αντιμετώπιση έκτακτων γεγονότων κατά τις πιλοτικές δοκιμές.
Το ΕΛΚΕΘΕ και η ενόχληση των Γερμανών
Το ΕΛΚΕΘΕ απάντησε στα ερωτήματα που είχαμε στείλει στις 22 Μαΐου μόλις προχθές. Στο έργο, το ΕΛΚΕΘΕ αναπτύσσει έναν ανιχνευτή που μετρά τα επίπεδα ακτινοβολίας στο νερό και τα ιζήματα, χωρίς να εκπέμπει ραδιενέργεια. Ο αναπληρωτής διευθυντής του Ινστιτούτου Ωκεανογραφίας του ΕΛΚΕΘΕ, δρ Β. Καψιμάλης, απάντησε για τη δοκιμή αποκλειστικά του δικού του συστήματος. Οπως υπογραμμίζει, για τις μέρες που συμμετείχε στις δοκιμές το Κέντρο, «για τις μετρήσεις φυσικής ραδιενέργειας χρησιμοποιήθηκε εμπορικό υλικό ως προσομοιωτής/πηγή φυσικής ραδιενέργειας, χωρίς διάχυση στο θαλάσσιο περιβάλλον».
Επίσης, «κατά τη διάρκεια της δοκιμής του συστήματος που ανέπτυξε το ΕΛΚΕΘΕ στο πλαίσιο του προγράμματος δεν χρησιμοποιήθηκαν υποβρύχια συστήματα σόναρ, φώτα, μεγάφωνα ή ραδιενεργές γεννήτριες νετρονίων».
Πρόσθεσε, τέλος, ότι κατά τις δοκιμές του ΕΛΚΕΘΕ «δεν έγινε χρήση εκρηκτικών ουσιών» και ότι το Κέντρο «δεν είχε καμία ανάμειξη σε θέματα περιβαλλοντικών μελετών και επιπτώσεων», καθώς «ο υπεύθυνος φορέας για τις περιβαλλοντικές μελέτες σε όλες τις περιοχές εργασίας πεδίου είναι ο συντονιστής του έργου».
Η εκπρόσωπος του Fraunhofer, η δρ Sabine Trupp, όχι μόνο δεν απάντησε στα ερωτήματα για τις πενθήμερες δοκιμές και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, αλλά ρώτησε κιόλας: «Ποιος σας πληρώνει για να κάνετε την έρευνα;»
ΛΙΜΑΝΙ ΛΑΥΡΙΟΥ
Αδιαφορία για τη NATURA
Το λιμάνι του Λαυρίου βρίσκεται εντός περιοχής του δικτύου Natura GR3000018 SPA «Κανάλι Μακρονήσου», βάσει της οδηγίας 2009/147/ΕΟΚ για τα άγρια πτηνά, και πλησίον της περιοχής του δικτύου Natura GR 3000017 SCI «Παράκτια και θαλάσσια ζώνη Μακρονήσου», βάσει της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ με προστατευτέο είδος τη μεσογειακή φώκια (Monachus Monachus). Ευρύτερα υπάρχουν και άλλες περιοχές Natura (Νότιου Ευβοϊκού Κόλπου), ενώ έχουν καταγραφεί παρατηρήσεις δελφινιών (ρινοδέλφινων) ακόμη και μπροστά στο λιμάνι.
«Για την υλοποίηση του UnderSec εντός περιοχής του δικτύου Natura, υπάρχει υποχρέωση βάσει της ευρωπαϊκής και ελληνικής νομοθεσίας για τη διενέργεια δέουσας εκτίμησης των επιπτώσεων του έργου στην περιοχή όπου λαμβάνει χώρα, αλλά και σε άλλες περιοχές Natura με την υποβολή Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΕΟΑ) στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης» μας εξηγεί η Σοφία Κόπελα, νομικός με ειδίκευση στο δίκαιο θάλασσας και το περιβαλλοντικό δίκαιο, διδάσκουσα στη Νομική Σχολή του Δημοκρίτειου Παν/μίου Θράκης.
«Aν το έργο δεν υπόκειται σε περιβαλλοντική αδειοδότηση», συμπληρώνει, «υπάρχει σε κάθε περίπτωση υποχρέωση της αρμόδιας αρχής να ενημερώσει εγγράφως τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ, που εποπτεύεται από το ΥΠΕΝ) και να ζητήσει τη γνωμοδότησή του για τη δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων του έργου βάσει των σχετικών αρμοδιοτήτων του ως υπεύθυνου φορέα για τις προστατευόμενες περιοχές» προσθέτει.
ΟΦΥΠΕΚΑ: «Δεν μας ενημέρωσε κανείς»
Παρά το καθεστώς Natura και την επικινδυνότητα, καμία εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων δεν κατατέθηκε και καμία έγκριση ή γνωμοδότηση δεν ζητήθηκε για τις δοκιμές ή την εγκατάσταση των τεχνολογιών, όπως μας απάντησε ο αρμόδιος Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ) σε αίτημα κατάθεσης εγγράφων που κάναμε: «Σας πληροφορούμε ότι δεν έχει σταλεί στην υπηρεσία μας ΕΟΑ (Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση) σχετικά με το έργο UNDERSEC, ούτε έχει ζητηθεί η γνωμοδότηση του Οργανισμού για τη δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων του έργου σύμφωνα με τα όσα προβλέπονται στο εδ.ιστ’ της παρ.3 του αρ.27 του ν.4685/2020 και δεν έχει υπάρξει ουδεμία ενημέρωση σχετική από τον οποιονδήποτε σχετικά με το ανωτέρω έργο».
Οι κίνδυνοι για την περιοχή του Λαυρίου αποδεικνύονται τεράστιοι. Ο Παναγιώτης Δενδρινός, θαλάσσιος βιολόγος και πρόεδρος της Εταιρείας για τη Μελέτη και την Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας MOm, μας ενημερώνει ότι «στη Μακρόνησο, σε πολύ μικρή απόσταση, ακριβώς απέναντι από το λιμάνι του Λαυρίου, ζει και αναπαράγεται ένας σημαντικός πληθυσμός από 50 μεσογειακές φώκιες, σε διάφορες θαλασσινές σπηλιές κατά μήκος των ακτών του νησιού. Αποτελεί το 10% του πληθυσμού του είδους που ζει στην Ελλάδα (σύνολο μόλις 500) και το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού του είδους. Πραγματικά εκπλήσσει πολύ δυσάρεστα το γεγονός ότι πραγματοποιείται η χρήση τόσο παρεμβατικών μεθόδων (υποθαλάσσια drones, παραγωγή έντονων υποθαλάσσιων ηχητικών κυμάτων κ.λπ.) που μπορούν να έχουν έντονα αρνητικές επιδράσεις στην πανίδα και μάλιστα μέσα στα όρια μιας τόσο σημαντικής οικολογικά περιοχής».
Συντονισμένη σιγή ιχθύος
Αίτημα πρόσβασης σε έγγραφα αποστείλαμε στις 26 Μαΐου και προς τις κεντρικές υπηρεσίες του ΥΠΕΝ, ζητώντας περιβαλλοντικές μελέτες ή αξιολογήσεις του έργου, ωστόσο μέχρι σήμερα δεν έχουμε λάβει απάντηση. Το υπουργείο Ναυτιλίας/Λιμενικό Σώμα αρνήθηκε τρεις φορές να μας παράσχει στοιχεία για τις δοκιμές και τη δέουσα περιβαλλοντική μέριμνα. Αποδέχτηκε μόνο ότι αποτελεί τελικό χρήστη των τεχνολογιών, παραπέμποντάς μας για λοιπές απαντήσεις στον γερμανικό οργανισμό Fraunhofer. Ο Οργανισμός Λιμένος Λαυρίου Α.Ε. μέχρι και σήμερα δεν έχει απαντήσει στα συναπτά αιτήματά μας. Μονάχα στο αρχικό αίτημα (πριν μάλιστα από τις δοκιμές), ο διευθύνων σύμβουλος Γιώργος Βακόνδιος μας παρέπεμψε επίσης στον συντονιστή του UnderSec.
Ακόμη και ο βυθός της θάλασσας
«Δεν μας ενημέρωσε κανείς για το συγκεκριμένο έργο, ούτε για τις δοκιμές που έγιναν», διαμαρτύρεται ο Βάλσαμος Συρίγος, μέλος του Δ.Σ. του Εργατικού Κέντρου Λαυρίου και περιφερειακός σύμβουλος Αττικής, γέννημα-θρέμμα της περιοχής. Βρισκόμαστε στη μεσαία προβλήτα του λιμανιού του Λαυρίου και ο Συρίγος στρέφει το βλέμμα του στην είσοδο των σκαφών με φόντο τη Μακρόνησο. Αγανακτισμένος μας λέει πως «το UnderSec συνιστά μέρος μιας ευρύτερης αισχρής στρατηγικής συμφωνίας από τις ελληνικές κυβερνήσεις, που όσο πάει δένονται και πιο πολύ σε ένα κράτος που κάνει γενοκτονία σε βάρος του παλαιστινιακού λαού».
Το ΥΠΕΘΑ αρνείται συμμετοχή
Στα δημόσια έγγραφα του προγράμματος οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις δεν εμφανίζονται ως εταίροι στο UnderSec. Εντούτοις, σε ανακοίνωση στην ιστοσελίδα του έργου αναφέρεται ότι συγκεκριμένες δοκιμές σε αληθινές συνθήκες του έργου υλοποιήθηκαν «σε συνεργασία με τις ένοπλες δυνάμεις της χώρας».
Σε σχετικό ερώτημα προς το υπουργείο Αμυνας, η Διεύθυνση Ενημέρωσης ΥΠΕΘΑ αρνήθηκε κάθε συμμετοχή στο UnderSec: «Σύμφωνα με την ενημέρωση από το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού (ΓΕΝ), σας αναφέρουμε σχετικά με τα ερωτήματά σας για το Ερευνητικό Εργο “UNDERSEC” ότι το Πολεμικό Ναυτικό δεν συμμετέχει καθ’ οιονδήποτε τρόπο σε αυτό, όπως αναγράφεται στα δημοσίως διαθέσιμα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής / CORDIS».
Οι δοκιμές του UnderSec πάντως εκτείνονται μέχρι τις βόρειες ακτές της Κρήτης, μεταξύ Ρεθύμνου και Λασιθίου, σύμφωνα με τις δημόσιες ανακοινώσεις του έργου. Σε ερώτημά μας προς τον πρύτανη και τους συμμετέχοντες καθηγητές του Τμήματος Ηλεκτρονικών Μηχανικών του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου στην Κρήτη να μας απαντήσουν σε ποιο ακριβές σημείο πραγματοποιούνται δοκιμές σε αληθινές συνθήκες κοντά στις εγκαταστάσεις του ΕΛΜΕΠΑ [που αναπτύσσει υποβρύχιο σύστημα ανίχνευσης εκρηκτικών (ναρκών) με την ονομασία ΗΡΑΚΛΗΣ], ο καθ. Μανόλης Αντωνιδάκης εκ μέρους του ιδρύματος δεν παρείχε διευκρινίσεις και μας παρέπεμψε στον συντονιστή Fraunhofer.
Αγνωστο παραμένει μέχρι σήμερα σε πόσα ελληνικά λιμάνια, πλην του Λαυρίου, σχεδιάζεται να εγκατασταθούν στο μέλλον οι τεχνολογίες επιτήρησης του UnderSec.
Σύμπραξη ΟΛΘ με το λιμάνι του Ασντόντ
Τα ελληνικά λιμάνια πάντως φαίνεται να αποτελούν έναν από τους στρατηγικούς πόλους της ελληνο-ισραηλινής τεχνολογικής/αμυντικής συνεργασίας, καθώς τον Αύγουστο του 2023 ο Οργανισμός Λιμένος Θεσσαλονίκης υπέγραψε συμφωνία με το λιμάνι του Ασντόντ, δίνοντας βασικά στον ΟΛΘ τη δυνατότητα να αξιοποιήσει τις ισραηλινές τεχνολογίες κυβερνοασφάλειας μέσω του Κέντρου Ναυτιλιακής Τεχνολογίας (Maritime Technology Hub) του ισραηλινού λιμένα.
Δεν πρέπει να διαφεύγει επίσης το γεγονός ότι το λιμάνι Λαυρίου βρίσκεται σε διαδικασία παραχώρησης, με το Υπερταμείο να ανακοινώνει τον Ιούνιο 2025 πέντε δεσμευτικές προσφορές για το 51% του λιμανιού. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η προσφορά της Israel Shipyards Industries Ltd, του μεγαλύτερου ναυπηγικού ομίλου του Ισραήλ, με έντονη δραστηριότητα στην κατασκευή στρατιωτικών και περιπολικών (λιμενικών) σκαφών. Ο ιδιωτικός όμιλος είναι από τους βασικούς προμηθευτές του ισραηλινού Πολεμικού Ναυτικού.
Αξιοσημείωτο είναι ότι ένας από τους τρεις συνιδιοκτήτες της Israel Shipyards είναι ο Sami Katsav και η εταιρεία του, SK Group. Πρόκειται για την ισραηλινή εταιρεία που προχώρησε στην πλήρη εξαγορά τον περασμένο Αύγουστο της Ελληνικής Βιομηχανίας Οπλων (ΕΛΒΟ). Σήμερα η διαδικασία παραχώρησης του λιμανιού καθυστερεί λόγω προσφυγών μεταξύ των πλειοδοτών.
Οι δοκιμές στη Βαλένθια και οι διαδηλώσεις στη Ραβένα
Επόμενος σταθμός των δοκιμών, μετά το Λαύριο, ήταν στις αρχές Ιουνίου το λιμάνι της Βαλένθια, το μεγαλύτερο λιμάνι εμπορευματοκιβωτίων της Ισπανίας, που συμμετέχει επίσης στο UnderSec.
Οι δοκιμές, όμως, διήρκεσαν μόλις δύο ώρες σε μια προβλήτα γνωστή ως El Bracet, που δεν βρίσκεται σε επιχειρησιακή χρήση, σύμφωνα με τις απαντήσεις της διοίκησης του λιμανιού. Από την άλλη, η κρατική ισπανική εταιρεία SAES -που διαθέτει στο UnderSec ένα δίκτυο φορητών ηλεκτρομαγνητικών αισθητήρων, ένα ακουστικό σύστημα αποτροπής και ένα σόναρ ανίχνευσης δυτών- υποστήριξε ότι οι αναμενόμενες επιπτώσεις των τεχνολογιών της που δοκιμάστηκαν είναι «πολύ περιορισμένες ή ανύπαρκτες» και, σε κάθε περίπτωση, «προσωρινές και αναστρέψιμες». Ωστόσο, δεν απάντησε στο ερώτημα σχετικά με το ποια αρχή ή υπηρεσία πραγματοποίησε τις εν λόγω περιβαλλοντικές αξιολογήσεις.
Στη Ραβένα ζητούσαν να μη χρησιμοποιείται το λιμάνι για μεταφορά στρατιωτικού υλικού στο Ισραήλ και να ανασταλεί η ιταλική συμμετοχή στο έργο
Στη Ραβένα της βορειοανατολικής Ιταλίας, στο τρίτο ευρωπαϊκό λιμάνι που συμμετέχει στο έργο, το UnderSec χρηματοδοτεί τη δημιουργία ενός ψηφιακού διδύμου (digital twin), δηλαδή μιας ψηφιακής αναπαράστασης του λιμένα πάνω στην οποία μπορούν να προσομοιώνονται δραστηριότητες. Ομως στην ιταλική πόλη υπήρξαν έντονες αντιδράσεις για τη συμμετοχή στο UnderSec, με πολλαπλές διαδηλώσεις διαμαρτυρίας να οργανώνονται τον περασμένο χρόνο στον χώρο του λιμανιού. Τα κεντρικά συνθήματα ζητούσαν να μη χρησιμοποιείται το λιμάνι της Ραβένας για μεταφορά στρατιωτικού υλικού στο Ισραήλ και να ανασταλεί η ιταλική συμμετοχή στο έργο. Μέχρι σήμερα, με το UnderSec να ολοκληρώνεται τον Σεπτέμβριο, στο λιμάνι της Ραβένας δεν έχουν γίνει δοκιμές.
● Η διασυνοριακή έρευνα πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του Journalismfund Europe. Συνεργάστηκαν οι Ιταλοί δημοσιογράφοι Ludovica Iona Lasinio (συντονίστρια) και Linda Maggiore (Altreconomia) και η Ισπανίδα Begoña Pérez Ramírez (Público)