Λιμός στη Γάζα: Η διάψευση του Ισραήλ από τους ειδικούς και η ευθύνη των χωρών

Παγκόσμια αίσθηση έχει προκαλέσει η δημοσιοποίηση έκθεσης από υπηρεσία του ΟΗΕ που –για πρώτη φορά– επιβεβαιώνει την κατάσταση λιμού που επικρατεί στην πόλη της Γάζας. Και μάλιστα σε μια χρονική περίοδο που ο ισραηλινός στρατός συνεχίζει τις προετοιμασίες για πλήρη κατάληψη της Γάζας, εν μέσω της γενοκτονίας που έχει επιβάλλει στον παλαιστινιακό θύλακα. 

Μάλιστα, το σύστημα Ολοκληρωμένης Ταξινόμησης Φάσεων Επισιτιστικής Ασφάλειας (IPC) υπογράμμισε τον κίνδυνο περαιτέρω εξάπλωσής του στις κεντρικές και νότιες περιοχές της Ντέιρ αλ Μπάλαχ και της Χαν Γιούνις έως τα τέλη του επόμενου μήνα. Σύμφωνα λοιπόν με το IPC, 514.000 άνθρωποι –σχεδόν το ένα τέταρτο των Παλαιστινίων στη Γάζα– αντιμετωπίζουν λιμό και αυτός ο αριθμός αναμένεται να αυξηθεί στους 641.000 έως τα τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιπλέον, τόνισε ότι η κατάσταση νοτιότερα μπορεί να είναι ακόμη χειρότερη από ό,τι στην πόλη της Γάζας, όμως τα περιορισμένα στοιχεία δεν επιτρέπουν μια ακριβή κατηγοριοποίηση.

Σημειώνεται ότι είναι η πρώτη φορά που το IPC καταγράφει λιμό εκτός Αφρικής. Το IPC έχει αξιολογήσει προηγουμένως ότι υπήρξε λιμός σε περιοχές της Σομαλίας το 2011, στο Νότιο Σουδάν το 2017 και το 2020, και στο Σουδάν το 2024.  

Η αντίδραση του Ισραήλ

Όπως ήταν αναμενόμενο, το Τελ Αβίβ απέρριψε την έκθεση ως αναληθή και μεροληπτική, ισχυριζόμενο πως το IPC στήριξε την έρευνά του μόνο σε εν μέρει στοιχεία που παρείχε σε μεγάλο βαθμό η Χαμάς, μη λαμβάνοντας υπόψη μια πρόσφατη εισροή τροφίμων.

«Δεν υπάρχει λιμός στη Γάζα», ανέφερε σε μια ανακοίνωση το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών, ενώ ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου χαρακτήρισε ως «χονδροειδές ψέμα» την έκθεση και καταλόγισε στη Χαμάς την ευθύνη για τις ελλείψεις.

Το γραφείο του Νετανιάχου δεν δίστασε να υποστηρίξει ότι «το Ισραήλ δεν έχει πολιτική λιμού», αλλά «πολιτική πρόληψης του λιμού», αναφέροντας επίσης ότι «οι μόνοι που σκόπιμα αφήνονται να λιμοκτονούν στη Γάζα είναι οι Ισραηλινοί όμηροι» από τη Χαμάς.

Οι αποστομωτικές απαντήσεις από τους ειδικούς

Τους ισχυρισμούς του Ισραήλ αποδόμησαν οι ειδικοί. Μεταξύ άλλων, ο Jean-Martin Bauer, διευθυντής του Παγκόσμιου Προγράμματος Τροφίμων (WFP) του ΟΗΕ (ο οποίος έχει εργαστεί για την καταπολέμηση της πείνας στη Δυτική Αφρική, τη Συρία, το Ιράκ και την Κεντρική Αφρική) εξήγησε ότι η κήρυξη λιμού προκύπτει μέσω μιας παγκοσμίως αποδεκτής διαδικασίας με σαφή πρότυπα και όρους που σχετίζονται με τον αριθμό των θανάτων από πείνα και το ποσοστό του πληθυσμού και των παιδιών που υποφέρουν από ακραίες ελλείψεις τροφίμων και οξύ υποσιτισμό.

«Όταν ακούτε τη λέξη λιμός, πιθανότατα σκέφτεστε τη χειρότερη πείνα που μπορείτε να φανταστείτε. Αλλά ο λιμός δεν είναι απλώς μια λέξη, είναι ένας τεχνικός όρος. Είναι το τελευταίο στάδιο στην κλίμακα της πείνας. Την ώρα που κηρύσσεται λιμός, οι άνθρωποι ήδη πεθαίνουν από την πείνα», ανέφερε ο αξιωματούχος του WFP, υπογραμμίζοντας ότι οι συνθήκες δημιουργίας λιμού «είναι ανθρωπογενείς».

Όπως σημείωσε, ο λιμός δηλώνεται όταν συμβαίνουν τρεις συνθήκες ταυτόχρονα: α) τουλάχιστον το 20% του πληθυσμού υποφέρει από ακραίες ελλείψεις τροφίμων, β) ένα σημαντικό ποσοστό παιδιών (το ένα στα τρία) πάσχει από οξύ υποσιτισμό και γ) τουλάχιστον δύο στους 10.000 ανθρώπους πεθαίνουν κάθε μέρα από πείνα ή ασθένειες που σχετίζονται με την πείνα.

Τόνισε επίσης ότι «ο λιμός δεν δηλώνεται ποτέ μόνο από έναν οργανισμό. Είναι αποτέλεσμα μιας κοινής ανάλυσης βασισμένης σε δεδομένα, χρησιμοποιώντας συμφωνημένα παγκόσμια πρότυπα» από το IPC. «Αυτή η διαδικασία συγκεντρώνει πολλαπλούς οργανισμούς», όπως το WFP και «επιβεβαιώνεται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες. Αυτό διασφαλίζει ότι οι δηλώσεις λιμού βασίζονται σε ανεξάρτητα, επιστημονικά, τεκμηριωμένα στοιχεία», υπογράμμισε με σαφήνεια. 

Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες δήλωσε πως ο λιμός είναι μια «ανθρωπογενής καταστροφή, ένα ηθικό κατηγορητήριο, και μια αποτυχία της ίδιας της ανθρωπότητας».  Κάλεσε σε άμεση κατάπαυση του πυρός, απελευθέρωση όλων των ομήρων που εξακολουθούν να κρατούνται από τη Χαμάς και ελεύθερη πρόσβαση της ανθρωπιστικής βοήθειας.

«Άνθρωποι λιμοκτονούν. Παιδιά πεθαίνουν. Και εκείνοι που έχουν υποχρέωση να δράσουν αποτυγχάνουν… Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε αυτή η κατάσταση να συνεχιστεί ατιμωρητί», ανέφερε επίσης ο Γκουτέρες.

Ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα Φόλκερ Τουρκ ξεκαθάρισε ότι ο λιμός στη Γάζα είναι το άμεσο αποτέλεσμα ενεργειών της ισραηλινής κυβέρνησης και προειδοποίησε ότι οι θάνατοι από πείνα μπορεί να ισοδυναμούν με έγκλημα πολέμου.

⇒ Χαρακτηριστική είναι και η δήλωση του επικεφαλής της βρετανικής διπλωματίας Ντέιβιντ Λάμι, ο οποίος κατηγόρησε, χωρίς περιστροφές, το Ισραήλ για τον λιμό στη Γάζα. Αφού σημείωσε ότι η κατάσταση λιμού συνιστά ένα «ηθικό σκάνδαλο», τόνισε πως θα μπορούσε απολύτως να είχε αποφευχθεί. «Η άρνηση της ισραηλινής κυβέρνησης να επιτρέψει να εισέλθει επαρκής βοήθεια στη Γάζα προκάλεσε αυτήν την καταστροφή ανθρώπινης προέλευσης. Είναι ένα ηθικό σκάνδαλο», σημείωσε και ζήτησε «το τέλος της στρατιωτικής επιχείρησης στην Πόλη της Γάζας, που αποτελεί το επίκεντρο του λιμού» και το μόνο που κάνει είναι «να επιδεινώνει μια ήδη καταστροφική κατάσταση, θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή των ομήρων που κρατούνται από τη Χαμάς».

Η ευθύνη των χωρών

Την ώρα που ανακοινώνονταν (και επισήμως) η κατάσταση λιμού στη Γάζα, η Ευρωπαϊκή Ένωση περιορίζονταν απλώς να καταδικάσουν τη διχοτόμηση των παλαιστινιακών εδαφών, χωρίς να κάνουν καμία αναφορά σε κυρώσεις κατά του Ισραήλ. 

Με τον λιμό να εξαπλώνεται στη Γάζα και τη γενοκτονία να συνεχίζεται αμείωτη, το εύλογο ερώτημα είναι το τι κάνουν τα άλλα κράτη του πλανήτη για να σταματήσουν το Ισραήλ και όσα τραγικά λαμβάνουν χώρα στον παλαιστινιακό θύλακα. 

Μιλώντας στο Al jazeera, o Ralph Wilde, καθηγητής Nομικής στο University College του Λονδίνου, εξήγησε καταρχάς ότι (όπως κατέγραψε και το Διεθνές Δικαστήριο πέρυσι), η παρουσία του Ισραήλ στη Γάζα και την κατεχόμενη Δυτική Όχθη είναι παράνομη. Επιπλέον, η μεταχείριση των άμαχων Παλαιστινίων από το Ισραήλ (γενοκτονία, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, εγκλήματα πολέμου, χρήση της πείνας ως όπλου πολέμου) παραβιάζει το διεθνές δίκαιο.

«Επειδή οι κανόνες που παραβιάζονται έχουν έναν ιδιαίτερο θεμελιώδη χαρακτήρα, όλα τα κράτη υπόκεινται σε ένα ειδικό νομικό καθήκον… να τερματίσουν αυτές τις παραβιάσεις», δήλωσε ο Wilde στο Al Jazeera. Σχετικά με τις παραβιάσεις που έχουν δημιουργήσει αυτόν τον λιμό, οι χώρες «έχουν την ευθύνη να προστατεύσουν τον παλαιστινιακό λαό. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να λάβουν όλα τα μέτρα που εμπίπτουν στις αρμοδιότητές τους, συμπεριλαμβανομένου του πλήρους τερματισμού των εμπορικών σχέσεων με το Ισραήλ», πρόσθεσε με σαφήνεια.

Ανέφερε επίσης ότι όποιες κυβερνήσεις συνεχίζουν να υποστηρίζουν το Ισραήλ, «συμπεριλαμβανομένων των πωλήσεων όπλων, της στρατιωτικής βοήθειας και της ανταλλαγής πληροφοριών, αναπόφευκτα υποστηρίζουν αυτές τις παραβιάσεις και ως εκ τούτου ενεργούν κι οι ίδιες παράνομα».