«Δημοκρατία» με 27.000 αγνοουμένους;

Ο Χουάν Φλόρες συνελήφθη από ομάδα στρατιωτικών που εισέβαλαν βίαια στο σπίτι του χωρίς ένταλμα σύλληψης ή έρευνας πριν από εννέα μήνες. Τον πήραν μαζί τους ισχυριζόμενοι πως είχε «εξυβρίσει τις Αρχές». Δεν τον ξαναείδε κανείς. Η νύφη του, που είχε καταθέσει ως αυτόπτης μάρτυρας, δολοφονήθηκε. Εκτοτε χάθηκαν και τα ίχνη της συζύγου του, που είχε δώσει δικαστική μάχη για να τον εντοπίσει.

Λίγες μέρες μετά την εξαφάνισή της, ομοσπονδιακό δικαστήριο εξέδωσε μια ιστορική απόφαση. Αναγνώρισε πως ο Φλόρες υπήρξε θύμα αναγκαστικής εξαφάνισης από στρατιωτικούς και ζήτησε να γίνει εισαγγελική έρευνα σε στρατόπεδα για τον εντοπισμό του.

Σε μια χώρα όπου κανείς έως τώρα δεν άγγιζε τον στρατό, παρότι έχει εμπλακεί σε ακραίες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, απαγωγές, βασανιστήρια, εξαφανίσεις και εν ψυχρώ εκτελέσεις, είναι πρωτοφανής η απόφαση αυτή, καθώς διατάσσει την αναζήτηση ενός αγνοούμενου στις στρατιωτικές εγκαταστάσεις ολόκληρης της επικράτειας. Εντολή που ισχύει «έως ότου είτε βρεθεί εν ζωή είτε εντοπιστεί το πτώμα του».

Είναι η δεύτερη φορά μέσα σε λίγους μήνες που οι ένοπλες δυνάμεις έρχονται αντιμέτωπες με τη Δικαιοσύνη. Τον Μάρτιο απαγγέλθηκαν κατηγορίες κατά πέντε μελών του Ναυτικού και συνελήφθη ένας στρατηγός για δύο υποθέσεις εξαφάνισης πολιτών: αυτόπτες μάρτυρες κατέθεσαν ότι είδαν μέλη των ενόπλων δυνάμεων να παίρνουν τα θύματα, που έπειτα από καιρό βρέθηκαν δολοφονημένα.

Πρόκειται για τις πρώτες ρωγμές στο σύστημα της «ομερτά» και της ατιμωρησίας που επικρατεί στη χώρα.

«Δεν θα δούμε μαζικές δίκες κατά στρατιωτικών, γιατί η κυβέρνηση δεν θέλει να ανοίξει τέτοιο μέτωπο. Αλλά σε αυτές τις εξελίξεις ήταν καταλυτικός ο αντίκτυπος της διεθνούς κατακραυγής για την εξαφάνιση των 43 φοιτητών της Σχολής Αγιοτσινάπα, που το 2014 συνελήφθησαν από αστυνομικές δυνάμεις και παραδόθηκαν σε καρτέλ ναρκωτικών» λέει ο Αλεχάντρο Οπε, ειδήμων σε θέματα ασφαλείας.

Διεθνείς οργανισμοί όπως ο ΟΗΕ και η Διαμερικανική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (CIDH) έχουν επικρίνει την ανεπαρκή νομοθεσία για αυτά τα εγκλήματα, η οποία ευνοεί την ατιμωρησία και αποτρέπει την ακριβή καταγραφή του αριθμού των θυμάτων.

Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Εθνη, υπάρχουν αυτή τη στιγμή ανοιχτές περισσότερες από 300 έρευνες που αφορούν πολλαπλάσιες καταγγελίες. Προς στιγμήν, μόνο έξι έχουν καταλήξει σε καταδίκη και μόνο σε μία από τις υποθέσεις έχει καταδικαστεί ένας στρατιωτικός.

Οπως επεσήμανε το Εθνικό Κίνημα για τους Αγνοούμενους στο Μεξικό, «σε πολλές περιπτώσεις έχει αποδειχθεί η διαφθορά, ανοχή και συνενοχή των δημοτικών αρχών. Το παράδοξο είναι ότι στο 96,5% των περιπτώσεων οι εξαφανίσεις διερευνώνται από αυτές ακριβώς τις αρχές».

Η απαγωγή και η εξαφάνιση πολιτών από δυνάμεις ασφαλείας και δημόσιους λειτουργούς αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα δημοκρατικά ελλείμματα του Μεξικού. Οι επιχειρήσεις ασφαλείας έχουν οδηγήσει σε πραγματικό πόλεμο κατά των πολιτών, ιδίως κατά τη θητεία του προέδρου Φελίπε Καλδερόν (2006-2012), που έβγαλε τον στρατό στους δρόμους κηρύσσοντας «πόλεμο στα ναρκωτικά».

Σήμερα στο Μεξικό τα κρούσματα αναγκαστικής εξαφάνισης βρίσκονται σε επίπεδα ανάλογα εμπόλεμων χωρών, όπως η Συρία και το Πακιστάν. Στο διάστημα 2007-2015 καταγράφηκαν 27.659 αγνοούμενοι και «μη εντοπίσιμοι», όπως αποκαλούνται, σύμφωνα με το σχετικό κυβερνητικό μητρώο RNPED. Εκτοτε έχουν υπάρξει δεκάδες ακόμη κρούσματα, όπως οι πέντε νεαροί που απήχθησαν από αστυνομικούς και παραδόθηκαν σε συμμορίες του οργανωμένου εγκλήματος στη Βερακρούς στις αρχές του χρόνου.

Στις 26 Σεπτεμβρίου, επέτειο των δύο χρόνων από την εξαφάνιση των 43 φοιτητών της Αγιοτσινάπα -και ενώ τα Ηνωμένα Εθνη εξέφραζαν την ανησυχία τους γιατί δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι οι υπεύθυνοι θα τιμωρηθούν-, ανάμεσα στους διαδηλωτές που συγκεντρώθηκαν στην πρωτεύουσα για να απαιτήσουν τη διαλεύκανση της υπόθεσης και το τέλος των αναγκαστικών εξαφανίσεων και των δολοφονιών, δύο συνθήματα ξεχώριζαν: «Κάτω ο Πένια Νιέτο» και «Ποια δημοκρατία εξαφανίζει 27.000 ανθρώπους;».

Η απάντηση αποτελεί μια ακόμη ιστορία όχι μαγικού αλλά τραγικού ρεαλισμού. Αυτή που αγνοεί το 60% των συστάσεων που καταθέτει η Εθνική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων προς το κράτος.

Αυτή στην οποία τα 94 στα 100 εγκλήματα δεν καταγγέλλονται στις αρχές γιατί οι πολίτες τις θεωρούν διαπλεκόμενες και ανίκανες, κι ακόμη και αν καταγγελθούν, δεν διερευνώνται.

Που εν μέσω λιτότητας και περικοπών των κοινωνικών δαπανών, το υπουργείο Οικονομικών τον περασμένο χρόνο «χάρισε» φορολογικές οφειλές 3 δισ. δολαρίων, με το 95% αυτού του ποσού να αφορά τα χρέη του 10% των οφειλετριών επιχειρήσεων.

Που έρχεται 13η σε διαφθορά στον κόσμο σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, που όμως την εγκωμιάζει γιατί σε ένα χρόνο αύξησε την ανταγωνιστικότητά της κατά έξι μονάδες χάρη στις μεταρρυθμίσεις που διευκόλυναν την επιχειρηματική δραστηριότητα.

Αυτής της οποίας ο πρόεδρος Πένια Νιέτο, έπειτα από όλα αυτά, τον περασμένο μήνα τιμήθηκε με το βραβείο του καλύτερου πολιτικού ηγέτη του 2016 από την αμερικανική Ενωση Εξωτερικής Πολιτικής, σε αναγνώριση «των διαρθρωτικών αλλαγών που έκανε και επέτρεψαν την τόνωση των οικονομικών σχέσεων ΗΠΑ – Μεξικού».