Επί εβδομάδες ένα «Ζ» κυριαρχεί στους δρόμους της Λίμα και άλλων πόλεων του Περού. Ο Λαμπράκης δεν ανασταίνεται σε αυτές τις διαδηλώσεις, αλλά είναι η ζωή με αξιοπρέπεια που δεσπόζει στις κινητοποιήσεις της «γενιάς Ζ», των νέων που γεννήθηκαν μεταξύ 1990 και 2010 και δεν υποστέλλουν τη σημαία των διαμαρτυριών τους.
Η περουβιάνικη «γενιά Ζ», εμπνευσμένη από τις ανάλογες κινητοποιήσεις των νέων που με αυτό το γράμμα ως σύμβολό τους πέτυχαν την πτώση της κυβέρνησης στο Νεπάλ (και τάραξαν τα πολιτικά νερά σε Ινδονησία, Μαρόκο και άλλες χώρες), απαιτεί την κατάργηση νόμου που εγκρίθηκε κυρίως με τις ψήφους του κόμματος του πρώην δικτάτορα Φουχιμόρι, στενού συμμάχου τής επί σχεδόν τρία χρόνια «προσωρινής» μη εκλεγμένης προέδρου Ντίνα Μπολουάρτε, και υποχρεώνει τους νέους από τα 18 τους να ενταχθούν στο ιδιωτικοποιημένο σύστημα συνταξιοδότησης, που το μόνο που προσφέρει είναι επισφαλείς συντάξεις φτώχειας.
Αν αυτή ήταν η αφορμή, σύντομα τα αιτήματα διευρύνθηκαν, όπως και η βάση των διαδηλώσεων, που ξεκίνησαν σαν μαθητικές και φοιτητικές και πλέον σε αυτές έχουν προστεθεί συνδικάτα πολλών κλάδων. Με πρώτο εκείνο των εργαζομένων στις αστικές μεταφορές, που κήρυξαν νέα 48ωρη απεργία τη Δευτέρα, απαιτώντας να υπάρξει ένα σχέδιο για την αντιμετώπιση της κρίσης ασφάλειας που βιώνουν από τους εκβιασμούς του οργανωμένου εγκλήματος και τις εκτελέσεις από «σικάριος» (πληρωμένους δολοφόνους). Φέτος έχουν δολοφονηθεί 47 οδηγοί λεωφορείων, ενώ το συνδικάτο Anitra ανεβάζει τον αριθμό στους 65.
Οργή μεγαλύτερη από φόβο
Σήμερα υπάρχει μια τεράστια μεταστροφή του κόσμου. Μετά την καθαίρεση του νόμιμα εκλεγμένου προέδρου και την κρατική τρομοκρατία που από τον Δεκέμβριο του 2022 ώς τον Μάρτιο του 2023 σκότωσε 49 διαδηλωτές, οι πολίτες φοβούνταν να βγουν στους δρόμους, έλεγε στο BBC o Oμάρ Κορονέλ, ειδήμων σε θέματα κοινωνικών κινημάτων του Καθολικού Πανεπιστημίου.
Τώρα η οργή είναι μεγαλύτερη από τον φόβο και οι διάφορες συλλογικότητες και συνδικάτα που μετέχουν στο κίνημα ζητούν και την παραίτηση μιας παράνομης προέδρου, της κυβέρνησής της κι ενός διαπλεκόμενου Κογκρέσου που προσκολλάται με κάθε μέσο στην εξουσία, αλώνοντας θεσμούς, πλήττοντας τη Δικαιοσύνη, πλουτίζοντας από τη διαφθορά και βαθαίνοντας την καταστολή και τον αυταρχισμό για να επιβιώσουν πολιτικά.
Η Μπολουάρτε ανέλαβε την «προσωρινή προεδρία» του Περού τον Δεκέμβριο του 2022 μετά τη (μεθοδευμένη και επιτυχημένη στην τρίτη της απόπειρα) καθαίρεση του προέδρου Καστίγιο, δασκάλου και πρώτου ιθαγενή προέδρου της χώρας, γιατί ζήτησε τη διάλυση της Βουλής. Μένει στην εξουσία χάρη στη συμφωνία της με το ακροδεξιό κόμμα του πρώην δικτάτορα Φουχιμόρι, που με τους συμμάχους του ελέγχει το Κογκρέσο. Κι έκτοτε επιτίθεται σε θεσμούς για να τους ελέγξει, όπως έχει κάνει με το Γραφείο του Συνηγόρου του Πολίτη, το Δικαστικό Συμβούλιο, το Συνταγματικό Δικαστήριο, το Ελεγκτικό Συνέδριο και πιο πρόσφατα τη Γενική Εισαγγελία της χώρας, καταργώντας κάθε διάκριση εξουσιών για να διασφαλίσει την ατιμωρησία της ίδιας και των συμμάχων της.
Η πολιτικός που «θα αποκαθιστούσε τη δημοκρατία», όπως τη διαφήμιζαν στη Δύση, διερευνάται για τις δολοφονίες που έγιναν στις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του 2022-2023. Αλλά και για διαφθορά (ανάμεσα στα άλλα για τα περιβόητα Rolex και τα πολύτιμα κοσμήματα που επιδείκνυε χωρίς να μπορεί να εξηγήσει πώς τα αγόρασε), για εγκατάλειψη της θέσης της για να κάνει πλαστικές επεμβάσεις, για συγκάλυψη φυγόδικων, για αθέμιτη άσκηση επιρροής. Ο υπουργός Δικαιοσύνης, Χοσέ Σαντιβάνιες, διερευνάται μαζί τον Νικανόρ Μπολουάρτε -αδελφό της προέδρου- για σύσταση εγκληματικής οργάνωσης, δωροδοκίες, κατάχρηση εξουσίας. Η δε γενική εισαγγελέας, που παύθηκε παράνομα από το καθεστώς για να αντικατασταθεί από «δικό μας άνθρωπο», είχε ανοίξει ποινικές έρευνες κατά 50 μελών του Κογκρέσου.
Αμνηστία σε φονιάδες
Δεν αρκούνται σε αυτά. Η Μπολουάρτε προώθησε νόμο που εγκρίθηκε τον Αύγουστο και αμνηστεύει καταδικασμένους αστυνομικούς, στρατιωτικούς και μέλη παραστρατιωτικών ομάδων που αιματοκύλησαν το Περού στη διάρκεια του πολέμου (1980-2000) κατά των αντάρτικων Φωτεινό Μονοπάτι και Επαναστατικό Κίνημα Τούπακ Αμάρου. Και πρόσφατα ανακοίνωσε πως εκπονεί σχέδιο νόμου για την απόσυρση του Περού από το Διαμερικανικό Σύστημα (και το αντίστοιχο Δικαστήριο) Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, με την πρόφαση ότι αυτό «απειλεί την εθνική κυριαρχία», ενώ αντίθετα προασπίζεται τις συνταγματικές και διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στόχος της προέδρου, που έχει αγνοήσει ή αρνηθεί να εφαρμόσει τις αποφάσεις του Συστήματος σε τουλάχιστον 14 περιπτώσεις, σύμφωνα με τη δημοσιογραφική πλατφόρμα Ojo Público, είναι να θωρακίσει εαυτήν και «ημετέρους» έναντι μελλοντικών διώξεων για τα εγκλήματά τους.
Σίγουρη ήττα
Τρέχει να προλάβει ώστε να έχει χειραγωγήσει ολόκληρο το σύστημα πριν από τις εκλογές του Απριλίου του 2026, όπου δεν έχει καμία τύχη, όπως δεν έχει στην ουσία και μια εναλλακτικής αντίληψης αξιωματική αντιπολίτευση. Σε πρόσφατη δημοσκόπηση της εταιρείας CPI, μόνο το 2% εγκρίνει την Μπολουάρτε και μόλις το 1,8% το Κογκρέσο, ενώ άλλες της δίνουν δημοτικότητα 0%. Η τελευταία δημοσκόπηση του Ινστιτούτου Ipsos δίνει την πρώτη θέση στην προτίμηση ψήφου στον ακροδεξιό δήμαρχο της Λίμας, Ραφαέλ Λόπες Αλιάγα, με ένα 10%, τη δεύτερη θέση στην κόρη του πρώην δικτάτορα, την Κέικο Φουχιμόρι, με ένα 8%, και την τρίτη στον αδελφό του υπερσυντηρητικού πρώην προέδρου Βισκάρα με ένα 5%. Αλλά τα πιο ενδιαφέρον είναι, σύμφωνα με άλλη δημοσκόπηση του Ipsos στις 15 Σεπτεμβρίου, πως αν ο προφυλακισμένος πρόεδρος Καστίγιο μπορούσε να μετάσχει στις εκλογές, ένα 15% των ψηφοφόρων δήλωσε πως θα μπορούσε να τον στηρίξει κι ένα 22% πως θα μπορούσε να τον ψηφίσει, κατακτώντας την πρώτη θέση ανάμεσα στις πολιτικές προτιμήσεις ενός απογοητευμένου λαού που μπήκε στον «γύψο» με πρόφαση την αποκατάσταση της δημοκρατίας.
Εξι μήνες πριν από τις εκλογές, η δημοσκόπηση δείχνει πως το 37% των ψηφοφόρων δεν στηρίζει κανέναν υποψήφιο, αυξάνοντας την αβεβαιότητα για την τελική έκβασή τους. Αλλά τον Απρίλιο 2,5 εκατ. νέοι θα ψηφίσουν για πρώτη φορά και κοντά 7 εκατ. εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους είναι νεότεροι των 30 ετών. Οι άνθρωποι δηλαδή που βρίσκονται στην καρδιά των κινητοποιήσεων. Μπορεί να μην είναι (ακόμα;) τόσο δυναμικές όσο εκείνες του 2020 που έριξαν την κυβέρνηση του Μανουέλ Μερίνο, αλλά σίγουρα έχουν κάνει το σύστημα να τρίζει.
