Το φάντασμα της «τρομοκρατίας» πάνω από τις προεδρικές εκλογές στο Περού

Με μία πέτρα στο χέρι εμφανίστηκε η Κέικο Φουχιμόρι –κόρη του πρώην δικτάτορα του Περού– στο τελευταίο της ντιμπέιτ με τον αγροτικό δάσκαλο Πέδρο Καστίγιο ενόψει του δεύτερου γύρου των προεδρικών εκλογών της 6ης Ιουνίου.

Μία πέτρα που υποτίθεται πως ρίχτηκε εναντίον οπαδού της από το στρατόπεδο του αριστερού υποψηφίου, αλλά στην πραγματικότητα συμβολίζει τη δική της εκστρατεία λάσπης και συκοφάντησης του Καστίγιο σείοντας το φάντασμα «της τρομοκρατίας, του ολοκληρωτισμού και του κομμουνισμού που απειλεί τη χώρα».

Ο συνδικαλιστής ηγέτης, που ηγήθηκε μιας ιστορικής απεργίας δασκάλων επί 75 ημέρες το 2017, ήταν η μεγάλη έκπληξη του πρώτου γύρου των προεδρικών όταν κατέκτησε την πρώτη θέση με 19% έναντι ενός 13% της Φουχιμόρι.

Η τελευταία δημοσκόπηση της Ipsos, που δημοσιοποιήθηκε την Κυριακή, έδινε 42% στον Καστίγιο και 40% στη Φουχιμόρι, μια διαφορά που στην αρχή της κούρσας ήταν τουλάχιστον 10 μονάδες υπέρ του ηγέτη του «Ελεύθερου Περού» (PL), αλλά με την πάροδο των εβδομάδων και την εκστρατεία εκφοβισμού των ψηφοφόρων έφτασε στα όρια του στατιστικού λάθους.

«Εσείς, κύριε Καστίγιο, με τα μηνύματα μίσους σας και την πάλη των τάξεων, έχετε προκαλέσει επιθέσεις κατά πολιτών που απλώς εκφράζουν τις απόψεις τους. Εσείς είστε συνηθισμένος να πετάτε πέτρες, ενώ εγώ να κάνω προτάσεις», είναι τα βασικά επιχειρήματα της Κέικο Φουχιμόρι, που μετέτρεψε αυτή την αναμέτρηση σε ένα δημοψήφισμα για τον κομμουνισμό (τον οποίο υποτίθεται θα φέρει ο Καστίγιο απαλλοτριώνοντας κάθε ιδιωτική περιουσία).

Υπονοώντας συγχρόνως και με κάθε ευκαιρία πως λόγο ιδεολογίας συμπαθεί αλλά και «συντάσσεται» με ένοπλες οργανώσεις, όπως το Φωτεινό Μονοπάτι (Φ.Μ.): το μαοϊκό αντάρτικο του οποίου η σύρραξη με το κράτος τη δεκαετία του 1980 και αρχές του 1990 άφησε πίσω της 69.000 νεκρούς και αγνοούμενους.

Η τακτική αυτή της σπίλωσης και της δολοφονίας χαρακτήρων είναι τόσο διαδεδομένη στη χώρα, ώστε υπάρχει ειδικός νεολογισμός για να την ορίσει: «τερούκο». Ενας όρος που χρησιμοποιείται για να δαιμονοποιήσει όποιον έχει ιδέες που συγγενεύουν με την Αριστερά ή τον προοδευτικό χώρο, ή οποιονδήποτε αμφισβητεί το status quo, υπονοώντας ότι είναι οπαδός ή συνοδοιπόρος με το Φωτεινό Μονοπάτι κι άλλες ένοπλες ομάδες.

Ο όρος «τερούκο» είναι σύντμηση της λέξης «τρομοκράτης» με την κατάληξη «–ούκο» που συνηθίζεται στο ιθαγενικό ιδίωμα κέτσουα, και ενώ ξεκίνησε ως επίθετο, σύντομα έγινε ουσιαστικό και ρήμα. Πρωτοεμφανίστηκε το 1983 στην περιοχή Αγιακούτσο, όπου άρχισε να δρα το Φωτεινό Μονοπάτι, και χρησιμοποιήθηκε για να χαρακτηρίσει όχι μόνο τους αντάρτες αλλά ρατσιστικά και συλλήβδην τους ιθαγενείς αυτών των περιοχών των Ανδεων στιγματίζοντάς τους ως τρομοκράτες.

«Με τον καιρό επικράτησε για να δυσφημήσει πολιτικούς αντιπάλους. Τη δεκαετία του ’90 χρησιμοποιήθηκε εναντίον των επικριτών του προέδρου Αλμπέρτο Φουχιμόρι. Μετά, κατά όσων επικρότησαν την ποινική του δίωξη. Και πλέον η Δεξιά γενικεύει τη χρήση του συσχετίζοντας τον όρο “τρομοκράτης” με όποιον επικρίνει το νεοφιλελεύθερο μοντέλο επιχειρώντας έτσι να σωπάσει την οποιαδήποτε πολιτική ή οικονομική κριτική», εξηγούσε στο BBC ο Περουβιανός πολιτικός αναλυτής Ντανιέλ Ενσίνας.

«Σήμερα, “τερούκο” μπορεί να αποκαλούν όποιον ζητά το συλλογικό καλό, διαμαρτύρεται ή ασκεί το δικαίωμα στην κριτική, προασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συγγενείς θυμάτων κρατικής βίας, μέλη ΜΚΟ, ακόμη και εκπροσώπους της μετριοπαθούς Δεξιάς που ζητούν περιθωριακές αλλαγές στο οικονομικό μοντέλο». Σε αυτό το κλίμα ήρθε και η «περίεργη» τρομοκρατική επίθεση που έγινε στις 23 Μαΐου, μόλις δύο εβδομάδες πριν από τις εκλογές, σε μπαρ στην περιοχή VRAEM (Κοιλάδα των ποταμών Απουρίμακ, Ενε και Μαντάρο, όπου και καλλιεργείται το 50% της κόκας που παράγεται στη χώρα), όπου σκοτώθηκαν 16 άνθρωποι, ανάμεσά τους έξι γυναίκες και δύο παιδιά.

Οι Αρχές αποδίδουν την επίθεση στο Φωτεινό Μονοπάτι, αν και επίσημα η οργάνωση έχει διαλυθεί μετά τη σύλληψη του ηγέτη της Αμπιμαέλ Γκουσμάν το 1992 και του συνόλου σχεδόν της ηγεσίας του επί προεδρίας τού Αλμπέρτο Φουχιμόρι. Ο Γκουσμάν έχει ταχθεί πλέον κατά του ένοπλου αγώνα και δεν αναγνωρίζει ως μέλη της οργάνωσης τις ομάδες που συνεχίζουν χρησιμοποιώντας το όνομα του παλιού αντάρτικου.

Σύμφωνα πάντα με τις Αρχές, στον τόπο της επίθεσης βρέθηκαν προκηρύξεις που ζητούσαν από τους Περουβιανούς να απέχουν και να μην ψηφίσουν την Κέικο Φουχιμόρι, ενώ έγραφαν επίσης πως στόχος τους είναι να «καθαρίσουμε τη VRAEM και τη χώρα από τα άντρα της ακολασίας, τα παράσιτα και τους διεφθαρμένους».

Παράξενη σύμπτωση: την προηγουμένη δεκάδες χιλιάδες πολίτες διαδήλωσαν σε περίπου 20 πόλεις κατά της επιστροφής του εγκληματία Αλμπέρτο Φουχιμόρι στην κυβέρνηση μέσω μιας νίκης της κόρης του, που όπως έχει δηλώσει, αν κερδίσει θα του απονείμει χάρη. Αμέσως μετά την επίθεση, οι συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας σταμάτησαν. Η δε αντιπαράθεση φούντωσε όπως ήταν λογικό, με τον Βλαδίμηρο Σερόν, ιδρυτή τού «Ελεύθερο Περού», να ρωτά ρητορικά: «Χρειάζεται η Αριστερά το Φωτεινό Μονοπάτι για να κερδίσει τις εκλογές ή μήπως το χρειάζεται η Δεξιά;».

Οπως εξηγούσαν αναλυτές, αυτή η επίθεση μπορεί πράγματι να έχει επιπτώσεις στο αποτέλεσμα των εκλογών. Πρώτα γιατί μπορεί να λειτουργήσει εκφοβιστικά στην περιοχή VRAEM (που ψηφίζει συνήθως προοδευτικά) αναγκάζοντας πολλούς να μην πάνε στις κάλπες. Κι έπειτα, γιατί μπορεί ανάμεσα σε αμφιταλαντευόμενους μικροαστούς να ευνοήσει τη Φουχιμόρι που εμφανίζεται ως κληρονόμος των «δοκιμασμένων» πολιτικών καταπολέμησης της τρομοκρατίας από τον πατέρα της.

Ενας από τους αδελφούς της το περιέγραψε γλαφυρά: «Το Φωτεινό Μονοπάτι προσπαθεί να εκφοβίσει τον πληθυσμό για να μην ψηφίσει για την Κέικο. Η τρομοκρατία δεν θέλει να φτάσει στην κυβέρνηση η Κέικο γιατί ήδη μία φορά ηττήθηκε από τον πατέρα μου».