Ηταν πριν από ένα μήνα, στις 18 Οκτωβρίου, όταν ξεκίνησαν οι μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στη Χιλή. Η αναγγελθείσα αύξηση στην τιμή του εισιτηρίου του μετρό -την οποία τελικά πήρε πίσω η κυβέρνηση- ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι και η αφορμή για να ξεβραστεί όλη η συσσωρευμένη οργή ύστερα από 30 χρόνια «κουτσής» δημοκρατίας κι ενός νεοφιλελεύθερου οικονομικού συστήματος που συντηρεί κραυγαλέες κοινωνικές ανισότητες και φτώχεια πίσω από τη βιτρίνα της ευημερίας και της προόδου.
Μέσα σε ένα μήνα η χώρα έζησε τις μεγαλύτερες σε μέγεθος και σε διάρκεια διαδηλώσεις εδώ και πολλές δεκαετίες. Σκηνές με αστυνομικούς να χτυπούν ανελέητα και να τραυματίζουν άοπλους διαδηλωτές έκαναν τον γύρο του κόσμου. Αλλά και όμορφες εικόνες με ανθρώπους να διαμαρτύρονται με τους πιο πρωτότυπους τρόπους: με άριες, με χορευτικές φιγούρες στους δρόμους, πανό με χιουμοριστικά συνθήματα…
Η επιμονή και ο θυμός των Χιλιανών ανάγκασαν σε υπαναχώρηση τον Δεξιό πρόεδρο Σεμπαστιάν Πινιέρα που τις πρώτες μέρες των διαδηλώσεων κήρυττε κατάσταση έκτακτης ανάγκης κι έλεγε «βρισκόμαστε σε πόλεμο».
Την Παρασκευή, η κυβέρνηση και τα κόμματα της αντιπολίτευσης κατέληξαν σε συμφωνία για δημοψήφισμα τον Απρίλιο του 2020, στο οποίο οι πολίτες θα ερωτηθούν για το αν θέλουν νέο Σύνταγμα και το πώς αυτό θα καταρτιστεί. Και την Κυριακή, σε τηλεοπτικό του διάγγελμα, ο Πινιέρα αναγνώρισε για πρώτη φορά ότι από τότε που ξεκίνησαν οι διαδηλώσεις «διαπράχθηκαν καταχρήσεις και αδικήματα, ενώ δεν έγιναν σεβαστά τα δικαιώματα όλων».
Βασανιστήρια και βιασμοί
Οι εισαγγελικές αρχές ερευνούν πάνω από 1.000 καταγγελίες για άσκηση αστυνομικής βίας από την αρχή των διαδηλώσεων, ενώ άλλες τόσες έχουν καταγραφεί, χωρίς ωστόσο να αποτελούν ακόμα αντικείμενο έρευνας. Πολλές αναφέρονται σε βασανιστήρια και βιασμούς. Αλλες 200 τουλάχιστον αφορούν τραυματισμούς στα μάτια από πλαστικές σφαίρες και θραύσματα από δακρυγόνα, «στοχευμένους», όπως ισχυρίζονται πολλοί καταγγέλλοντες.
Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα της Χιλής, σε αυτό το διάστημα τουλάχιστον 24 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους και άλλοι 2.381 χρειάστηκε να μεταφερθούν στο νοσοκομείο.
Ο ΟΗΕ απέστειλε κλιμάκιο για να συγκεντρώσει στοιχεία, ενώ και η πρώην πρόεδρος της χώρας Μισέλ Μπατσελέτ μετέβη στην πατρίδα της, υπό την ιδιότητα πλέον της Υπατης Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Το ενδιαφέρον -και μένει να δούμε ποια μορφή θα πάρει- είναι η πρόταση για συνταγματική αναθεώρηση. Το σημερινό Σύνταγμα χρονολογείται από το 1980 και μολονότι έχει υποστεί πολλές τροποποιήσεις, διατηρεί έντονη μιλιταριστική χροιά και είναι διαποτισμένο με τις αξίες του στρατού, του Καθολικισμού και της νεοφιλελεύθερης οικονομίας, όπου το κράτος διαδραματίζει περιορισμένο ρόλο στην παροχή των βασικών υπηρεσιών όπως η υγεία, η παιδεία και η κοινωνική ασφάλιση.
Σημειωτέον ότι ο Πινιέρα, λίγες μέρες μετά την ανάληψη της εξουσίας τον Μάρτιο του 2018, είχε ανακοινώσει πως δεν θα επέτρεπε να γίνει συζήτηση επί της πρότασης της προκατόχου του Μισέλ Μπατσελέτ που είχε υποβληθεί στο Κογκρέσο και προέβλεπε την αναθεώρηση αρκετών άρθρων του Συντάγματος. Η πρόταση της Μπατσελέτ έριχνε το βάρος στο απαραβίαστο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στα δικαιώματα στην εκπαίδευση και στην υγεία, καθώς και στην αποκατάσταση μισθολογικής ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών.
Ωστόσο, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι αυτές οι αναγγελίες θα βάλουν τέλος στις διαδηλώσεις, οι οποίες συνεχίζονται και μετά την Παρασκευή. Παράλληλα, με αφορμή τη συνταγματική αναθεώρηση, παρατηρούνται τριβές στον αριστερό συνασπισμό «Ευρύ Μέτωπο», με ορισμένες συνιστώσες του να απειλούν με αποχώρηση από το σχήμα, κάνοντας λόγο για πολύ δειλές μεταρρυθμίσεις.
