Η ακαδημαϊκή ελευθερία στην Τουρκία βρίσκεται σήμερα υπό συνεχή διωγμό

Από τις 11 του περασμένου Ιανουαρίου οι Τούρκοι ακαδημαϊκοί έχουν αποκτήσει παράξενες συνήθειες. Ορισμένοι άρχισαν να πετούν χαρταετούς, να τους βιντεοσκοπούν μαζί με τους φοιτητές τους κι έπειτα, αργά το βράδυ, να αναρτούν τα βίντεο στο διαδίκτυο. Κάποιοι γράφουν τραγούδια με αλλόκοτους στίχους. Αλλοι οργανώνουν εκδρομές με λεωφορεία.

Ποτέ άλλοτε το κινητό μου δεν έσφυζε από τόσες ενημερώσεις δραστηριότητας: είναι γεμάτο από φωτογραφίες, τραγούδια και συζητήσεις που σχετίζονται μ’ αυτές τις περίεργες συνήθειες. Στο μεταξύ, άλλοι κρατούν αθροίσματα: το άθροισμα όσων έχασαν τη δουλειά τους∙ το άθροισμα των σοβαρότατων απειλών που δέχονται∙ το άθροισμα των πειθαρχικών κυρώσεων∙ κι ένα άθροισμα ακόμη, εκείνο όσων στερήθηκαν ξαφνικά τις πηγές χρηματοδότησης για την έρευνα και τα ακαδημαϊκά τους ταξίδια. Τα αθροίσματα μεγαλώνουν από βδομάδα σε εβδομάδα.

Ετσι έχουν τα πράγματα. Είμαι κι εγώ ένας από κείνους που έχασαν τη δουλειά τους. Στις 29 Απριλίου, έπειτα από αρκετούς μήνες οχλήσεων και πιέσεων, αποπέμφθηκα με συνοπτικές διαδικασίες. Η διοίκηση του πανεπιστημίου Doğuş μού καταλόγισε το γεγονός ότι υπέγραψα μια διακήρυξη υπέρ της ειρήνης, καλώντας την κυβέρνηση να τερματίσει την ανελέητη και παράλογη στρατιωτική της επιχείρηση στα Νοτιοανατολικά. Η εκδίωξή μου εντασσόταν σ’ ένα εν εξελίξει κυνήγι μαγισσών.

Είμαι επιστήμονας και δεν πιστεύω σε μάγισσες. Ομως η κυβέρνηση, η οποία ελέγχεται από έναν μονάχα άνθρωπο, προφανώς πιστεύει. Το Συμβούλιο Ανώτατης Εκπαίδευσης έδωσε τις σχετικές εντολές στα πανεπιστήμια και στη συνέχεια διεξήχθησαν εσωτερικές έρευνες.

Στην περίπτωσή μου, η έρευνα άρχισε στις 18 Ιανουαρίου. Απάντησα στην επιτροπή ότι απλώς άσκησα ένα κατοχυρωμένο δικαίωμά μου και ότι ως κοινωνικός επιστήμονας θεωρώ καθήκον μου να τοποθετούμαι δημόσια.

Υστερα απ’ αυτό, πολύ σύντομα καθαιρέθηκα από τη θέση του προέδρου του Τμήματος Ψυχολογίας. Το τι επρόκειτο να ακολουθήσει ήταν σαφές: σύντομα κρίθηκα ένοχος και εκδιώχθηκα λίγες εβδομάδες προτού τελειώσει το εξάμηνο. Δίδασκα τέσσερα μαθήματα και παρ’ όλ’ αυτά κανένας δεν ενδιαφέρθηκε ούτε για τους φοιτητές ούτε για τη δεοντολογία. Κι ένα από τα μαθήματά μου είχε ως αντικείμενο την ψυχολογία της ειρήνης.

Ναι, πιστεύω στην ειρήνη. Ομως η κυβέρνηση όχι. Και πιστεύω ακράδαντα ότι δικαιούμαι να ζήσω ειρηνικά, ότι δικαιούμαι να ζητώ από τις Αρχές την εδραίωση και διαφύλαξη της ειρήνης και ότι δικαιούμαι να εκφράζω ελεύθερα τις απόψεις μου.

Ως ακαδημαϊκός θεωρώ ότι η ελευθερία του λόγου είναι θεμελιώδης για τη δημοκρατία, πόσο μάλλον για την ύπαρξη των πανεπιστημίων. Ομως η κυβέρνηση όχι.

Σήμερα η Τουρκία είναι γεμάτη από πανεπιστήμια όπου η διερεύνηση και η διατύπωση της αλήθειας δεν έχουν μεγάλη πέραση. Ακόμα και η αμφιβολία δεν γίνεται ανεκτή: η χώρα βρίσκεται σε πόλεμο, κι εκείνο που απαιτείται εν καιρώ πολέμου είναι ένας ισχυρός ηγέτης. Κάθε διαφωνία θεωρείται προδοσία. Η ακαδημαϊκή ελευθερία, άλλωστε, δεν είναι παρά πολυτέλεια.

Δεν έχασα μόνο εγώ τη δουλειά μου. Μαζί μου αποπέμφθηκε και η κοινωνιολόγος Aσλί Βατανσεβέρ. Λάβαμε την ίδια ποινή, υποστήκαμε την ίδια αδικία και πλέον έχουμε συμπεριληφθεί στο άθροισμα. Και τα αθροίσματα γίνονται όλο και χειρότερα, όλο και μεγαλύτερα.

Αυτή την περίοδο βρίσκεται σε εξέλιξη μια αστυνομικού τύπου έρευνα και η κυβέρνηση έχει στείλει προειδοποιητικό μήνυμα: τέσσερις ακαδημαϊκοί συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες.

Το μόνο τους παράπτωμα ήταν ότι συμμετείχαν σε μια συνέντευξη Τύπου επαναλαμβάνοντας τα αιτήματα της διακήρυξης. Τότε ήρθαν οι χαρταετοί: ακαδημαϊκοί και φοιτητές πέταξαν χαρταετούς έξω από τις φυλακές.

Οι χαρταετοί είναι σύμβολο ελευθερίας, συνεπώς το μήνυμα ήταν ότι η ελευθερία και η ειρήνη θα νικήσουν. Οι «εκδρομές» με τα λεωφορεία ήταν επίσης μια πράξη αλληλεγγύης: ακαδημαϊκοί, δημοσιογράφοι, ακτιβιστές και φοιτητές ανέβηκαν σε δυο λεωφορεία και πραγματοποίησαν ολονυχτία έξω από δύο φυλακές. Και τα τραγούδια των ακαδημαϊκών ήταν όλα για την ειρήνη και την ελευθερία.

Στην Τουρκία, η έκφραση της αλήθειας έχει καταστεί μια άκρως επικίνδυνη ενέργεια. Θα αφήσω άλλους να μιλήσουν αντί για μένα. Ο Ζέιντ Ράαντ αλ Χουσέιν, ύπατος αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, ζήτησε πρόσφατα ανεξάρτητη έρευνα για τους πολίτες που απανθρακώθηκαν στο Τσίζρε.

Ο έγκριτος ιστορικός Ερικ Γιαν Τσούρχερ επέστρεψε το τιμητικό μετάλλιο που του είχε απονείμει το 2005 ο πρόεδρος της Τουρκίας. «Οι στοιχειώδεις ελευθερίες έχουν καταργηθεί στην Τουρκία», είπε.

Η ελπίδα μιας δημοκρατικής Τουρκίας έχει χαθεί. Ο μουσικός Γερβάντ Μποσταντσί δήλωσε πρόσφατα ότι αντιμετώπιζε δυσκολίες να μιλήσει για όσα έζησε στο Σουριτσί του Ντιγιαρμπακίρ, την ιδιαίτερη πατρίδα του. «Λυπάμαι, λυπάμαι πάρα πολύ», είπε. «Ματώνει η ψυχή μου».

Μου είπαν πρόσφατα ότι είμαι ένας «ακαδημαϊκός που κινδυνεύει». Εάν αυτό αληθεύει, τότε ο χαρακτηρισμός αυτός μπορεί κάλλιστα να αποδοθεί και στη γενικότερη κατάσταση. Τα πανεπιστήμια στην Τουρκία κινδυνεύουν, γιατί η ακαδημαϊκή ελευθερία εξανεμίζεται. Το ίδιο και το μέλλον της Τουρκίας. Γι’ αυτό ματώνει και η δική μου ψυχή. Ομως επιμένω να ελπίζω. Οι χαρταετοί θα πετούν, οι τύραννοι θα πέφτουν. Η αλήθεια στο τέλος θα νικήσει, το ίδιο και η ειρήνη.

* καθηγητής Ψυχολογίας

(Μετάφραση: Γιάννης Παλαβός)