Έρευνα New York Times: Πώς το Ισραήλ έκανε τη Eurovision εργαλείο ήπιας ισχύος

Κατά τους τελευταίους μήνες, ανώτεροι Ισραηλινοί διπλωμάτες επικοινώνησαν επειγόντως με αξιωματούχους και τηλεοπτικούς σταθμούς για να διευθετήσουν ένα λεπτό – αν και απροσδόκητο – ζήτημα: αυτό του διαγωνισμού της Eurovision.

Κάποια τηλεοπτικά δίκτυα ήθελαν να αποκλειστεί το Ισραήλ από τη Eurovision και απειλούσαν να μποϊκοτάρουν τον διαγωνισμό λόγω του πολέμου στη Γάζα. Κάποιοι μάλιστα κατηγόρησαν την ισραηλινή κυβέρνηση ότι παρενέβη στα αποτελέσματα με τρόπο που παραβίαζε τους κανόνες του διαγωνισμού, μέσω μιας μαζικής εκστρατείας ψήφων υπέρ της συμμετοχής του.

Όπως αναφέρουν σε ρεπορτάζ τους οι New York Times, θα περίμενε κανείς το Ισραήλ να έχει πιο σοβαρές διπλωματικές ανησυχίες από έναν μουσικό διαγωνισμό, ακόμα κι αν αυτός παρακολουθείται από έως και 166 εκατομμύρια θεατές ανά τον κόσμο. Μια επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών κατηγόρησε πρόσφατα το Ισραήλ ότι διαπράττει γενοκτονία, κάτι που το ίδιο αρνείται κατηγορηματικά. Στο μεταξύ, αρκετοί παγκόσμιοι ηγέτες αναγνωρίζουν το κράτος της Παλαιστίνης.

«Με εκπλήσσει κάπως το γεγονός ότι αυτό είναι ένα ζήτημα που εξετάζει η πρεσβεία», έγραψε ο επικεφαλής της ισλανδικής κρατικής τηλεόρασης, Στέφαν Έιρικσον, σε έναν Ισραηλινό διπλωμάτη που ήθελε να συζητήσει το θέμα της Eurovision τον περασμένο Δεκέμβριο.

Αυτή η άγνωστη προηγουμένως διπλωματική προσπάθεια να παραμείνει το Ισραήλ στη Eurovision ήταν μόνο μια πτυχή ενός δράματος που εκτυλίχθηκε τον τελευταίο χρόνο γύρω από το πιο δημοφιλές πολιτιστικό γεγονός στον κόσμο.

Για την ισραηλινή κυβέρνηση, η Eurovision έγινε κάτι περισσότερο από μια γιορτή με λαμπερές ενδυμασίες, έντονο ΛΟΑΤΚΙ αποτύπωμα και πυροτεχνήματα. Έγινε επίσης μια ευκαιρία να βελτιώσει τη φθίνουσα φήμη του και να προσελκύσει διεθνή υποστήριξη.

Ο φετινός διαγωνισμός ξεκινά την Τρίτη, μετά τη μεγαλύτερη κρίση στην 70χρονη ιστορία της Eurovision. Η Ισλανδία και τέσσερις άλλες χώρες μποϊκοτάρουν τον διαγωνισμό σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη συμμετοχή του Ισραήλ. Σημειώνεται μάλιστα ότι η μη κερδοσκοπική Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU), η οποία διοργανώνει τον διαγωνισμό, αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες.

Οργανωμένη εκστρατεία της κυβέρνησης Νετανιάχου

Έρευνα των New York Times αποκάλυψε μια καλά οργανωμένη εκστρατεία από την κυβέρνηση Νετανιάχου που αξιοποίησε τη Eurovision ως εργαλείο ήπιας ισχύος, κάτι το οποίο οι διοργανωτές του διαγωνισμού δεν φάνηκαν αρκετά έτοιμοι να διαχειριστούν αποτελεσματικά.

Καθώς ο συνήθως ανάλαφρος διαγωνισμός άρχιζε να μετατρέπεται σε μια μάχη δι’ αντιπροσώπων για τις υποθέσεις της Μέσης Ανατολής και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η Eurovision αγωνίστηκε να υπερασπιστεί τη βασική αρχή ότι: «Η πολιτική δεν παίζει κανένα ρόλο στη διοργάνωση».

Οι προσπάθειες του Ισραήλ να επηρεάσει την ψηφοφορία της Eurovision ήταν πιο εκτεταμένες και ξεκίνησαν χρόνια νωρίτερα από ό,τι έχει γίνει γνωστό. Ακόμα και πριν ξεσπάσει η διαμάχη σχετικά με την ψηφοφορία, το Ισραήλ δαπάνησε τουλάχιστον 1 εκατομμύριο δολάρια για την προώθησή του μέσω της Eurovision.

Μέρος αυτών των χρημάτων προήλθε από το γραφείο του Νετανιάχου. Οι κυβερνήσεις υποτίθεται ότι δεν πρέπει να παρεμβαίνουν στην ψηφοφορία, καθώς η Eurovision είναι ένας διαγωνισμός για δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς και τραγουδιστές, όχι για κυβερνήσεις.

Το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών δεν απάντησε σε αιτήματα για σχολιασμό. Ένας εκπρόσωπος του γραφείου του Νετανιάχου δήλωσε, από την πλευρά του, ότι θα εξετάσει τις ερωτήσεις και το ενδεχόμενο να απαντήσει σε αυτές. Σύμφωνα με τους NYT, τελικά δεν απάντησε.

Ο διευθυντής της Eurovision, Μάρτιν Γκριν, δήλωσε σε συνέντευξή του ότι οι ενέργειες του Ισραήλ πέρυσι ήταν υπερβολικές, αλλά δεν συνέβαλαν στο να καταλήξει στη δεύτερη θέση της κατάταξης το Ισραήλ.

Ωστόσο, μια έρευνα των Times, βασισμένη σε προηγουμένως άγνωστα στοιχεία ψηφοφορίας, έγγραφα της Eurovision και συνεντεύξεις με περισσότερα από 50 άτομα, διαπίστωσε ότι η εκστρατεία του Ισραήλ θα μπορούσε εύκολα να έχει αλλάξει το αποτέλεσμα του διαγωνισμού.

Η τραγουδίστρια του Ισραήλ κέρδισε τις λαϊκές ψήφους σε χώρες όπου οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το Ισραήλ είναι βαθιά αντιδημοφιλές. Μια σχετική ανάλυση δείχνει ότι, σε ορισμένες χώρες, θα χρειάζονταν μόνο μερικές εκατοντάδες άνθρωποι για να καθορίσουν την ψήφο του κοινού, η οποία με τη σειρά της μπορεί να διαμορφώσει το τελικό αποτέλεσμα λόγω του συστήματος ψηφοφορίας του διαγωνισμού.

Δεν υπάρχουν πάντως στοιχεία πως το Ισραήλ χρησιμοποίησε bots ή άλλες μυστικές τακτικές για να επηρεάσει την ψηφοφορία, όπως εικάζουν ορισμένοι οπαδοί της Eurovision.

Μυστικοπάθεια από τους διοργανωτές

Οι διοργανωτές έχουν κρατήσει όλα τα δεδομένα των ψήφων ως επτασφράγιστο μυστικό, ακόμη και από τους δικούς τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς. Αντιμέτωποι με μια εσωτερική εξέγερση και απειλές από Ισραηλινούς συμμάχους να αποχωρήσουν από τον διαγωνισμό, υποβάθμισαν δημόσια το ζήτημα της εκστρατείας ψήφων του Ισραήλ και δεν την διερεύνησαν ποτέ διεξοδικά.

Οι διοργανωτές του διαγωνισμού πραγματοποίησαν μια αξιολόγηση των απόψεων των ραδιοτηλεοπτικών φορέων για το Ισραήλ, αλλά κράτησαν μυστική την πλήρη έκθεση. Ζήτησαν ψηφοφορία για τη διατήρηση του Ισραήλ στον διαγωνισμό και στη συνέχεια την ακύρωσαν ξαφνικά, ενώ αποθάρρυναν τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς από το να μιλούν σε δημοσιογράφους.

«Η ισραηλινή κυβέρνηση έχει οικειοποιηθεί τη Eurovision», δήλωσε ο Στέφαν Γιον Χάφσταϊν, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα της Ισλανδίας.

Η αγορά διαφημίσεων και τα συντονισμένα προωθητικά μηνύματα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν θεωρούνται παράνομα. Η Eurovision είναι, άλλωστε, απλώς ένας διαγωνισμός τραγουδιού – αν και ο μεγαλύτερος στον κόσμο. Αλλά ενώ οι κυβερνήσεις συχνά προσπαθούν να εκμεταλλευτούν τη δημοσιότητα που παρέχουν οι τραγουδιστές τους, καμία κυβερνητική προωθητική προσπάθεια δεν ήταν τόσο εκτεταμένη και αμφιλεγόμενη όσο εκείνη του Ισραήλ.

Αβέβαιο το μέλλον της Eurovision

«Η φωνή του Ισραήλ θα πρέπει να ακούγεται παντού», δήλωσε ο πρόεδρος του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτσογκ, ο οποίος έθεσε το ζήτημα του μποϊκοτάζ σε συναντήσεις με παγκόσμιους ηγέτες πέρυσι. «Θα πρέπει να συμμετάσχουμε, θα πρέπει να σηκώσουμε ψηλά τη σημαία μας και θα πρέπει να φέρουμε τους καλύτερους ερμηνευτές στη Eurovision».

Η Eurovision, η οποία κάποτε εκτόξευσε τις διεθνείς καριέρες των ABBA και της Celine Dion, αντιμετωπίζει ένα αβέβαιο μέλλον. Οι οικονομικές προβλέψεις, που εξετάστηκαν από τους Times, εκτίμησαν πέρυσι ότι τα μποϊκοτάζ θα κόστιζαν στον μη κερδοσκοπικό ραδιοτηλεοπτικό όμιλο εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια σε τέλη συμμετοχής. Ο Μάρτιν Γκριν δήλωσε μεν ότι η Eurovision παραμένει οικονομικά εύρωστη, αλλά παραδέχτηκε παράλληλα ότι δυσκολεύονταν να βρουν χορηγούς.

«Είναι σίγουρα μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που έχουμε αντιμετωπίσει», είπε ο κ. Γκριν σε ό,τι αφορά τη διαμάχη για το Ισραήλ. Αλλά η Eurovision, πρόσθεσε, υπάρχει για να επιδεικνύει παγκόσμια αρμονία — «να δείχνει τον κόσμο όπως θα μπορούσε να είναι».

Αυτή η διαμάχη, ωστόσο, έφερε τη Eurovision επικίνδυνα κοντά στη διάλυση.