Σε ρυθμούς «Pandorogate» κινείται η Ιταλία – Τα πολιτικά παιχνίδια πίσω από το σκάνδαλο

Η πτώση του πιο πολιτικά επιδραστικού ζευγαριού του Instagram στην Ιταλία, λόγω ενός σκανδάλου απάτης που αφορά τις πωλήσεις του χριστουγεννιάτικου παντόρο, καθηλώνει τη χώρα, ενώ στο προσκήνιο εμφανίζονται και η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι καθώς και ο αναπληρωτής της, Ματέο Σαλβίνι. 

Η Κιάρα Φεράνι, άλλοτε το πρόσωπο της ιταλικής μόδας στα social media και αγαπημένη της Αριστεράς, αντιμετωπίζει αυτή την εβδομάδα το ενδεχόμενο ποινής φυλάκισης, στο πλαίσιο του αποκαλούμενου σκανδάλου «Pandorogate».

Κατηγορείται ότι το 2023 παραπλάνησε καταναλωτές προωθώντας την πώληση πολυτελών παντόρο, των οποίων οι φουσκωμένες τιμές υποτίθεται ότι θα στήριζαν άρρωστα παιδιά.

Η δίκη της ξεκίνησε σε δικαστήριο του Μιλάνου στα τέλη Νοεμβρίου, με την ετυμηγορία να αναμένεται στις 14 Ιανουαρίου. Οι εισαγγελείς έχουν ζητήσει ποινή φυλάκισης 20 μηνών. Η Φεράνι αρνείται κατηγορηματικά τις κατηγορίες. «Ό,τι κάναμε, το κάναμε με καλή πίστη· κανείς μας δεν αποκόμισε κέρδος», δήλωσε στο δικαστήριο στις 25 Νοεμβρίου.

Ο πρώην σύζυγός της, ο ράπερ που εξελίχθηκε σε ακτιβιστή Φεντερίκο Λούτσια, γνωστός ως Φέντεζ, δεν κατηγορήθηκε για το σκάνδαλο. Ωστόσο, ο γάμος τους κατέρρευσε υπό το βάρος της δημόσιας κριτικής, ενώ ο ίδιος πραγματοποίησε μια εντυπωσιακή στροφή προς την πολιτική δεξιά.

Πριν καν ξεκινήσει η δίκη, η υπόθεση είχε ήδη πολιτικό χαρακτήρα. Το λαμπερό ζευγάρι ήταν γνωστό για τη στήριξη προοδευτικών σκοπών, ερχόμενο συχνά σε αντιπαράθεση με το πιο παραδοσιακό, καθολικό κατεστημένο. Αντιμετώπισαν τις διακρίσεις, έκαναν εκστρατείες υπέρ των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ+ και συγκέντρωσαν χρήματα για μονάδες εντατικής θεραπείας κατά την πανδημία του Covid.

Μόλις ξέσπασε το σκάνδαλο, η ακροδεξιά πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι έσπευσε να παρουσιάσει τη Φεράνι ως λανθασμένο πρότυπο.

«Τα πραγματικά πρότυπα … δεν είναι influencers που βγάζουν τεράστια ποσά προωθώντας ακριβά πανετόνε που υποτίθεται ότι προορίζονται για φιλανθρωπία», δήλωσε η Μελόνι από το βήμα της συγκέντρωσης Atreju της ιταλικής άκρας δεξιάς το 2023.

Μήνες αργότερα, το 2024, η Μελόνι παρουσίασε ένα νομοσχέδιο — γνωστό πλέον ως «νόμος Φεράνι» — που στοχεύει άμεσα influencers οι οποίοι θεωρείται ότι παραπλανούν το κοινό τους με λαμπερές προωθητικές καμπάνιες. Η προτεινόμενη νομοθεσία δεν αποτελεί τη νομική βάση της δίωξης της Φεράνι, η οποία στηρίζεται σε υφιστάμενους νόμους περί προστασίας καταναλωτών και απάτης, ωστόσο ερμηνεύθηκε ευρέως ως πολιτική απάντηση στο σκάνδαλο που έφερε το όνομά της.

Αντίθετα, ο αναπληρωτής της Μελόνι, Ματέο Σαλβίνι της Λέγκα, υπερασπίστηκε τη Φεράνι, δηλώνοντας ότι ήταν «σοκαρισμένος» από την «κακία και τη χολή» που στράφηκαν εναντίον της ίδιας και της οικογένειάς της.

Πράγματι, φαίνεται πως μετά το Pandorogate διαμορφώνεται ένας δεσμός ανάμεσα στον Φέντεζ και τον Σαλβίνι.

Κάποτε προοδευτικός προβοκάτορας και σφοδρός επικριτής της ιταλικής άκρας δεξιάς, ο Φέντεζ εμφανίζεται πλέον δίπλα σε δεξιές προσωπικότητες, έχει καλέσει στο podcast του τον σκληροπυρηνικό της Λέγκα Ρομπέρτο Βαννάτσι και έχει παρευρεθεί στο συνέδριο νεολαίας του συντηρητικού κόμματος Forza Italia. Στα απομνημονεύματά του μάλιστα επαινεί τον Σαλβίνι ως έναν από τους λίγους δημόσιους παράγοντες που του στάθηκαν κατά τη δύσκολη περίοδο μετά το διαζύγιό του.

«Ήταν ο μόνος που μου έδειξε αληθινή ενσυναίσθηση. Και αυτό παρά το γεγονός ότι είχαμε πολύ διαφορετικές απόψεις και λέγαμε τα χειρότερα ο ένας για τον άλλον στο παρελθόν», γράφει.

Αυτοκρατορία των millennials

Πριν από το δικαστικό δράμα, η 38χρονη Φεράνι και ο 36χρονος Φέντεζ πέρασαν μια δεκαετία χτίζοντας κάτι μοναδικό στη δημόσια ζωή της Ιταλίας: μια αυτοκρατορία των millennials που συνδύαζε μόδα, επιχειρηματικότητα, ακτιβισμό και ψυχαγωγία σε μια εξαιρετικά επικερδή μηχανή επιρροής.

Η Φεράνι, πρώην φοιτήτρια Νομικής, δημιούργησε το blog The Blonde Salad το 2009 με τον τότε σύντροφό της. Μέχρι το 2016 είχε εξελιχθεί σε περιοδικό lifestyle και πλατφόρμα ηλεκτρονικού εμπορίου, που πουλούσε γόβες, αποσκευές και φούτερ σχεδιασμένα από την ίδια, με το γνωστό σαρκαστικό λογότυπο-μάτι κεντημένο στο στήθος.

Οι οίκοι πολυτελείας το πρόσεξαν. Από τον κόσμο των blogs πέρασε στις πρώτες σειρές των εβδομάδων μόδας, εξασφαλίζοντας προσοδοφόρες συνεργασίες και αποτελώντας μελέτη περίπτωσης στο Harvard Business School.

Η πορεία του Φέντεζ ήταν διαφορετική. Ήταν δεξιοτέχνης στο «να αφουγκράζεται τις πολιτισμικές αλλαγές στην Ιταλία», σύμφωνα με τον δημοσιογράφο και ειδικό στην ψηφιακή και πολιτική επικοινωνία Φραντσέσκο Οτζιάνο.

Ήδη καταξιωμένος ως ράπερ στις αρχές της δεκαετίας του 2010, ο Fedez επανεφηύρε τον εαυτό του ως πολιτικό μαχητή. Αντιπαρατέθηκε δημόσια με τη Μελόνι, έγραψε το επίσημο τραγούδι του λαϊκιστικού Κινήματος Πέντε Αστέρων το 2014 και χρησιμοποίησε εμφανίσεις του στο φεστιβάλ Σανρέμο για να επικρίνει δεξιούς πολιτικούς.

Όταν η Φεράνι και ο Φέντεζ γνωρίστηκαν το 2016, η σχέση τους μετατράπηκε γρήγορα σε κοινό brand. Ο γάμος τους το 2018 ήταν ένα χορηγούμενο από παντού μιντιακό γεγονός. Η οικογενειακή τους ζωή εξελίχθηκε σε ένα επιμελώς σκηνοθετημένο και εξαιρετικά λαμπερό reality show, με εκατομμύρια ακόλουθους.

Και αυτό λειτούργησε. «Η Ιταλία ήταν πάντα ορφανή από βασιλικά ζευγάρια», εξηγεί ο Οτζιάνο. Η χώρα «αυταπατήθηκε ότι [η Φεράνι και ο Φέντεζ] ήταν το τέλειο ζευγάρι» και βοήθησε στο χτίσιμο του μύθου τους.

Στήριξαν ενεργά το νομοσχέδιο Ζαν, που στόχευε στην προστασία από τη βία και τις διακρίσεις λόγω φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας φύλου και αναπηρίας, αλλά ποτέ δεν ψηφίστηκε. Στήριξαν επίσης την υπόθεση της Μαλίκα, μιας νεαρής γυναίκας που εκδιώχθηκε από το σπίτι της επειδή αγαπούσε άλλη γυναίκα, και συγκέντρωσαν εκατομμύρια για μονάδες εντατικής θεραπείας κατά την πανδημία.

Το δίδυμο εξελίχθηκε σε ένα είδος ήπιας ισχύος, προσφέροντας διέξοδο σε μια Ιταλία των millennials που απέρριπτε τα παραδοσιακά εθνικιστικά και καθολικά πλαίσια. Δεν ήταν πολιτικοί, αλλά η επιρροή τους ανταγωνιζόταν εκείνη πολιτικών που πάλευαν να προσαρμοστούν σε ένα μεταβαλλόμενο μιντιακό τοπίο.

Γλυκό σκάνδαλο

Στα τέλη του 2023, η Φεράνι συνεργάστηκε με τη ζαχαροπλαστική εταιρεία Balocco για την προώθηση ενός παντόρο περιορισμένης έκδοσης, σε ροζ συσκευασία, με στόχο τη στήριξη του παιδιατρικού νοσοκομείου Regina Margherita στο Τορίνο. Το μήνυμα ήταν απλό: αγόρασε το παντόρο για να στηρίξεις την έρευνα για τον καρκίνο.

Όμως η δωρεά δεν συνδεόταν με τις πωλήσεις. Όπως αποκάλυψε πρώτη η δημοσιογράφος Σελβάτζια Λουκαρέλι, η Balocco είχε ήδη δωρίσει ένα σταθερό ποσό 50.000 ευρώ μήνες νωρίτερα, ενώ η Φεράνι αμείφθηκε εμπορικά για την καμπάνια. Ακόμη και το νοσοκομείο αρχικά παρεξήγησε τον τρόπο λειτουργίας της προώθησης.

Η ιταλική Αρχή Ανταγωνισμού (AGCM) επιβεβαίωσε αργότερα τα ευρήματα, καταλήγοντας ότι η συσκευασία, τα δελτία Τύπου και οι αναρτήσεις στα social media δημιουργούσαν την παραπλανητική εντύπωση ότι οι καταναλωτές στήριζαν άμεσα τη φιλανθρωπία. Στην πραγματικότητα, κανένα ποσοστό των πωλήσεων δεν δωρίστηκε, ενώ οι εταιρείες της Φεράνι κέρδισαν πάνω από 1 εκατ. ευρώ.

Οι αρχές επέβαλαν πρόστιμα άνω του 1 εκατ. ευρώ στη Φεράνι και την Balocco για παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές, επισημαίνοντας ότι εταιρείες συνδεδεμένες με τη Φεράνι ωφελήθηκαν οικονομικά. Ενώσεις καταναλωτών κάλεσαν τους εισαγγελείς να διερευνήσουν πιθανή απάτη και να εξετάσουν το πάγωμα των λογαριασμών των εταιρειών της.

Μέχρι το 2025, η υπόθεση είχε μετατραπεί σε ποινική διαδικασία. Οι εισαγγελείς του Μιλάνου ενσωμάτωσαν τα πορίσματα της AGCM, κατηγορώντας τη Φεράνι για επιβαρυντική απάτη, με το σκεπτικό ότι δημιούργησε ψευδείς προσδοκίες στους καταναλωτές.

Για τους πολιτικούς της αντιπάλους, το Pandorogate ήταν παράδειγμα φιλανθρωπίας που χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο μάρκετινγκ. Ο εισαγγελέας ανέφερε στο βούλευμα ότι η Φεράνι «χρησιμοποίησε» τη φιλανθρωπία «για να ενισχύσει την εικόνα της».