Οριστική απόφαση για την οικονομική στήριξη της Ουκρανίας για τα επόμενα δύο χρόνια καλούνται να λάβουν οι ηγέτες της ΕΕ στη σημερινή Σύνοδο Κορυφής.
Η συνάντηση των 27 ξεκινάει σήμερα, αλλά -όπως ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα έχει πει- οι επικεφαλής των κρατών-μελών θα μείνουν στις Βρυξέλλες «όσο χρειαστεί» προκειμένου να καταλήξουν σε μια λύση.
Στο τραπέζι βρίσκεται η πρόταση της Κομισιόν για ένα δάνειο επανορθώσεων για την Ουκρανία, βασισμένο στα ρωσικά παγωμένα περιουσιακά στοιχεία.
Το σενάριο προβλέπει την παρακράτηση και αξιοποίηση των τόκων από τα ρωσικά κεφάλαια που βρίσκονται -κυρίως- στο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα Euroclear του Βελγίου και τα οποία έχουν «παγώσει» από την έναρξη του πολέμου.
Η λογική της ΕΕ είναι ότι η Ρωσία οφείλει να πληρώσει αποζημιώσεις για την αποκατάσταση της Ουκρανίας όταν θα επέλθει το τέλος του πολέμου. Οπότε αυτά τα χρήματα που παρακρατεί η ΕΕ, αναμένεται να αφαιρεθούν από το τελικό ποσό που θα πρέπει να πληρώσει.
Κανένας δεν μπορεί να είναι σίγουρος ότι η Ρωσία θα δεχθεί να πληρώσει τις επανορθώσεις στην Ουκρανία. Ούτε ότι δε θα προσφύγει σε δικαστήρια δικά της ή τρίτων χωρών κατά της απόφασης της ΕΕ. Αυτό το ενδεχόμενο ανησυχεί πρωτίστως το Βέλγιο στου οποίου το έδαφος βρίσκεται η Euroclear. Ζητεί λοιπόν αυξημένες εγγυήσεις από τα κράτη-μέλη ότι, σε περίπτωση που κάτι πάει στραβά, θα μπορέσει άμεσα να απαντήσει στην πρόκληση της Μόσχας.
Ωστόσο η απόφαση χρειάζεται ενισχυμένη πλειοψηφία. Θεωρητικά, μπορεί να ληφθεί και χωρίς το Βέλγιο. Ωστόσο Ευρωπαίοι διπλωμάτες τόνιζαν χθες ότι δεν είναι «ηθικό και πολιτικά βιώσιμο» να παρακαμφθεί η χώρα που θα έχει τις μεγαλύτερες ενδεχόμενες επιπτώσεις από την απόφαση.
Παρά τις εντατικές διαβουλεύσεις και την έντονη πίεση, το Βέλγιο δε φαίνεται να πείθεται με τις εγγυήσεις που μέχρι σήμερα διατίθεται να δώσει η ΕΕ. Μέχρι την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, τα βασικά εκκρεμή ζητήματα παραμένουν, δηλαδή η έκταση των κινδύνων που θα μοιραστούν οι 27 και οι εγγυήσεις που θα παρασχεθούν.
Συνολικά εκτιμάται ότι το ποσό των εγγυήσεων αναμένεται να φτάσει τα 210 δις ευρώ. Σε αυτό το σενάριο, η Ελλάδα θα κληθεί να δεσμεύσει ως εγγύηση περίπου 2,77 δισ. ευρώ για τα 2 χρόνια. Οι συνεισφορές είναι εθελοντικές, αλλά τα κράτη θα κληθούν να δεσμευτούν στην προσφορά τους. Η πρόταση της Κομισιόν είναι το δάνειο να δοθεί εφόσον πρώτα συλλεγεί το 50% του ποσού. Ωστόσο το Βέλγιο διεκδικεί απεριόριστες εγγυήσεις και μάλιστα με το 100% των κρατών-μελών «μπροστά» και οι συνεισφορές των κρατών-μελών να είναι υποχρεωτικές.
Με τέτοιο χάσμα στις απόψεις, η Κομισιόν ξαναβάζει από το «ράφι» το ενδεχόμενο ενός κοινού δανεισμού της ΕΕ, με βάση τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Η λύση αυτή χρειάζεται ομοφωνία και ήδη η Ουγγαρία έχει δηλώσει ότι δεν πρόκειται να συναινέσει. Με τη λύση αυτή διαφωνούν και οι «τσιγκούνηδες» του Βορρά, όπως η Γερμανία και Ολλανδία.
Μια ιδέα που κυκλοφορεί λοιπόν στις Βρυξέλλες είναι η απόφαση να ληφθεί με το άρθρο 122 της Συνθήκης Λειτουργίας της ΕΕ που προβλέπει ενισχυμένη πλειοψηφία λόγω έκτακτης ανάγκης. Ωστόσο χώρες όπως η Ελλάδα δεν βλέπουν με καλό μάτι τη χρήση του άρθρου αυτού με τέτοια ευκολία -χρησιμοποιήθηκε και με το «πάγωμα» των ρωσικών κεφαλαίων.
Στη Σύνοδο Κορυφής θα προσέλθει αυτοπροσώπως τελικά και ο Ουκρανός Πρόεδρος, Βολοντιμίρ Ζελένσκι.
Προϋπολογισμός και η γεωοικονομία
Πέρα από το θέμα της Ουκρανιας, υπάρχουν και άλλα ζητήματα, όπως στρατηγικές συζητήσεις για τον επόμενο μακροπρόθεσμο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό και τη γεωοικονομία. Οι ηγέτες θα κληθούν επίσης να αξιολογήσουν τα θέματα που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, από τη μετανάστευση έως τη διεύρυνση.
Το βασικό ζήτημα ωστόσο (η εμπορική συμφωνία ΕΕ με τις χώρες της Νότιας Αμερικής) δε θα είναι επίσημα στο τραπέζι των διαβουλεύσεων.
Η συμφωνία αναμένεται να αιωρείται, σαν φάντασμα, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής. Η Γαλλία ζητά αναβολή, ενώ η Τζόρτζια Μελόνι εξέπληξε πολλούς τάσσοντας εαυτόν υπέρ του Εμανουέλ Μακρόν, λέγοντας ότι είναι πολύ νωρίς για να σφραγιστεί η εμπορική συμφωνία μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της Νότιας Αμερικής.
Χθες αργά το βράδυ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και οι υπουργοί της ΕΕ κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με τις γεωργικές διασφαλίσεις που συνδέονται με τη Mercosur, σε μια προσπάθεια της τελευταίας στιγμής να φέρουν τις μεγάλες δυνάμεις -Γαλλία και Ιταλία- στο αμφιλεγόμενο εμπορικό σύμφωνο.
Η ιταλική ταλάντωση θα μπορούσε να στερήσει από τη συμφωνία την ειδική πλειοψηφία που χρειάζεται: 15 χώρες που αντιπροσωπεύουν το 65% του πληθυσμού της ΕΕ. Αυτό ενέχει τον κίνδυνο να ανατραπεί το σχέδιο της φον ντερ Λάιεν να πετάξει στη Βραζιλία το Σάββατο για να υπογράψει τη συμφωνία.
Η μετατόπιση της Μελόνι πιθανότατα δεν αφορά μόνο το εμπόριο και οι Ιταλοί μπορεί να το εκμεταλλεύονται αυτό για άλλους λόγους. Για παράδειγμα, υπάρχει η επανεμφάνιση των εκπτώσεων και των μηχανισμών διόρθωσης στη συζήτηση για τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό, που προτάθηκε αυτή την εβδομάδα από τη δανική προεδρία. Αυτό έχει ήδη γίνει ενοχλητικό σε αρκετές μεσογειακές πρωτεύουσες (και πάλι, είναι το χάσμα Βορρά-Νότου σε δράση).
Ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δεν είναι ευχαριστημένος, κάτι που έκανε εμφανές ακόμη και στους δικούς του βουλευτές την Τετάρτη. Μια ομάδα κυβερνήσεων με επικεφαλής τη Γερμανία και την Ισπανία προειδοποιεί ότι ο αποκλεισμός της Mercosur από το Παρίσι υπονομεύει την προσπάθεια της Ευρώπης για εμπορική ανεξαρτησία. Στη Βραζιλία, η υπομονή του Προέδρου Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα φαίνεται να εξαντλείται, όπως αναφέρουν οι FT.
Ενώ η συμφωνία της Mercosur αναμένεται να τεθεί σε συζήτηση με τους πρέσβεις της ΕΕ την Παρασκευή για επίσημη έγκριση, αναμένεται επίσης να τεθεί στη Σύνοδο.
Οι ηγέτες πρόκειται επίσης να υπογράψουν μέτρα για τις αμυντικές δαπάνες και την ανταγωνιστικότητα που στοχεύουν στις ΗΠΑ και την Κίνα – αυτό είναι το θέμα του γεωοικονομικού δείπνου. Είναι μέρος της ανανεωμένης προσπάθειας της ΕΕ να διαφοροποιήσει τους οικονομικούς, στρατιωτικούς και πολιτικούς δεσμούς της και να βασίζεται λιγότερο στην Ουάσινγκτον.
Οι αγρότες προ των πυλών
Καθώς οι ηγέτες συναντώνται σήμερα για τη σύνοδο κορυφής, περίπου 10.000 αγρότες από όλες τις 27 χώρες μέλη αναμένεται να παρελάσουν στην περιοχή της ΕΕ σε αυτό που το λόμπι των αγροτών Copa-Cogeca λέει ότι είναι η μεγαλύτερη πανευρωπαϊκή διαμαρτυρία για τη γεωργία που έχουν δει οι Βρυξέλλες αυτόν τον αιώνα.
Οι διοργανωτές λένε ότι 40 έως 45 εθνικές γεωργικές οργανώσεις θα συμμετάσχουν στις κινητοποιήσεις – κάτι πρωτόγνωρο για τις Βρυξέλλες. Τα τρακτέρ τους κατευθύνονται από νωρίς το πρωί στο βόριο σταθμό των Βρυξελλών, ενώ κάποια είναι σταθμευμένα γύρω από το πάρκο Cinquantenaire και στα σημεία έναρξης και λήξης της πορείας.
Στη Σούμαν πάντως που σε λίγο θα μαζευτούν οι ηγέτες δεν έχουν φτάσει.
Τα παράπονα των αγροτών είναι γνωστά, αν και κάπως ευρύτερα από πέρυσι. Περιλαμβάνουν την πίεση για τις γεωργικές επιδοτήσεις (ΚΑΠ) της ΕΕ μετά το 2027, τις εμπορικές συμφωνίες — ιδίως τη Mercosur — και το σωρευτικό αποτέλεσμα των κανόνων, του κόστους και των κρίσεων. Η ιστορία μας αναλύει τα παράπονα, χρησιμοποιώντας ένα εξαιρετικά επιστημονικό σύστημα αξιολόγησης.
Ο Επίτροπος Γεωργίας Κριστόφ Χάνσεν πρόκειται να συναντηθεί με τους ηγέτες των αγροτών νωρίς την ημέρα, μαζί με την φον ντερ Λάιεν, τον Κόστα και τους επιτρόπους Τζέσικα Ρόσγουολ, Πιότρ Σεραφίν και Μάρος Σέφτσοβιτς — το επίπεδο πρόσβασης που περιμένουν τώρα οι αγροτικές ομάδες όταν τα τρακτέρ έρχονται στην πόλη.
