ΕΕ κατά Tik Tok και Meta για πρόσβαση σε δημόσια δεδομένα

Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκρινε προκαταρκτικά τόσο το TikTok όσο και η Meta ότι παραβίασαν την υποχρέωσή τους να παρέχουν στους ερευνητές επαρκή πρόσβαση σε δημόσια δεδομένα βάσει του Νόμου περί Ψηφιακών Υπηρεσιών (DSA). Η Επιτροπή έκρινε επίσης προκαταρκτικά ότι η Meta, τόσο για το Instagram όσο και για το Facebook, παραβίασε τις υποχρεώσεις του να παρέχει στους χρήστες απλούς μηχανισμούς για την κοινοποίηση παράνομου περιεχομένου, καθώς και να τους επιτρέπει να αμφισβητούν αποτελεσματικά τις αποφάσεις εποπτείας περιεχομένου.

Πρόσβαση σε δεδομένα για ερευνητές

Τα προκαταρκτικά ευρήματα της Επιτροπής δείχνουν ότι το Facebook, το Instagram και το TikTok ενδέχεται να έχουν θεσπίσει επαχθείς διαδικασίες και εργαλεία για τους ερευνητές ώστε να ζητούν πρόσβαση σε δημόσια δεδομένα. Αυτό συχνά τους αφήνει με μερική ή αναξιόπιστη δεδομένα, επηρεάζοντας την ικανότητά τους να διεξάγουν έρευνα, όπως το εάν οι χρήστες, συμπεριλαμβανομένων των ανηλίκων, εκτίθενται σε παράνομο ή επιβλαβές περιεχόμενο.

Η παροχή πρόσβασης στους ερευνητές στα δεδομένα των πλατφορμών αποτελεί ουσιαστική υποχρέωση διαφάνειας βάσει του DSA, καθώς παρέχει δημόσιο έλεγχο σχετικά με τον πιθανό αντίκτυπο των πλατφορμών στη σωματική και ψυχική μας υγεία.

Μηχανισμοί Ειδοποίησης και Δράσης

Όσον αφορά τη Meta, ούτε το Facebook ούτε το Instagram φαίνεται να παρέχουν έναν φιλικό προς το χρήστη και εύκολα προσβάσιμο μηχανισμό «Ειδοποίησης και Δράσης» για τους χρήστες, ώστε να επισημαίνουν παράνομο περιεχόμενο, όπως υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών και τρομοκρατικό περιεχόμενο. Οι μηχανισμοί που εφαρμόζει επί του παρόντος το Meta φαίνεται να επιβάλλουν αρκετά περιττά βήματα και πρόσθετες απαιτήσεις στους χρήστες. Επιπλέον, τόσο το Facebook όσο και το Instagram φαίνεται να χρησιμοποιούν τα λεγόμενα «σκοτεινά μοτίβα» ή παραπλανητικά σχέδια διεπαφής, όσον αφορά τους μηχανισμούς «Ειδοποίησης και Δράσης».

Τέτοιες πρακτικές μπορεί να προκαλούν σύγχυση και να αποθαρρύνουν. Οι μηχανισμοί του Meta για την επισήμανση και την αφαίρεση παράνομου περιεχομένου ενδέχεται επομένως να είναι αναποτελεσματικοί. Σύμφωνα με τον Νόμο περί Ψηφιακής Ασφάλειας (DSA), οι μηχανισμοί «Ειδοποίησης και Δράσης» είναι το κλειδί για να επιτρέπεται στους χρήστες της ΕΕ και στους αξιόπιστους φορείς επισήμανσης να ενημερώνουν τις διαδικτυακές πλατφόρμες ότι συγκεκριμένο περιεχόμενο δεν συμμορφώνεται με την ενωσιακή ή την εθνική νομοθεσία. Οι διαδικτυακές πλατφόρμες δεν επωφελούνται από την απαλλαγή ευθύνης του DSA σε περιπτώσεις όπου δεν έχουν ενεργήσει άμεσα αφού ενημερώθηκαν για την παρουσία παράνομου περιεχομένου στις υπηρεσίες τους.

Ενστάσεις για εποπτεία περιεχομένου

Ο DSA δίνει επίσης στους χρήστες στην ΕΕ το δικαίωμα να αμφισβητούν τις αποφάσεις εποπτείας περιεχομένου όταν οι πλατφόρμες αφαιρούν το περιεχόμενό τους ή αναστέλλουν τους λογαριασμούς τους. Σε αυτό το στάδιο, οι μηχανισμοί προσφυγής κατά αποφάσεων τόσο του Facebook όσο και του Instagram δεν φαίνεται να επιτρέπουν στους χρήστες να παρέχουν εξηγήσεις ή αποδεικτικά στοιχεία για να τεκμηριώσουν τις προσφυγές τους. Αυτό δυσκολεύει τους χρήστες στην ΕΕ να εξηγήσουν περαιτέρω γιατί διαφωνούν με την απόφαση περιεχομένου του Meta, περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού προσφυγών.

Οι απόψεις της Επιτροπής σχετικά με το εργαλείο αναφοράς της Meta, τα σκοτεινά μοτίβα και τον μηχανισμό καταγγελιών βασίζονται σε μια εις βάθος έρευνα, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας με την Coimisiún na Meán, τον Ιρλανδό Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών.

Αυτά είναι προκαταρκτικά ευρήματα που δεν προδικάζουν το αποτέλεσμα της έρευνας.

Επόμενα βήματα

Το Facebook, το Instagram και το TikTok έχουν πλέον τη δυνατότητα να εξετάσουν τα έγγραφα στα αρχεία έρευνας της Επιτροπής και να απαντήσουν γραπτώς στα προκαταρκτικά ευρήματα της Επιτροπής. Οι πλατφόρμες μπορούν να λάβουν μέτρα για την αποκατάσταση των παραβιάσεων. Παράλληλα, θα ζητηθεί η γνώμη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ψηφιακών Υπηρεσιών.

Εάν οι απόψεις της Επιτροπής επιβεβαιωθούν τελικά, η Επιτροπή μπορεί να εκδώσει απόφαση μη συμμόρφωσης, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε πρόστιμο έως και 6% του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών του παρόχου. Η Επιτροπή μπορεί επίσης να επιβάλει περιοδικές χρηματικές ποινές για να υποχρεώσει μια πλατφόρμα να συμμορφωθεί.

Νέες δυνατότητες για τους ερευνητές θα ανοίξουν στις 29 Οκτωβρίου 2025, καθώς θα τεθεί σε ισχύ η κατ’ εξουσιοδότηση πράξη για την πρόσβαση σε δεδομένα. Αυτή η πράξη θα παρέχει πρόσβαση σε μη δημόσια δεδομένα από πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες και μηχανές αναζήτησης, με στόχο την ενίσχυση της λογοδοσίας τους και τον εντοπισμό πιθανών κινδύνων που προκύπτουν από τις δραστηριότητές τους.