Στον δρόμο που χάραξε η Ελλάδα βαδίζει και η Σλοβακία, καθώς η χώρα βρίσκεται στη δίνη ενός σκανδάλου τύπου «ΟΠΕΚΕΠΕ» με ανώτατους σλοβάκους αξιωματούχους να κατηγορούνται για διασπάθιση ευρωπαϊκών κονδυλίων. Τα κονδύλια υποτίθεται πως θα αξιοποιούνταν για την ανάπτυξη του αγροτουρισμού μέσω της κατασκευής ξενώνων.
Όπως μεταδίδει το Politico, μόνο για αγροτουρισμό δεν αξιοποιήθηκαν τα κονδύλια, καθώς φαίνεται πως οι κυβερνητικές ακρίδες και οι αντίστοιχοι φραπέδες και χασάπηδες νέμονταν τα χρήματα για την κατασκευή σπιτιών που προορίζονταν για εξοχικές αποδράσεις αλλά και για ιδιοκατοίκηση.
Το σκάνδαλο που έχει γίνει γνωστό στην Σλοβακία ως «Hacienda», έχει βρεθεί στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου στη χώρα εδώ και μήνες, με την αντιπολίτευση να ζητά απαντήσεις και λογοδοσία, ενώ το κυβερνών κόμμα προσπαθεί να υποβαθμίσει το θέμα.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η Εθνική Υπηρεσία Αγροτικών Πληρωμών (PPA, ο αντίστοιχος ΟΠΕΚΕΠΕ στη χώρα), η οποία υπάγεται στο υπουργείο Γεωργίας και είναι υπεύθυνη για τη διανομή των επιδοτήσεων στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ).
Η Ζουζάνα Σουμπόβα, που ηγήθηκε του τμήματος κατά της διαφθοράς της PPA για αρκετούς μήνες στην κυβέρνηση του rΈντουαρντ Χέγκερ (2021–2023), είναι πλέον από τις βασικές επικριτές της υπηρεσίας.
«Από την αρχή της δουλειάς μας, αποκαλύψαμε θανάσιμες συστημικές αποτυχίες και ένα βαθιά διεφθαρμένο και αδιαφανές περιβάλλον», δήλωσε στο Politico. «Το σύστημα αυτό, που το αποκαλώ οργανωμένη εγκληματική ομάδα, λειτουργούσε για 20 χρόνια. Μόνο το δικό μας τμήμα κατάφερε να το σπάσει».
Η Σουμπόβα αποχώρησε μετά από αμφιλεγόμενη διαδικασία, καθώς απέτυχε να διατηρήσει τη θέση της μέσω διαγωνισμού τον οποίο χαρακτήρισε «στημένο». Σήμερα ηγείται του εξωκοινοβουλευτικού κόμματος «Pirate Party – Slovakia».
«Πρέπει απλά να ξηλώσουμε τα πάντα και να ξεκινήσουμε από την αρχή — με έναν καθαρό, διαφανή οργανισμό», υποστήριξε.
Η PPA αντέδρασε, λέγοντας ότι θα λάβει νομικά μέτρα για να προστατεύσει τη φήμη της και αποκάλεσε τις δηλώσεις της Σουμπόβα προσβλητικές για τους υπαλλήλους της.
Ένας πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος του υπουργείου Γεωργίας, που μίλησε ανώνυμα, χαρακτήρισε την PPA «σάπια» και «τίποτα άλλο παρά μια τράπεζα για ολιγάρχες».
Το σκάνδαλο Hacienda
Στο Nitrianske Hrnčiarovce, μια μικρή πόλη 2.000 κατοίκων στη δυτική Σλοβακία, υπάρχει μια πολυτελής βίλα αξίας 550.000 ευρώ που κατασκευάστηκε με χρήματα της Ε.Ε.
Δεν υπάρχει στο Booking.com ή στο Airbnb, και η κράτηση γίνεται μόνο μέσω μιας φόρμας στον δικό της ιστότοπο. Δημοσιογράφοι προσπάθησαν ανεπιτυχώς να κλείσουν δωμάτιο. Η πρόσβαση ελέγχεται από κλειστή πύλη.
Στο Vrčún, ένα άλλο χωριό, σπίτι που έλαβε 220.000 ευρώ για να μετατραπεί σε τουριστικό κατάλυμα, έχει γίνει μόνιμη κατοικία.
Σε μια άλλη περίπτωση, υψηλόβαθμος αξιωματούχος της PPA φέρεται να χρησιμοποίησε ευρωπαϊκά κονδύλια για να χτίσει σπίτι στην κόρη του. Ο καταγγέλλων της υπόθεσης υποστηρίζει ότι απολύθηκε λόγω των αποκαλύψεών του.
Η PPA απάντησε ότι ο εργαζόμενος είχε συνταξιοδοτηθεί και ότι η σύμβασή του δεν μπορούσε να ανανεωθεί λόγω περικοπών.
Πολιτικό σκάνδαλο
Ο Michal Šimečka, αρχηγός του μεγαλύτερου κόμματος της αντιπολίτευσης (Progressive Slovakia), δήλωσε ότι δεκάδες εκατομμύρια ευρώ που προορίζονταν για τους πολίτες «καταχράστηκαν από την κυβέρνηση Φίτσο και τους ολιγάρχες της».
Η αντιπολίτευση SaS συνέταξε λίστα με όλους τους ύποπτους ξενώνες.
Όλα τα ακίνητα έχουν κοινά χαρακτηριστικά: δύσκολη πρόσβαση, ανύπαρκτη διαδικτυακή παρουσία, λειτουργούν ως ιδιωτικές κατοικίες. Κι όμως, οι δικαιούχοι υποχρεούνται να διατηρούν τα τουριστικά καταλύματα ανοιχτά στο κοινό για 5 χρόνια.
Έλλειψη διαφάνειας και ελέγχου
Η PPA έχει ερευνηθεί πολλές φορές, τόσο από τις τοπικές αρχές όσο και από ευρωπαϊκούς φορείς.
Το 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πάγωσε το 25% των πληρωμών προς την PPA λόγω απάτης και ζήτησε μεταρρυθμίσεις. Παρόλο που η PPA επανέκτησε την πιστοποίησή της, οι αλλαγές εφαρμόστηκαν μόνο «στα χαρτιά», σύμφωνα με τη Σουμπόβα.
Το σκάνδαλο Dobytkár, από τις μεγαλύτερες υποθέσεις διαφθοράς στη Σλοβακία, συνδέεται επίσης με αγροτικές επιδοτήσεις. Στη δίκη εμπλέκονται πρώην στελέχη της PPA, όπως ο πρώην διευθυντής Juraj Kožuch, ο οποίος κατηγορείται για δωροδοκία και ξέπλυμα.
Η Κομισιόν δήλωσε ότι έγιναν πολλοί έλεγχοι στην PPA τα τελευταία 5 χρόνια, οι οποίοι αποκάλυψαν σοβαρές αδυναμίες στη διακυβέρνηση της ΚΑΠ. Γι’ αυτό και επιβλήθηκαν οικονομικές κυρώσεις για τα έτη 2019–2021.
Ο ευρωβουλευτής Tomáš Zdechovský (Τσεχία), που ηγήθηκε έρευνας στο Ευρωκοινοβούλιο, δήλωσε ότι η κατάχρηση κονδυλίων ήταν συστηματική και πως έχει παραδώσει 300 περιπτώσεις στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO), στην OLAF και στην Επιτροπή.
«Αντί να χρησιμοποιούν τα χρήματα για το δημόσιο όφελος, τα ξοδεύουν για ιδιωτικές χρήσεις — ανακαινίζουν σπίτια, αγοράζουν φορτηγά…», είπε χαρακτηριστικά.
Η PPA δήλωσε ότι έχει εγκαθιδρύσει μηχανισμούς ελέγχου και ότι οποιοσδήποτε παραβεί τους όρους, θα υποχρεωθεί να επιστρέψει τα χρήματα.
Η EPPO επιβεβαίωσε ότι ερευνά δεκάδες καταγγελίες και πως ήδη σε κάποιες περιπτώσεις έχουν ασκηθεί ποινικές διώξεις.
Τι λέει η κυβέρνηση;
Η κυβέρνηση του Ρόμπερ Φίτσο, η οποία δέχεται τα σφοδρά πυρά της αντιπολίτευσης και των ΜΜΕ, έχει προσπαθήσει να υποβαθμίσει την υπόθεση.
Ο υπουργός Γεωργίας Richard Takáč χαρακτήρισε το σκάνδαλο Hacienda ως «σκευωρία» και επέμεινε ότι όλοι οι εσωτερικοί έλεγχοι στην PPA λειτουργούν σωστά. Κατηγόρησε την αντιπολίτευση ότι προσπαθεί να ρίξει την κυβέρνηση και να βλάψει τη διεθνή εικόνα της Σλοβακίας με τρόπο που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την πρόσβασή της σε ευρωπαϊκά κονδύλια.
Ο Φίτσο, που υπηρετεί πλέον την τέταρτη θητεία του ως πρωθυπουργός, αποκάλεσε τον Τσέχο ευρωβουλευτή Tomáš Zdechovský «μισθωμένο δολοφόνο που εκτελεί βρώμικη δουλειά για την αντιπολίτευση». Αρνήθηκε ότι η κυβέρνησή του είναι διεφθαρμένη και μπλόκαρε προσπάθεια της αντιπολίτευσης να συγκαλέσει έκτακτη συνεδρίαση του κοινοβουλίου για να συζητηθεί το θέμα.
Δημοσιογράφοι που καλύπτουν το σκάνδαλο παραπονούνται ότι η κυβέρνηση δεν λαμβάνει σοβαρά υπόψη τα ευρήματά τους.
«Δεν μπορείς να αποτινάξεις το συναίσθημα ότι τα πράγματα δεν ερευνώνται σωστά. Το πρόβλημα βρίσκεται στην ηγεσία των βασικών υπηρεσιών, οι οποίοι παραμένουν σε υψηλόβαθμες θέσεις [στην PPA]», δήλωσε η Xenia Makarová από τη ΜΚΟ Zastavme korupciu (“Ας σταματήσουμε τη διαφθορά”).
Σύμφωνα με τη Makarová, οι υπάλληλοι που τηρούν τους κανόνες και αποκαλύπτουν αδιαφανείς πρακτικές απομακρύνονται συστηματικά, μέσω εσωτερικών «αναδιοργανώσεων», διατηρώντας έτσι τη διαφθορά σε λειτουργία.
«Την ίδια στιγμή, ο υπουργός αλλά και άλλα μέλη της κυβέρνησης και του κοινοβουλίου επιτίθενται σε όσους αποκαλύπτουν αυτά τα σκάνδαλα, ιδιαίτερα στους δημοσιογράφους», πρόσθεσε.
Ανησυχία στην Ευρώπη
Οι επιθέσεις σε δημοσιογράφους και οι προσπάθειες ελέγχου των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης έχουν προκαλέσει ανησυχία στις Βρυξέλλες, οι οποίες εκτιμούν πως υπάρχει μια δημοκρατική οπισθοδρόμηση στη Σλοβακία.
Από τότε που ο Φίτσο επέστρεψε στην εξουσία τον Οκτώβριο του 2023, η κυβέρνηση συνασπισμού του φαίνεται να ακολουθεί το αυταρχικό παράδειγμα του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Ορμπάν.
Μεταξύ άλλων καταργήθηκε το γραφείο του ειδικού εισαγγελέα, και διαλύθηκε η εθνική υπηρεσία δίωξης εγκλήματος, η οποία προηγουμένως ηγείτο σημαντικών ερευνών διαφθοράς, περιλαμβανομένων υποθέσεων που αφορούσαν στελέχη του κυβερνώντος κόμματος Smer.
