Τρεις βασικές ερωτήσεις, πολλά δισεκατομμύρια και ένα κάρο διαιρέσεις έχει να διαχειριστεί ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα κατά τα την άτυπη συνάντηση των 27 Ευρωπαίων ηγετών, σήμερα στις Βρυξέλλες. Στο τραπέζι θα βρεθεί το θέμα της Άμυνας, όπως και οι διατλαντικές σχέσεις, με τον Τραμπ να εξαπολύει απειλές δεξιά και αριστερά, αλλά όχι ακόμα επισήμως.
Επί της ουσίας, θα είναι μια πρώτη κουβέντα σε βάθος για να συζητήσουν όλοι μαζί τι θέλουν να κάνουν για την ευρωπαϊκή Άμυνα, πώς θα το χρηματοδοτήσουν και με ποιον θα συνεργαστούν. Πέραν των 27 και της προέδρου της Κομισιόν, στη συνάντηση θα παρευρεθεί και η πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, αλλά και ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ.
Η συνάντηση επρόκειτο να είναι μια… θεραπεία (retreat το είχε ονομάσει η ομάδα του Κόστα). Υποτίθεται ότι οι ηγέτες θα βρίσκονταν σε ένα απομονωμένο κάστρο δύο ώρες από τις Βρυξέλλες, προκειμένου να συζητήσουν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας τα «καυτά» θέματα της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Εκεί, χωρίς την πίεση των συμπερασμάτων μιας Συνόδου, οι ηγέτες θα «ζυμώνονταν» για να καταλάβει ο ένας τον άλλον, ώστε στην επόμενη επίσημη συνάντηση να υπάρξουν πιο εύκολες αποφάσεις.
Ωστόσο, από την πρώτη στιγμή φάνηκε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά: στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου, ο Έλληνας πρωθυπουργός μίλησε για Σύνοδο Κορυφής στις 3 Φεβρουαρίου απορρίπτοντας κάθε έννοια… retreat, οι δημοσιογράφοι ζητούσαν χώρο για δηλώσεις μπροστά στο κάστρο -το οποίο διατίθεται και για γάμους, όπως διαφήμιζε και η ιστοσελίδα του!- και οι μετακινήσεις θα έπαιρναν χρόνο και πολύ κόπο από τη βελγική αστυνομία.
Τελικά, η άτυπη Σύνοδος πραγματοποιείται σε ένα παλάτι εντός των Βρυξελλών (Εγκμόν Παλάς), ούτε τρία χιλιόμετρα από την πλατεία Σούμαν όπου βρίσκεται το κτίριο του Συμβουλίου στο οποίο συνήθως συναντιούνται. Η πρόσβαση θα είναι κάπως πιο περιορισμένη για τους δημοσιογράφους, αλλά και δηλώσεις θα γίνουν και συνεντεύξεις Τύπου θα υπάρξουν μετά το τέλος της συνάντησης. Καμία σχέση δηλαδή με το ειδυλλιακό ήσυχο μέρος που είχε φαντασιωθεί ο Πορτογάλος.
Ούτε στη συζήτηση όμως τα πράγματα αναμένονται εύκολα. Η Άμυνα εξακολουθεί να αποτελεί εθνική αρμοδιότητα και κανένα κράτος-μέλος δεν επιθυμεί να την παραχωρήσει. Από τη μία ο Τραμπ ζητάει να αυξηθούν οι αμυντικές δαπάνες του ΝΑΤΟ στο 5% του ΑΕΠ, από την άλλη Ε.Ε. δεν σημαίνει ΝΑΤΟ…
Ωστόσο, και οι 27 ηγέτες συμφωνούν ότι κάτι πρέπει να γίνει και σε ευρωπαϊκό επίπεδο: η εμπειρία της πανδημίας έδειξε ότι στα πολύ δύσκολα, καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν μπορεί μόνη της. Έδειξε επίσης ότι μαζί μπορούν καλύτερα.
Επομένως αυτό που πρέπει να αποφασιστεί τελικά είναι τι έχει νόημα να γίνει σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τι ωφελεί να κάνουν οι 27 από κοινού. Γι’ αυτό και το πρώτο ερώτημα που έχει θέσει ο Αντόνιο Κόστα έχουν αξία: τι θέλουν να κάνουν οι ευρωπαϊκές χώρες;
Πρόταση Μητσοτάκη-Τουσκ
Η απάντηση δεν είναι ούτε ξεκάθαρη, ούτε αυτονόητη. Υπάρχει η πρόταση των Μητσοτάκη-Τουσκ οι οποίοι με κοινή επιστολή προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ζήτησαν τη δημιουργία μιας κοινής ασπίδας για την αεράμυνα της Ευρώπης από ευρωπαϊκά χρήματα. Άλλοι ηγέτες όμως μιλούν για κοινή παραγωγή ντρόουνς, πυραύλων μεσαίου βεληνεκούς, συστήματα υβριδικά για κυβερνοασφάλεια και άμυνα.
Στην πραγματικότητα, η ευρωπαϊκή αγορά άμυνας είναι κατακερματισμένη. Η χαρτογράφησή της γίνεται τώρα από την Κομισιόν, προκειμένου να διαπιστωθούν τα κενά και οι ανάγκες. Στη Λευκή Βίβλος για την Άμυνα που θα παρουσιάσει η Κομισιόν στα μέσα, προς τα τέλη Μαρτίου υποτίθεται ότι θα συμπεριλαμβάνονται όλες οι απαντήσεις.
Πού θα βρεθούν τα λεφτά;
Κι ενώ το πρώτο ερώτημα του Κόστα δεν έχει καν απαντηθεί, το δεύτερο περί χρηματοδότησης αναμένεται να… κλέψει την παράσταση. Πού θα βρεθούν τα λεφτά; Ο πρώην «τσιγκούνης» ως Ολλανδός Πρωθυπουργός Μαρκ Ρούτε, με το «καπέλο» του ΝΑΤΟ τώρα προτείνει δαπάνες και αν χρειαστεί ακόμα και τη μείωση του κοινωνικού κράτους στους ευρωπαίους συναδέλφους του! Τι ειρωνεία!
Πολλές χώρες δε θέλουν φυσικά να βάλουν το χέρι στην τσέπη, οι Γερμανοί που οδεύουν προς εκλογές στις 23 Φεβρουαρίου δε θέλουν ούτε να ακούσουν για κοινό δανεισμό, ακόμα και το ενδεχόμενο να εξαιρεθούν οι αμυντικές δαπάνες από τα δημοσιονομικά τους προκαλεί φόβο ότι «θα ανοίξει το κουτί της Πανδώρας»! Το αδιέξοδο… γυαλίζει από μακριά.
Την ίδια στιγμή, κάποιες από τις χώρες που παραδοσιακά «τσιγκουνεύονται» τώρα επιμένουν. Χώρες της Βαλτικής, Φινλανδία, Σουηδία θέλουν κοινά ευρωπαϊκά πρότζεκτς Άμυνας… Σε απόσταση αναπνοής από τη Ρωσία, αλλά και έναν Τραμπ που ανά πάσα στιγμή μπορεί να… βγάλει την πρίζα, θέλουν να επενδύσουν στην αμυντική βιομηχανία της Ε.Ε.
Και εδώ κολλάει και το τρίτο ερώτημα. Θα κινηθεί η Ε.Ε. προς την στρατηγική της αυτονομία, μεν, αλλά με ποιους θα συνεργαστεί; Με τις ΗΠΑ για να κατευνάσει το νέο πλανητάρχη; Με την Τουρκία, αφού κάποιες χώρες δε θα είχαν κανένα πρόβλημα; Με το Ισραήλ μήπως;
Η επικρατούσα ιδέα, το να «αγοράσουμε ευρωπαϊκά» όπως ζητάει ο Γάλλος Πρόεδρος Μακρόν συναντά δυσκολίες ως προς τη διάθεση της παραγωγής, αλλά και ως προς τις επενδύσεις της βιομηχανίας.
Και εδώ έρχεται να κολλήσει η επιστολή των 19 ηγετών -μεταξύ των οποίων και του Έλληνα φυσικά- περί ενεργοποίησης της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.
Λένε ότι με την επέκταση των χρηματοδοτικών μηχανισμών και την αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων μέσων της ΕΤΕπ «μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την επείγουσα ανάγκη ανάπτυξης της αμυντικής βιομηχανικής και τεχνολογικής βάση της Ευρώπης, διασφαλίζοντας ότι είναι σε θέση να ανταποκριθεί τόσο στις άμεσες όσο και στις μακροπρόθεσμες προκλήσεις».
Στην επιστολή αναφέρεται ακόμα ότι «η απόφαση της ΕΤΕπ να αυξήσει τον δείκτη δανειακής επιβάρυνσης της τράπεζας στο 290% θα επιτρέψει την αύξηση των επενδύσεων σε κρίσιμους τομείς όπως η ασφάλεια και η άμυνα». Η ομάδα των ηγετών της Ε.Ε. προτείνουν τις εξής τρεις άμεσες ενέργειες για επενδυτική χρηματοδότηση του τομέα της ασφάλειας και της άμυνας: την επαναξιολόγηση του καταλόγου των δραστηριοτήτων που εξαιρούνται προς το παρόν από την ΕΤΕπ, την προσαρμογή της δανειοδοτικής πολιτικής για την αύξηση του όγκου της διαθέσιμης χρηματοδότησης στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας και τη διερεύνηση της έκδοσης χρέους ειδικού σκοπού για τη χρηματοδότηση έργων ασφάλειας και άμυνας.
Κάποιοι άλλοι μιλούν για διάθεση ήδη υπάρχοντων κονδυλίων, όπως για παράδειγμα από το Ταμείο Συνοχής –«γιατί είναι για τη συνοχή της ΕΕ στην Άμυνα», λένε!- και αδιάθετα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης. Ακόμα και τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας έχουν «επιστρατεύσει».
Πώς χωρίζονται οι Ευρωπαίοι ηγέτες σε σχέση με τον Τραμπ
Το άλλο μεγάλο θέμα της συνάντησης είναι ο… τυφώνας Τραμπ. Η Ε.Ε. είναι διχασμένη όσον αφορά τον χειρισμό του Τραμπ, έγραψε η Κρίστι Ράικ, διευθύντρια του Διεθνούς Κέντρου Άμυνας και Ασφάλειας, στο Foreign Policy.
Οι ενθουσιώδεις: Η Ιταλία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία, οι οποίοι είναι ιδεολογικοί σύμμαχοι.
Οι εμπλεκόμενοι: Η Πολωνία, οι Σκανδιναβοί και τα Βαλκάνια, οι οποίοι θέλουν να διατηρήσουν την αμυντική σχέση. (σ.σ. μάλλον εδώ συμπεριλαμβάνει και την Ελλάδα η Ράικ).
Οι ηθικολόγοι: Η Γερμανία, και συγκεκριμένα ο καγκελάριος Όλαφ Σολτς, «του οποίου η σχέση με τον Τραμπ δηλητηριάζεται από αμοιβαία περιφρόνηση».
Οι ευκαιριακοί: Η Γαλλία, συγκεκριμένα ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος βλέπει έναν δρόμο για να ανακτήσει τη γαλλική ηγεσία στην Ευρώπη.
