Σε μια σπάνια εξέλιξη, το Συνταγματικό Δικαστήριο της Τουρκίας έλαβε δύο αποφάσεις που περιορίζουν τις προεδρικές εξουσίες για τον διορισμό πρυτάνεων πανεπιστημίων και την αντικατάσταση των διοικητών κεντρικών τραπεζών, σύμφωνα με ανακοίνωση του δικαστηρίου.
Στην απόφασή του σχετικά με το διορισμό πρυτάνεων, το δικαστήριο ακύρωσε τα άρθρα κυβερνητικού διατάγματος που εκδόθηκε κατά τη διάρκεια κατάστασης έκτακτης ανάγκης που επιβλήθηκε μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα το 2016, το οποίο παρείχε στον Πρόεδρο την εξουσία να διορίζει πρυτάνεις πανεπιστημίων.
Η κυβέρνηση του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τον Οκτώβριο του 2016 ακύρωσε τις ενδοπανεπιστημιακές εκλογές που γίνονταν για την ανάδειξη πρυτάνεων πανεπιστημίων. Αυτή η θέση πλέον καταλαμβάνεται απευθείας με προεδρικό διορισμό. Το κυβερνητικό διάταγμα ακύρωσε επίσης ορισμένα κριτήρια που διέπουν τον διορισμό πρύτανη πανεπιστημίου.
Σύμφωνα με το προηγούμενο σύστημα στην Τουρκία, τα πανεπιστήμια διεξήγαγαν τις δικές τους εκλογές, αλλά η τελική απόφαση ήταν του προέδρου. Ο Ερντογάν επέμεινε ότι η κατάργηση του εκλογικού συστήματος θα ήταν επωφελής για τη χώρα.
Η κίνηση προσέλκυσε ευρεία κριτική καθώς εξάλειψε την αυτονομία των πανεπιστημίων.
Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) της αξιωματικής αντιπολίτευσης αμφισβήτησε το σχετικό κυβερνητικό διάταγμα στο ανώτατο δικαστήριο.
Σύμφωνα με την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου, είναι αδύνατο να μιλάμε για αυτονομία ενός πανεπιστημίου όταν η εξουσία διορισμού πρυτάνεων παραχωρείται μόνο στον πρόεδρο και καταργούνται τα σχετικά κριτήρια που απαιτούνται για να γίνει πρύτανης πανεπιστημίου, όπως η θητεία ως καθηγητής σε πανεπιστήμιο για τουλάχιστον τρία χρόνια.
Το δικαστήριο είπε ότι τα κριτήρια για την είσοδο στη δημόσια υπηρεσία σε σχέση με το διορισμό πρύτανη πανεπιστημίου δεν μπορούν να αλλάξουν με κυβερνητικό διάταγμα και είναι εκτός του πεδίου εφαρμογής κυβερνητικού διατάγματος, επομένως αντισυνταγματικά.
Η απόφαση του δικαστηρίου θα τεθεί σε ισχύ σε ένα χρόνο.
Από τότε που τέθηκε σε ισχύ η αμφιλεγόμενη πρακτική τον Οκτώβριο του 2016, ο Ερντογάν έχει διορίσει δεκάδες πρυτάνεις πανεπιστημίων, γεγονός που σε ορισμένες περιπτώσεις οδήγησε σε εκτεταμένες διαμαρτυρίες μεταξύ φοιτητών και ακαδημαϊκών.
Για παράδειγμα, το διάσημο Πανεπιστήμιο Μπογάζιτσι με έδρα την Κωνσταντινούπολη έγινε μάρτυρας τέτοιων διαμαρτυριών όταν ο Ερντογάν διόρισε φιλοκυβερνητικά πρόσωπα ως πρυτάνεις το 2021.
Διορισμός διοικητών κεντρικών τραπεζών
Η άλλη απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου σχετικά με την αντικατάσταση των διοικητών κεντρικών τραπεζών υποδηλώνει ότι η εξουσία του προέδρου να αντικαθιστά έναν διοικητή κεντρικής τράπεζας πριν από τη λήξη της θητείας του αντιβαίνει στο σύνταγμα.
Αυτό είχε επίσης διευκολυνθεί με κυβερνητικό διάταγμα.
Οι διοικητές των κεντρικών τραπεζών διορίζονται για περίοδο τεσσάρων ετών. Ο Ερντογάν έχει αντικαταστήσει συχνά διοικητές κεντρικών τραπεζών τα τελευταία χρόνια.
Για παράδειγμα, κανένας από τους διοικητές της κεντρικής τράπεζας δεν μπόρεσε να εκπληρώσει ολόκληρη τη θητεία του από το 2016. Ο σημερινός διοικητής της τράπεζας, Φατίχ Καραχάν, είναι το έκτο στέλεχος στη θέση αυτή από τον Απρίλιο του 2016.
