«Η Γαλλία θα μπορούσε να είχε σταματήσει τη γενοκτονία μαζί με τους Δυτικούς και Αφρικανούς συμμάχους της, όμως δεν είχε τη βούληση». Αυτό αναμένεται να πει, μεταξύ άλλων, αύριο Κυριακή 7 Απριλίου ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν σχετικά με την εμφύλια σφαγή στη Ρουάντα σε βίντεο που θα κυκλοφορήσει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Σαν αύριο, πριν από 30 χρόνια, ξεκίνησε ένας από τους χειρότερους εμφυλίους πολέμους τον 20ό αιώνα, που έμεινε ανεξίτηλα χαραγμένος στη μνήμη όσων τον έζησαν, καθώς κι εκείνων που παρακολουθούσαν τα γεγονότα από μακριά, για την αγριότητα και την αστραπιαία εξέλιξή του. Περίπου 800.000 άνθρωποι ή 1 εκατομμύριο, σύμφωνα με άλλες εκτιμήσεις, οι περισσότεροι από τη φυλή των Τούτσι, αλλά και μετριοπαθή μέλη της φυλής των Χούτου, σφαγιάστηκαν μέσα σε διάστημα τριών μηνών. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τη Ρουάντα, που συστάθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ στο τέλος της ίδιας χρονιάς ήταν το πρώτο που εκδίκασε κατηγορούμενους για διάπραξη γενοκτονίας, αποφαινόμενο για την ενοχή 61 ατόμων.
Ολα ξεκίνησαν στις 6 Απριλίου του 1994, όταν το αεροπλάνο που μετέφερε τον πρόεδρο της χώρας Ζουβενάλ Αμπιαριμάνα, που ανήκε στη φυλή των Χούτου, καταρρίφθηκε και συνετρίβη στην πρωτεύουσα Κιγκάλι. Η κατάρριψη του αεροπλάνου και η δολοφονία του προέδρου αποδόθηκαν στους Τούτσι και στο Ενοπλο Πατριωτικό Μέτωπο της Ρουάντα που ξεκίνησε την ένοπλη δράση του το 1990. Ενοπλες ομάδες των Χούτου εξαπέλυσαν εν ριπή οφθαλμού μια ανελέητη σφαγή κατά των Τούτσι, με την υποστήριξη του στρατού και της αστυνομίας.
Μάθημα στα σχολεία
Η κυβέρνηση του Πολ Καγκάμε και το κόμμα του, το Πατριωτικό Μέτωπο της Ρουάντα, που τερμάτισε τον εμφύλιο και έκτοτε κυβερνά τη χώρα, προσπάθησε να γεφυρώσει τις διαφορές και να ενώσει τους κατοίκους, παρά το αίμα που χύθηκε. Εισήγαγε έναν αυστηρό ποινικό κώδικα που θέτει εκτός νόμου τις όποιες ιδέες περί ρατσισμού και μίσους που ενδέχεται να υποδαυλίσουν ή να δικαιολογήσουν μια γενοκτονία, απαγόρευσε την αναγραφή της φυλής στις ταυτότητες και τα διαβατήρια, ενώ τα γεγονότα εκείνης της περιόδου διδάσκονται υποχρεωτικά στα σχολεία. Βέβαια, πολλές πληγές είναι ακόμα νωπές και ανοίγουν με διάφορες αφορμές, όπως με την πρόσφατη ανακάλυψη ενός άγνωστου ομαδικού τάφου με τα οστά κάπου 1.000 ανθρώπων. Μια εντελώς τυχαία ανακάλυψη που έγινε στο πλαίσιο εκσκαφών για την οικοδόμηση ενός σπιτιού σε αγροτική περιοχή.
Η Γαλλία, παράλληλα, επί προεδρίας Μιτεράν εκείνη την εποχή, είχε διαδραματίσει έναν ιδιαίτερα βρόμικο ρόλο στη γενοκτονία, καθώς είχε πουλήσει όπλα στις πολιτοφυλακές του Αμπιαριμάνα, αγνοώντας τις προειδοποιήσεις για τον κίνδυνο εμφύλιας σύγκρουσης στη Ρουάντα. Αυτά ήταν λίγο ώς πολύ γνωστά τη δεκαετία του ’90 και επιβεβαιώθηκαν πολλά χρόνια αργότερα, το 2021, από την έκθεση στην οποία κατέληξε η ερευνητική επιτροπή που σύστησε η κυβέρνηση της Ρουάντα σχετικά με τα αίτια και τις συνθήκες της γενοκτονίας, κατηγορώντας τη Γαλλία ότι «δεν έκανε τίποτα για να σταματήσει τη γενοκτονία, ούτε πριν ούτε κατά την διάρκειά της».
Εξ ου και η απολογία του Εμανουέλ Μακρόν, η πρώτη το 2021, με αφορμή την έκθεση, και η δεύτερη σήμερα, στην 30ή επέτειο της γενοκτονίας. Ο Γάλλος πρόεδρος δεν θα παραστεί στο Κιγκάλι για τις εκδηλώσεις μνήμης. Θα εκπροσωπηθεί από τον υπουργό Εξωτερικών Στεφάν Σεζουρνέ. Οσο για τις συγγνώμες των μεγάλων δυνάμεων για την άμεση ή έμμεση συμμετοχή τους σε εγκλήματα που διαπράχθηκαν σε άλλες χώρες, έρχονται όταν δεν έχουν πια ιδιαίτερο νόημα.
Αν, πάντως, κάτι αφήνει μια πικρή γεύση, είναι το γεγονός ότι η Ρουάντα, η οποία έζησε σχετικά πρόσφατα τη φρίκη του εμφυλίου και της γενοκτονίας, δέχεται σήμερα να γίνει αποθήκη ψυχών για τους ανεπιθύμητους πρόσφυγες που η «πολιτισμένη» Βρετανία θέλει να ξεφορτωθεί από το έδαφός της.
