Ρήγμα στις σχέσεις ΗΠΑ και ευρωπαϊκών κρατών φαίνεται ότι δημιουργεί η απόφαση της Ουάσιγκτον να προμηθεύσει με πυρομαχικά διασποράς την Ουκρανία, καθώς εκτός από τον ΟΗΕ και η Ισπανία και η Βρετανία επισημαίνουν τους κινδύνους που ελλοχεύει η χρήση τους, η οποία σημειωτέον απαγορεύεται από τη Σύμβαση του Όσλο (2008).
Το Κίεβο παραδέχθηκε ότι θα χρησιμοποιήσει τις βόμβες διασποράς, σημειώνοντας πως θα βοηθήσουν στην απελευθέρωση των κατεχόμενων ουκρανικών εδαφών. Σύμφωνα με τον Ουκρανό υπουργό Άμυνας Αλέξι Ρέζνικοφ, οι βόμβες διασποράς δεν θα χρησιμοποιηθούν σε έδαφος της Ρωσίας: «Η θέση μας είναι απλή: χρειαζόμαστε να απελευθερώσουμε τα προσωρινά κατεχόμενα εδάφη μας και να προστατέψουμε τις ζωές των ανθρώπων μας… Η Ουκρανία θα χρησιμοποιήσει αυτά τα πυρομαχικά μόνο για να απελευθερώσει τα κατεχόμενα εδάφη της που είναι διεθνώς αναγνωρισμένα. Τα πυρομαχικά αυτά δεν θα χρησιμοποιηθούν στην επίσημα αναγνωρισμένη επικράτεια της Ρωσίας».
Τι είναι οι βόμβες διασποράς
Τα πυρομαχικά διασποράς αποτελούνται από τον φορέα (βόμβα, οβίδα) και τα λεγόμενα «υποπυρομαχικά», εκρηκτικά μικρού μεγέθους που διασπείρονται σε μεγάλη έκταση, αλλά δεν εκρήγνυνται όλα όταν πέφτουν στο έδαφος και μετατρέπονται de facto σε νάρκες κατά προσωπικού. Από στρατιωτική σκοπιά, θεωρούνται χρήσιμα καθώς επιτρέπουν να πλήττονται μεγάλοι εχθρικοί σχηματισμοί, πίστες αεροδρομίων, ή περιοχές για να εμποδιστεί η προέλαση των αντιπάλων. Ωστόσο, λόγω της φύσης τους, σκοτώνουν αδιακρίτως, κατά παραβίαση του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου. Σύμφωνα με ειδικούς, το 5% έως 40% των υποπυρομαχικών δεν εκρήγνυται όταν πέφτει στο έδαφος, παραμένει εκεί και μπορεί να εγείρει κίνδυνο ακόμα και για δεκαετίες.
Τη σύμβαση αυτή δεν έχουν υπογράψει ΗΠΑ, Ρωσία, Συρία, Κίνα, Ισραήλ.
Μπάιντεν: «Δύσκολη απόφαση, αλλά…»
Μετά την ανακοίνωση ότι οι ΗΠΑ θα παράσχουν βόμβες διασποράς στην Ουκρανία, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν, υποστήριξε ότι «δεν ήταν εύκολη απόφαση», αλλά πιστεύει ότι το Κίεβο χρειάζεται τα όπλα, ώστε η Ρωσία να μην μπορεί να σταματήσει την ουκρανική αντεπίθεση.
«Προσπαθούν να περάσουν μέσα από αυτά τα χαρακώματα και να σταματήσουν αυτά τα άρματα μάχης», δήλωσε ο Τζο Μπάιντεν σε συνέντευξή του στο CNN.
Από την πλευρά του, ο σύμβουλος εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ, Τζέικ Σάλιβαν, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα στείλουν μια έκδοση του πυρομαχικού που θα έχει μειωμένη «ταχύτητα διασποράς». «Αναγνωρίζουμε ότι τα πυρομαχικά διασποράς δημιουργούν κίνδυνο τραυματισμού πολιτών από πυρομαχικά που δεν θα εκραγούν», είπε επίσης, στην ενημέρωση των δημοσιογράφων.
«Αυτός είναι ο λόγος που αναβάλαμε την απόφαση για όσο χρονικό διάστημα μπορούσαμε. Αλλά υπάρχει επίσης τεράστιος κίνδυνος ζημιάς από τους πολίτες εάν ρωσικά στρατεύματα και τανκς περάσουν τις ουκρανικές θέσεις και καταλάβουν περισσότερο ουκρανικό έδαφος και υποτάξουν περισσότερους Ουκρανούς αμάχους, επειδή η Ουκρανία δεν έχει αρκετό πυροβολικό. Αυτό είναι απαράδεκτο για εμάς».
Καταδίκη από τον ΟΗΕ
Σφοδρή ήταν η αντίδραση του ΟΗΕ, με τη Μάρτα Ουρτάδο, εκπρόσωπου του Γραφείου ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ΟΗΕ, μα σημειώνει ότι «η χρήση τέτοιων πυρομαχικών θα πρέπει να σταματήσει αμέσως και να μη χρησιμοποιούνται πουθενά».
Επίσης, ο αναπληρωτής εκπρόσωπος του ΟΗΕ, Φαρχάν Χακ, είπε ότι ο γενικός γραμματέας, Αντόνιο Γκουτέρες, «θέλει οι χώρες να τηρούν τους όρους της Σύμβασης του Όσλο, και ως εκ τούτου, φυσικά, δεν θέλει να συνεχιστεί η χρήση πυρομαχικών διασποράς στο πεδίο της μάχης».
Μαδρίτη: «Δεν πρέπει να σταλούν στην Ουκρανία»
Βόμβες διασποράς δεν πρέπει να σταλούν στην Ουκρανία, δήλωσε η υπουργός Άμυνας της Ισπανίας, Μαργαρίτα Ρόμπλες. Η Ισπανία είναι μεταξύ των χωρών που έχουν απαγορεύσει τη χρήση τους.
Η Μαργαρίτα Ρόμπλες επισήμανε ότι «η Ισπανία, με βάση τη σταθερή δέσμευση που έχει με την Ουκρανία, έχει επίσης σταθερή δέσμευση με το ότι ορισμένα όπλα και βόμβες δεν μπορούν να παραδοθούν σε καμία περίπτωση».
«Όχι στις βόμβες διασποράς και ναι στη νόμιμη άμυνα της Ουκρανίας, η οποία, όπως καταλαβαίνουμε, δεν πρέπει να πραγματοποιείται με αυτά τα όπλα», είπε η Ισπανίδα υπουργός Άμυνας, που εκτίμησε ότι η απόφαση να σταλούν βόμβες διασποράς στην Ουκρανία, ήταν μια απόφαση που ελήφθη από την αμερικανική κυβέρνηση και όχι από το ΝΑΤΟ, μέλος του οποίου είναι η Ισπανία.
Αντίδραση και από τη Βρετανία
Η Βρετανία έχει υπογράψει την συνθήκη που απαγορεύει την παραγωγή ή την χρήση πυρομαχικών διασποράς και αποθαρρύνει την χρήση τους, δήλωσε από την πλευρά του ο πρωθυπουργός της χώρας, Ρίσι Σούνακ.
«Θα συνεχίσουμε να κάνουμε ότι μπορούμε για να υποστηρίξουμε την Ουκρανία ενάντια στην παράνομη και απρόκλητη εισβολή της Ρωσίας», δήλωσε ο Σούνακ στους δημοσιογράφους.
Οι οργανώσεις για τα δικαιώματα
Η ανακοίνωση του Λευκού Οίκου ότι θα προχωρήσει στο σχέδιο για προμήθεια στην Ουκρανία πυρομαχικών διασποράς, έχει προκαλέσει την αντίδραση και των οργανώσεων για τα δικαιώματα του ανθρώπου, εξαιτίας των συνεπειών χρήσης αυτών των βομβών για τους αμάχους.
Τον Αύγουστο του 2022, το Παρατηρητήριο Πυρομαχικών Διασποράς (Cluster Munition Monitor), στο οποίο συμμετέχουν διάφορες ΜΚΟ, τόνιζε πως η Ουκρανία ήταν τότε το μοναδικό πολεμικό θέατρο όπου χρησιμοποιούνταν βόμβες διασποράς, από τον ρωσικό στρατό εν προκειμένω.
Αντιδρώντας στην απόφαση των ΗΠΑ, ο Μπατίστ Σαπουί της οργάνωσης Handicap International – Humanity and Inclusion (HI), επισημαίνει ότι συνιστά «μακροπρόθεσμη θανατική ποινή για αμάχους. Ακόμη αγέννητοι άνθρωποι θα γίνουν θύματα» και σημειώνει ότι η χρήση τους εγείρει επίσης «εμπόδιο στην πρόσβαση στις πληττόμενες περιοχές ανθρωπιστικών οργανώσεων», πλήττοντας περαιτέρω τους πληττόμενους πληθυσμούς.
«Ακόμα προσπαθούμε να μαζέψουμε αμερικανικά υποπυρομαχικά στο Λάος» σχεδόν 50 χρόνια μετά το τέλος του πολέμου στο Βιετνάμ, τονίζει ο κ. Σαπουί.
Η αποστολή όπλων διασποράς στην Ουκρανία σηματοδοτεί «κλιμάκωση» από πλευράς ΗΠΑ, είναι «αντιπαραγωγική» και «δεν κάνει τίποτε άλλο πέρα από το να αυξάνει τον κίνδυνο για τον άμαχο πληθυσμού που έχει παγιδευτεί σε πεδία μαχών», στηλίτευσε ο Ντάριλ Κίμπαλ, της αμερικανικής οργάνωσης Ένωση για τον Έλεγχο των Εξοπλισμών (Arms Control Association). Οι βόμβες διασποράς, τόνισε, «δεν κάνουν καμιά διάκριση ανάμεσα σ’ έναν ουκρανό κι έναν Ρώσο στρατιώτη. Η αποτελεσματικότητά τους είναι υπερτιμημένη και ο αντίκτυπος στους άμαχους είναι αναγνωρισμένος αλλά συχνά αγνοείται».
Συνολικά 123 χώρες υπέγραψαν τη σύμβαση του Όσλο το 2008, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή το 2010 και απαγορεύει την παραγωγή, την αποθήκευση, την πώληση και τη χρήση πυρομαχικών διασποράς. Τέτοια όπλα χρησιμοποιήθηκαν μαζικά στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ οι ΗΠΑ τα χρησιμοποίησαν στους πολέμους στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, όπως και το Ισραήλ στον Λίβανο, κυρίως στη σύρραξη με τη Χεζμπολάχ το 2006.
Στις εμπόλεμες ζώνες ανά τον κόσμο, οι άμαχοι αποτελούν το 97% των θυμάτων (νεκρών και τραυματιών) και το 66% από αυτούς είναι παιδιά, με βάση τα δεδομένα από τις ζώνες στις οποίες η ηλικία συμπεριλαμβάνεται στα στατιστικά στοιχεία, σύμφωνα με έκθεση του Cluster Munition Monitor.
Και 29 χώρες ή περιοχές του κόσμου είναι γνωστό ή υπάρχουν υποψίες πως είναι σπαρμένες με υποπυρομαχικά που δεν έχουν εκραγεί εξαιτίας της χρήσης πυρομαχικών διασποράς, ανάμεσά τους δέκα κράτη μέλη της Σύμβασης του Όσλο.
