13 χρόνια κάθειρξη διότι πάλεψε για έναν άλλο κόσμο

Μια φορά κι έναν καιρό, ήταν δύο γιατροί, που μετά τους έκαναν αγίους: οι Κοσμάς και Δαμιανός. Τον 3ο μ.Χ. αιώνα έζησαν, περιόδευαν στην τότε Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία θεραπεύοντας αφιλοκερδώς ασθενείς (εξ ου και το «Αγιοι Ανάργυροι»). Η δραστηριότητά τους αυτή συνδέεται και με το θαύμα της μεταμόσχευσης ποδιού, το οποίο απεικονίζεται πολύ συχνά στη χριστιανική ζωγραφική. Πρόκειται για ένα πολύπλευρο «θαύμα», καθώς δεν μεταμοσχεύεται απλά ένα πόδι, αλλά ένα μαύρο πόδι σε σώμα λευκού ασθενή.

Μία τέτοια εικόνα λατρεύεται έως σήμερα και στο Ριάτσε και όχι τυχαία. Ενα μικρό μεσαιωνικό χωριό στη Ν. Ιταλία (Καλαβρία), στο ίδιο περίπου γεωγραφικό πλάτος με τη Ζάκυνθο. Οι ντόπιοι το εγκατέλειψαν για να εργαστούν είτε στα βόρεια της χώρας είτε στο εξωτερικό. Εμειναν μόνο κάποιοι ηλικιωμένοι και παρατημένα σπίτια – εξαιτίας της ανεργίας αλλά και της τοπικής μαφίας.

Στην περιοχή βρεθήκαμε το 2010, κάνοντας ρεπορτάζ (για λίγο δεν προλάβαμε και τον σκηνοθέτη Βιμ Βέντερς που γύριζε τότε το ντοκιμαντέρ του «Η πτήση» για το χωριό), ενώ ελάχιστοι γνώριζαν το χωριό αυτό – κάτι που ισχύει έως σήμερα. Οι περισσότεροι το έμαθαν, καθώς ο τότε δήμαρχος Ντομένικο Λουκάνο, υπεύθυνος για την επιτυχημένη έκβαση του «πειράματος του Ριάτσε», όπως το αποκαλούμε, καταδικάστηκε στις 30 Σεπτεμβρίου σε κάθειρξη 13 ετών και δύο μηνών (σύμφωνα με τον Guardian), ενώ ο ίδιος, κλονισμένος μετά την καταδίκη, είπε: «Δεν έχω λόγια. Εχω περάσει τη ζωή μου αναζητώντας τα ιδανικά, πάλεψα ενάντια στη μαφία, πήρα το μέρος των τελευταίων, των προσφύγων. Και δεν έχω ούτε τα χρήματα να πληρώσω τους δικηγόρους. Ολα τελείωσαν για μένα σήμερα. Δεν υπάρχει δικαιοσύνη».

Πράγματι δεν θα υπάρχει δικαιοσύνη, αν τελικά και μετά τα δύο εφετεία που θα ακολουθήσουν, ο ίδιος οδηγηθεί στη φυλακή. Γιατί μιλάμε για τον άνθρωπο που κατάφερε αυτό που συζητούν από κυβερνήσεις έως ακαδημαϊκοί και στοχαστές: πώς είναι δυνατόν να εντάξεις ομαλά πρόσφυγες και μετανάστες και να δημιουργήσεις ανάπτυξη, μέσα μάλιστα σε πλαίσιο υψηλών ανθρωπιστικών αξιών.

Ας πάρουμε την ιστορία από την αρχή: Η ένταξη του Ριάτσε στον χάρτη των χώρων υποδοχής προσφυγικών ροών ξεκινά στις 26 Δεκεμβρίου 1997, όταν στην παρακείμενη ακτή αποβιβάστηκαν 336 πρόσφυγες κουρδικής καταγωγής. Είναι η εποχή που κορυφώνονται οι πολεμικές επιχειρήσεις ανάμεσα στο κουρδικό PKK και τον τουρκικό στρατό στη ΝΑ Τουρκία (θυμίζουμε ότι ο ηγέτης των Κούρδων, Αμπντουλάχ Οτσαλάν, συνελήφθη λίγους μήνες μετά, στις 16 Φεβρουαρίου 1999).

Τότε, ο ακτιβιστής ακόμα Ντομένικο (Μίμο) Λουκάνο όχι μόνο δεν λειτούργησε αποτρεπτικά στο ενδεχόμενο εγκατάστασης αυτών των πρώτων Κούρδων προσφύγων, αλλά αντίθετα πρότεινε πως θα μπορούσαν, όχι μόνο να εγκατασταθούν –ως άμεση λύση ανάγκης– στο σχεδόν ερημωμένο Ριάτσε, αλλά και να λειτουργήσουν ως καθοριστικός παράγοντας αναβίωσής του. Αυτό και έγινε: κατ’ αρχάς, αξιοποίησε τις γνώσεις καθενός πρόσφυγα. Αλλοι ξανάχτισαν τα σπίτια, ακριβώς όπως ήταν, με την ίδια αρχιτεκτονική. Αλλοι τα καλντερίμια και τα γεφύρια. Αλλοι έγιναν αγρότες. Αλλοι άνοιξαν καταστήματα, φούρνους και εστιατόρια. Και όσοι δεν είχαν κάποιες ειδικές γνώσεις, έγιναν φύλακες στα γειτονικά δάση.

Μέχρι σήμερα, ούτε μία πυρκαγιά δεν έχει σημειωθεί στην περιοχή, σχεδόν 30 χρόνια μετά! Επιπλέον, αναβίωσαν ξεχασμένα επαγγέλματα. Ηρθαν και άλλοι πρόσφυγες (από Β. Αφρική, Συρία κ.λπ.), το χωριό ξαναπήρε ζωή και μάλιστα επέστρεψαν και οι ντόπιοι που είχαν μεταναστεύσει – ακριβώς επειδή ο τόπος ξαναγεννήθηκε! Το είδαμε με τα μάτια μας: επρόκειτο πραγματικά για ένα πολύχρωμο θαύμα που σε κάνει να αναρωτιέσαι «γιατί όχι και στα δικά μας εγκαταλελειμμένα χωριά;».

Ο Λουκάνο τότε απέσπασε από την Banca Etica (Ηθική Τράπεζα της Ιταλίας) ικανή χρηματοδότηση και σε στενή συνεργασία με την Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), με τους λιγοστούς εναπομείναντες κατοίκους και έχοντας καταφέρει να κερδίσει την εμπιστοσύνη των Κούρδων μεταναστών, κατάφερε να τους μεταφέρει ανθρωπιά και να τους μεταδώσει τον δικό του ενθουσιασμό. Ακόμη και με στυγνούς καπιταλιστικούς όρους αν το δει κανείς, το Ριάτσε αποτέλεσε πρότυπο ανάπτυξης – από έναν άλλο «δρόμο» ωστόσο!

Αυτόν τον άλλο «δρόμο» τον καρπώθηκε ο ίδιος ο Λουκάνο, τότε με βραβεύσεις και τώρα με φυλάκιση: Το 2010 ανακηρύχθηκε δεύτερος καλύτερος δήμαρχος παγκοσμίως, το 2016 παγκόσμιος ηγέτης (leader) από το περιοδικό Fortune, ενώ το 2017 τιμήθηκε με το Βραβείο Ειρήνης της Δρέσδης. Ο ίδιος, 63 ετών σήμερα, ήταν πάντοτε ενεργός ακτιβιστής υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Απόδειξη της δράσης του, πως σύντομα μετά την εκλογή του πυροβολήθηκε μέσα από το παράθυρο εστιατορίου όπου έτρωγε, ενώ λίγο καιρό αργότερα δηλητηριάστηκαν οι δύο του σκύλοι – όλα από την τοπική μαφία. Πριν από ακριβώς τρία χρόνια (Οκτώβριος 2018) συνελήφθη για τη διενέργεια «λευκών» γάμων που βοηθούσαν την παραμονή προσφύγων και ταυτόχρονα ακυρώθηκε το πρόγραμμα υποδοχής προσφύγων του Ριάτσε από τον τότε υπουργό Εσωτερικών Ματέο Σαλβίνι (της ξενοφοβικής Λέγκας του Βορρά). Και τώρα ο άνθρωπος που είχε την τόλμη και το όραμα για όλα τα παραπάνω, απειλείται με 13χρονη κάθειρξη. Ακριβώς γιατί επέλεξε έναν άλλο δρόμο.