Στο μικροσκόπιο του ΠΟΥ το εμβόλιο της AstraZeneca

Aπό την κρησάρα της 15μελούς Στρατηγικής Συμβουλευτικής Ομάδας Εμπειρογνωμόνων για την Ανοσοποίηση (SAGE) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας περνούσε χθες το εμβόλιο των AstraZeneca/Πανεπιστημίου Οξφόρδης εν μέσω διχογνωμίας στην Ευρώπη για το επίπεδο ανοσίας που προσφέρει σε ανθρώπους μεγαλύτερων ηλικιών, όσο και αβεβαιότητας για την «απογοητευτική» προσώρας αποτελεσματικότητά του έναντι του μολυσματικότερου μεταλλαγμένου στελέχους του κορονοϊού που ταυτοποιήθηκε και κυριάρχησε στη Νότια Αφρική (Β1351).

Οι συστάσεις της SAGE αναμένεται να γνωστοποιηθούν μέσα στη βδομάδα, στον απόηχο των κατακερματισμένων εισηγήσεων από τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές σε κράτη-μέλη της Ε.Ε. που προτείνουν τη χρήση του κυρίως για άτομα κάτω των 65 ετών, επικαλούμενες ελλιπή δεδομένα από τις κλινικές του δοκιμές παρά το πράσινο φως για όλες τις ηλικίες που έλαβε από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ).

Εκτός από ανατροπές και καθυστερήσεις -ασχέτως ελλείψεων- που μπορεί να προκληθούν στις κατά τόπους εκστρατείες εμβολιασμού, όπως συνέβη ήδη στη Νότια Αφρική, ο ΠΟΥ βιάζεται παράλληλα να δοθεί το εναρκτήριο λάκτισμα στο παγκόσμιο πρόγραμμα Covax, τουλάχιστον η πρώτη φάση του οποίου εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από το εμβόλιο των AstraZeneca/Πανεπιστημίου Οξφόρδης που είναι φτηνό και εύκολο στη μεταφορά.

Ενδεικτικά, βάσει των ώς τώρα στοιχείων, περίπου 145 χώρες πρόκειται να λάβουν 337,2 εκατομμύρια δόσεις μέσω του Covax – οι 336 εξ αυτών θα είναι του συγκεκριμένου σκευάσματος.

Μολονότι δείχνει να καλύπτει το μεταδοτικότερο μεταλλαγμένο στέλεχος του ιού που ταυτοποιήθηκε και κυριάρχησε στη Βρετανία (Β117), έχοντας πια εξαπλωθεί επικίνδυνα σε πολλές χώρες της Ε.Ε. αλλά και στις ΗΠΑ, το εμβόλιο των AstraZeneca/Πανεπιστημίου Οξφόρδης εμφάνισε σοκαριστικά χαμηλή αποτελεσματικότητα μόνο 10% έναντι της νοτιοαφρικανικής παραλλαγής Β1351, αναγκάζοντας την κυβέρνηση της Νότιας Αφρικής να αναστείλει την πολυαναμενόμενη έναρξη των εμβολιασμών στη χώρα μόλις μία βδομάδα μάλιστα αφότου παραδόθηκαν ένα εκατομμύριο δόσεις από εργοστάσιο στην Ινδία.

Σύμφωνα πάντως με χθεσινές δηλώσεις του συμπροέδρου της υπουργικής συμβουλευτικής επιτροπής για τη λοίμωξη Covid-19, είναι πιθανό να εμβολιαστούν σταδιακά 100.000 άνθρωποι με το εν λόγω σκεύασμα, προκειμένου να διαπιστωθεί η αποτελεσματικότητά του στην πρόληψη νοσηλειών και θανάτων.

Τα αρχικά, πλην ιδιαιτέρως ανησυχητικά ευρήματα προήλθαν από μικρή κλινική δοκιμή που διεξήγαγαν στη Νότια Αφρική το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και το τοπικό Πανεπιστήμιο Witwatersrand με τη συμμετοχή 2.000 ατόμων μέσης ηλικίας 31 ετών. Το εμβόλιό τους παρείχε «ελάχιστη προστασία» έναντι ήπιας ή μέτριας μόλυνσης από τη νοτιοαφρικανική παραλλαγής Β1351, με επιστήμονες να εκφράζουν αισιοδοξία πως περαιτέρω δοκιμές ενδέχεται να δείξουν ότι προστατεύει πολύ περισσότερο έναντι βαριάς ασθένειας ή και θανάτου από Covid-19, θεωρώντας (ή χρυσώνοντας το χάπι) πως ακόμα κι η περιορισμένη προστασία θα βοηθούσε τελικά στον μετριασμό της πανδημίας, μειώνοντας την πίεση στα νοσοκομεία.

Ωστόσο ο φαύλος κύκλος της μετάδοσης πρακτικά θα συνεχιζόταν, όπως άλλωστε και η εξελικτική πορεία του «ενδημικού» -όπως χαρακτηρίζεται πλέον- ιού με νέες απρόβλεπτες μεταλλάξεις που οδηγεί νομοτελειακά στην προσαρμογή των εμβολίων στα νέα στελέχη, αλλά και σε πιθανή αλλαγή συνολικής στρατηγικής απέναντι στην πανδημία.

Ο Σαμπίρ Μάντχι, κορυφαίος Νοτιοαφρικανός επιστήμονας και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Witwatersrand, πιστεύει πως ήρθε πια η ώρα να αναθεωρηθεί και να εγκαταλειφθεί ουσιαστικά ο εμβολιαστικός στόχος της επίτευξης ανοσίας της αγέλης στον παγκόσμιο πληθυσμό, αφού ο ιός θα εξακολουθεί να ζει ανάμεσά μας με διαφορετικές παραλλαγές, όπως η γρίπη.

Αντίθετα, υποστηρίζει ο καθηγητής, θα πρέπει να επικεντρωθούμε τώρα στην προστασία από τη σοβαρή ασθένεια και τον θάνατο και όχι στην -άπιαστη κατ’ ουσίαν- συλλογική ανοσία. Στο πλαίσιο αυτό τα εμβόλια θα πρέπει όχι μόνο να τροποποιούνται αναλόγως των μεταλλάξεων αλλά και να επαναλαμβάνεται η χορήγησή τους, ενδεχομένως μία φορά τον χρόνο, όπως συμβαίνει ξανά με τη γρίπη.

Προσαρμόζουν τα εμβόλια

Ολες οι παρασκευάστριες εταιρείες εργάζονται ήδη για να προσαρμόσουν τα σκευάσματά τους ειδικά στο νοτιοαφρικανικό στέλεχος. Σύμφωνα με τη Σάρα Γκίλμπερτ, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, «είναι πολύ πιθανό να έχουμε έτοιμη προς χρήση μια νέα εκδοχή [του εμβολίου] το φθινόπωρο», χωρίς να αποκλείεται μάλιστα η πιθανότητα τρίτης ενισχυτικής δόσης του τότε, τουλάχιστον στη Βρετανία.

Περιττό να αναφέρουμε πως η βρετανική κυβέρνηση και προσωπικά ο Μπόρις Τζόνσον διαλαλούν την εμπιστοσύνη που εξακολουθούν να τρέφουν στο συγκεκριμένο σκεύασμα, παρά τις αμφιβολίες και τα ερωτήματα που γεννώνται από τις κλινικές του δοκιμές και βέβαια την εκβιαστική στάση της AstraZeneca έναντι της Ε.Ε.

Κι ενώ η Νότια Αφρική αναγκάζεται να στρέψει τώρα τις ελπίδες της στο μονοδοσικό εμβόλιο των Johnson & Johnson/Janssen, που εμφανίζεται αρκετά πιο αποτελεσματικό έναντι της νοτιοαφρικανικής παραλλαγής, οι Ευρωπαίοι -ποιώντας την ανάγκη φιλοτιμία- συνεχίζουν να επιδεικνύουν τη στήριξή τους στο σκεύασμα των AstraZeneca/Πανεπιστημίου Οξφόρδης.

Ο Γάλλος υπουργός Υγείας Ολίβιε Βεράν δημοσιοποίησε χθες πως εμβολιάστηκε με αυτό, ενώ ο Γερμανός ομόλογος του Γενς Σπαν δήλωσε πως, με βάση τα τρέχοντα δεδομένα, και τα τρία εγκεκριμένα εμβόλια στην Ε.Ε. παρέχουν αποτελεσματική προστασία κατά της σοβαρής ασθένειας από Covid-19. Κι όσο η νοτιοαφρικανική παραλλαγή δεν διασπείρεται τόσο έντονα στην Ευρώπη όσο η βρετανική, το αφήγημα κι ο καθησυχασμός της κοινής γνώμης (μπας και ξεχαστούν τα τραγικά λάθη) δεν προβλέπεται να αλλάζει.