Κινδύνους για τις ατομικές ελευθερίες βλέπουν πίσω από το πιστοποιητικό Μητσοτάκη

Καθώς οι χώρες σπεύδουν να εμβολιάσουν τους πληθυσμούς τους κατά του ιού του νέου κορονοϊού, τα σχέδια για την επαλήθευση του καθεστώτος ανοσίας – γνωστά ως «διαβατήρια εμβολίων» – ξεκινούν ως ένας δρόμος επιστροφής στην κανονική ζωή, με τον Έλληνα πρωθυπουργό να τονίζει την ανάγκη για ένα πανευρωπαϊκό τέτοιο πρόγραμμα.

Οπως αναφέρει το Politico, η επιστολή-πρόταση του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για την επείγουσα υιοθέτηση «κοινής αντίληψης για το πώς πρέπει να δομηθεί ένα πιστοποιητικό εμβολιασμού, έτσι ώστε να γίνει αποδεκτό σε όλα τα κράτη μέλη», όπως και άλλες σχετικές προστάσεις, «σκοντάφτουν» σε ένα γνωστό εμπόδιο: την προστασία των προσωπικών δεδομένων.

Οι επικριτές σχετικών προτάσεων υποστηρίζουν ότι τέτοια διαβατήρια θα έθεταν σε κίνδυνο τα θεμελιώδη δικαιώματα των Ευρωπαίων, χωρίζοντας τους ανθρώπους σε κατηγορίες ανάλογα με την κατάσταση της υγείας τους, αρνούμενα την πρόσβαση σε κάθε είδους δημόσιες υπηρεσίες στους μη εμβολιασμένους και ανοίγοντας την πόρτα για περαιτέρω παρακολούθηση της υγείας.

Η εισαγωγή διαβατηρίων εμβολίων «θέτει βασικά ερωτήματα για την προστασία των δεδομένων της ιδιωτικής ζωής και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», επισημαίνει η Άννα Μπεντούτσι, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Εξετέρ. Τα διαβατήρια θα μπορούσαν να «δημιουργήσουν μια νέα διάκριση μεταξύ των ατόμων με βάση την κατάσταση της υγείας τους, η οποία μπορεί στη συνέχεια να χρησιμοποιηθεί για τον προσδιορισμό του βαθμού ελευθεριών και δικαιωμάτων που μπορούν να απολαμβάνουν», συμπληρώνει.

Ο κ. Μητσοτάκης φάνηκε να προσπαθεί να επιτύχει ισορροπία,  λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις ανησυχίες. Στην επιστολή του γράφει ότι η Ελλάδα «δεν πρόκειται να καταστήσει τον εμβολιασμό υποχρεωτικό ή προϋπόθεση για ταξίδια» – αλλά παράλληλα δηλώνει ότι «τα άτομα που έχουν εμβολιαστεί πρέπει να είναι ελεύθερα να ταξιδεύουν».

Η ιδέα της πιστοποίησης της ανοσίας κερδίζει έδαφος σε ορισμένες ώρες της Ε.Ε., όπου πάνω από μισό εκατομμύριο άνθρωποι έχουν πεθάνει από COVID-19 και εκατοντάδες εκατομμύρια ακόμη αντιμετωπίζουν νέους περιορισμούς.

Τον Οκτώβριο, η Εσθονία υπέγραψε συμφωνία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για την ανάπτυξη ψηφιακού πιστοποιητικού ανοσίας, που θα επέτρεπε τη διασυνοριακή ανταλλαγή δεδομένων εμβολιασμού. Αυτή την εβδομάδα, ο πρωθυπουργός της Εσθονίας Jüri Ratas δήλωσε ότι είχε προσκαλέσει τη Φινλανδία να συμμετάσχει επίσης στο πρόγραμμα.

Στην Ουγγαρία, η κυβέρνηση δήλωσε ότι μπορεί να απαιτήσει από τους επισκέπτες να αποδεικνύουν αν είναι καλυμμένοι σε επίπεδο εμβολιασμού, προκειμένου να αποκτήσουν πρόσβαση στη χώρα, μέσω μιας εφαρμογής που δείχνει αν έχεις ή όχι ανοσία στην COVID-19. «Η ανάγκη για τους πολίτες να αποδείξουν ότι έχουν αποκτήσει προστασία έναντι του νέου κορονοϊού αυξάνεται σε όλο τον κόσμο», δήλωσε εκπρόσωπος της κυβέρνησης.

Οι επισκέπτες στην Ισλανδία εξαιρούνται από τις απαιτήσεις τεστ και καραντίνας, εάν μπορούν να δείξουν πιστοποιητικό που να αποδεικνύει μόλυνση και ανάρρωση από την COVID-19, μετά τις 10 Δεκεμβρίου (αν και εκπρόσωπος της κυβέρνησης είπε ότι ήταν «παραπλανητικό» να χαρακτηρίζεται το σχέδιο αυτό ως μια μορφή διαβατηρίου εμβολίου).

Το Βέλγιο τάσσεται υπέρ ενός «επαληθεύσιμου πιστοποιητικού εμβολιασμού COVID-19» σε επίπεδο Ε.Ε. ή ακόμη και σε παγκόσμιο επίπεδο.

Και τις τελευταίες εβδομάδες, η ισπανική κυβέρνηση ανέφερε ότι θα εφαρμόσει ένα ανεστραμμένο είδος διαβατηρίου εμβολίου, καταγράφοντας όσους αρνήθηκαν τον εμβολιασμό και κοινοποιώντας τα δεδομένα σε «άλλους Ευρωπαίους εταίρους». Διαβεβαίωσε ότι όλα τα δεδομένα θα είναι ψευδώνυμα και ότι θα λαμβάνεται υπόψη μόνο η αιτιολογία που δίνεται από εκείνους που απορρίπτουν το εμβόλιο, στο πλαίσιο εθελοντικού ραντεβού).

Τέτοιες κινήσεις ακολουθούν τα βήματα του Ισραήλ, που οδήγησαν στον μαζικό εμβολιασμό του πληθυσμού του. Η χώρα έχει αναπτύξει μια εφαρμογή που θα επιτρέπει στους εμβολιασμένους να εισέρχονται σε πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις, καθώς και να ταξιδεύουν στο εξωτερικό, χωρίς να χρειάζεται να μπουν σε καραντίνα.

Σε αυτές τις κινήσεις χωρών, συμφωνούν και εταιρείες. Η αεροπορική εταιρεία Qantas της Αυστραλίας δήλωσε ότι σκοπεύει να απαιτήσει απόδειξη εμβολιασμού για την επιβίβαση στο αεροπλάνο, ενώ το μότο της νέας διαφημιστικής εκστρατείας της Ryanair είναι το «εμβολιάσου και φύγε».

Πλήθος οργανισμών, συμπεριλαμβανομένου του τεχνολογικού γίγαντα IBM και του διεθνούς φορέα αερομεταφορών «International Air Transport Association», απεργάζονται σχέδια για το πώς αυτά τα συστήματα θα λειτουργούσαν στην πράξη, αν και υπάρχουν και αντίθετες φωνές υψηλού επιπέδου στον ταξιδιωτικό κλάδο. 

Άλλες χώρες της Ε.Ε. είναι σαφώς αντίθετες. Η Γαλλία, της οποίας ο πληθυσμός έχει μεγάλο αριθμό σκεπτικιστών απέναντι στα εμβόλια, απέκλεισε την προοπτική των διαβατηρίων εμβολίων, παρά το ενδιαφέρον που έδειξαν πολλοί σημαντικοί επαγγελματίες υγείας.

Ενδεχομένως ανησυχούν για τις αντιδράσεις από τους υπερασπιστές της ιδιωτικότητα και ακαδημαϊκούς που ήδη προβληματίζονται για τις συνέπειες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν αυτού του τύπου πρωτοβουλίες.  

Μια έκθεση το 2020 από τον ερευνητικό τομέα του Ada Lovelace Institute ανέφερε ότι τα διαβατήρια ανοσίας «ενέχουν εξαιρετικά υψηλούς κινδύνους όσον αφορά την κοινωνική συνοχή, τις διακρίσεις, τον αποκλεισμό και την τρωσιμότητα».

Μιλώντας στο POLITICO εκείνη την περίοδο, η διευθύντρια του ινστιτούτου Carly Kind είχε τονίσει ότι η χρήση ενός τέτοιου συστήματος θα μπορούσε να σημαίνει ότι η ανοσία θα γίνει προστατευμένο χαρακτηριστικό όπως η εθνικότητα ή η φυλή. «Πρέπει να σκεφτούμε πώς να δημιουργήσουμε μια υποδομή που θα διασφαλίσει ότι δεν θα επιτρέπεται η διάκριση βάσει αυτού του χαρακτηριστικού», υπογράμμισε η Kind.

Παρά την υποστήριξη του Βελγίου για ένα τέτοιο σύστημα, η δική του ρυθμιστική αρχή προειδοποίησε ότι δεν θα έχει βάση δεδομένων εμβολιασμού, σημειώνοντας ότι ο δηλωμένος σκοπός για την αποθήκευση των δεδομένων και για τον τρόπο με τον οποίο ανταλλάσσονται και γίνονται κοινόχρηστα είναι αόριστος. Η βάση δεδομένων «αναμφίβολα συνιστά σημαντική παρέμβαση στο δικαίωμα προστασίας των προσωπικών δεδομένων», διευκρίνισε η ρυθμιστική αρχή της χώρας.

Η Γαλλία έχει ένα παρόμοιο σχέδιο, αλλά με όρια για το πόσο καιρό αποθηκεύονται αυτά τα δεδομένα. Καθορίζοντας ποιες αρχές μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτήν την λίστα, η ρυθμιστική αρχή προστασίας δεδομένων πιστεύει ότι μπορεί να συμμορφώνεται με τους κανόνες απορρήτου.

Πέρυσι, ο επικεφαλής προστασίας δεδομένων της Ε.Ε. Wojciech Wiewiórowski χαρακτήρισε την ιδέα ενός διαβατηρίου ανοσίας «ακραία», έχοντας επανειλημμένα εκφράσει ανησυχία για αυτήν. «Ακόμα και το όνομα με αηδιάζει λίγο», είχε πει χαρακτηριστικά σε μια εκδήλωση.

Πηγή: Politico