Τον κίνδυνο μιας «χαμένης γενιάς» νεαρών προσφύγων στην Ευρώπη, αν δεν ξεπεραστούν τα εμπόδια για την ενσωμάτωσή τους στις τοπικές κοινωνίες, επισημαίνει έκθεση του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης (FRA) που δόθηκε χθες στη δημοσιότητα.
Με επίκεντρο την κατάσταση που επικρατεί σε έξι κράτη-μέλη της Ε.Ε. (Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Σουηδία, Αυστρία ως οι πέντε χώρες με τον μεγαλύτερο αριθμό αιτήσεων ασύλου και Ελλάδα ως χώρα πρώτης υποδοχής), η έκθεση δίνει έμφαση στις κακές ως επί το πλείστον συνθήκες διαβίωσης που αντιμετωπίζουν πρόσφυγες ηλικίας 16-24 ετών, βάσει δεκάδων συνεντεύξεων δικών τους αλλά και εργαζομένων στο πεδίο.
Κοινοί παρονομαστές ο συνωστισμός στις δομές φιλοξενίας, με παράλληλη έλλειψη ιδιωτικότητας, ασφάλειας και υγιεινής, οι χρονοβόρες διαδικασίες χορήγησης διεθνούς προστασίας, τα νομικά και πρακτικά κωλύματα για οικογενειακή επανένωση και το έλλειμμα εκπαίδευσης και βιοπορισμού, που καθιστούν ιδιαίτερα τους νεαρούς ανθρώπους ακόμα πιο ευάλωτους στα ψυχολογικά προβλήματα, τον κοινωνικό αποκλεισμό, τη βία, την εκμετάλλευση και την παραβατικότητα.
Μαρτυρίες
«Είναι καλύτερα να μη μείνω εδώ, θέλω να φύγω. Δεν υπάρχει σχολείο, δεν μπορώ ούτε να εργαστώ, είναι μακριά από τα πάντα» αναφέρει Σύρος πρόσφυγας, ο οποίος διαμένει σε απομονωμένη περιοχή της Ελλάδας που δεν κατονομάζεται.
Σύμφωνα με την έκθεση, στη χώρα μας μέχρι τον Απρίλιο του 2019 είχαν καταγραφεί 3.817 ασυνόδευτοι ανήλικοι, εκ των οποίων οι 1.065 ζούσαν σε ανεπίσημες δομές, π.χ. σε καταλήψεις, ή ήταν άστεγοι.
«Μια νύχτα, επειδή κοιμόμουν στο πάρκο, μου επιτέθηκαν και θέλησαν να με βιάσουν» καταγγέλλει προσφυγοπούλα από το Κονγκό που διαβιοί σε μεγάλη ελληνική πόλη.
«Η ζωή μου είναι κόλαση. Νιώθω πως είμαι φυλακή και δεν ξέρω πότε θα με αφήσουν ελεύθερο. […] Από τότε που έφυγε η οικογένειά μου, όταν επικοινωνώ μαζί τους στενοχωριέμαι και νιώθω μόνος. Μοναξιά. Τη νύχτα δεν μπορώ να κοιμηθώ, δεν με παίρνει ο ύπνος. Υπάρχουν γιατροί και πηγαίνω σ’ αυτούς για την αϋπνία, την έλλειψη όρεξης. Μου δίνουν χάπια για όλα αυτά, ώστε να μπορώ να κοιμηθώ και να ξαναβρώ την όρεξή μου» διηγείται Αφγανός πρόσφυγας, από τους χιλιάδες που έχουν καθηλωθεί σε νησιά του Αιγαίου, έχοντας συχνά επιβιώσει από κάποιο ναυάγιο ή έχοντας βιώσει την απώλεια οικείων τους στη διάρκεια του επικίνδυνου ταξιδιού προς την Ευρώπη.
«Παιδιά που ενηλικιώνονται μεγαλώνοντας μόνα, χωρίς να έχουν καμία εμπειρία για τον κόσμο, είναι πολύ επιρρεπή στο να μετατραπούν σε θύματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης, βίας, απάτης, κ.λπ. […] Η βασική αιτία είναι η απειρία και η έλλειψη γνώσης του κόσμου» υπογραμμίζει κυβερνητικός υπάλληλος, που εργάζεται στον τομέα της κοινωνικής ένταξης των προσφύγων.
Η έκθεση εστιάζει επίσης στα κρούσματα ρατσισμού, κάνοντας μνεία σε Ελληνες γονείς που εμποδίζουν την πρόσβαση προσφυγόπουλων στα σχολεία, αλλά και στην ενίοτε εχθρική στάση της αστυνομίας ή άλλων κρατικών υπηρεσιών έναντι των αιτούντων άσυλο. Αντικρούει δε το κυρίαρχο ξενοφοβικό αφήγημα, ξεκαθαρίζοντας πως η άφιξη και η παρουσία προσφύγων δεν έχει επιφέρει ιδιαίτερη αύξηση της εγκληματικότητας σε κανένα από τα έξι κράτη-μέλη της Ε.Ε.
Η ενσωμάτωσή τους στις τοπικές κοινωνίες –ειδικά όσων βρίσκονται σε τρυφερή νεαρή ηλικία, έχοντας βιώσει ξεριζωμούς και τραύματα στο σώμα και στην ψυχή– είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον τους. Κι αυτό, σύμφωνα με τον FRA, μπορεί να γίνει όταν οι χώρες υποδοχής τούς εξασφαλίζουν δίκαιη εξέταση και ταχεία χορήγηση ασύλου, αξιοπρεπή και ασφαλή στέγαση, ιατροφαρμακευτική φροντίδα, εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση, πρόσβαση στην αγορά εργασίας και πάταξη της γραφειοκρατίας για επανένωση με την οικογένειά τους.
Οσο κι αν όλα αυτά μοιάζουν ουτοπικά σε μια όλο και πιο αφιλόξενη Ευρώπη –και Ελλάδα, για να μην ξεχνιόμαστε–, το σωστό και το ηθικό πρέπει να λέγεται και να γράφεται ξανά και ξανά, μπας και κάποτε κάτι αλλάξει προς το καλύτερο.
