Αναζητώντας ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για την Ευρώπη

Περίπου έναν μήνα μετά τις ευρωεκλογές, με ανοιχτή ακόμη την κούρσα για τις ηγετικές θέσεις στους βασικούς θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ένα από τα βασικά θέματα που απασχόλησαν το Οικονομικό Φόρουμ των Βρυξελλών ήταν ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για την Ευρώπη.

Τα αποτελέσματα των εκλογών της 26ης Μαΐου, με την άνοδο ακροδεξιών κομμάτων στην Ε.Ε., έδωσαν την αφορμή στους ομιλητές, τον απερχόμενο επίτροπο Οικονομικών, Πιερ Μοσκοβισί, την Ντίντρι Μορτέλ, στέλεχος του Ιρλανδικού Ταμείου για την Κοινωνική Καινοτομία, τον Κριστόφ Κατουάρ, στέλεχος της πανευρωπαϊκής επιχείρησης διαχείρισης εργατικού δυναμικού Adecco Group, και τον Λούκα Βισεντίνι, γενικό γραμματέα της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Εργαζομένων στο Εμπόριο (ETUC), να αναπτύξουν τις θέσεις τους για το πώς πρέπει να διαμορφωθεί η κοινωνική πολιτική στην Ευρώπη του μέλλοντος, ώστε να καλύπτει τις ανάγκες και να δίνει λύσεις στα χρονίζοντα και εντεινόμενα προβλήματα.

Οπως όλοι επισήμαναν, το κοινωνικό συμβόλαιο της Ευρώπης «είναι σπασμένο», δεν ανταποκρίνεται σε αυτό που ζητούν οι πολίτες. Ο Πιερ Μοσκοβισί αναγνώρισε την ανεπάρκεια κοινωνικών πολιτικών, αλλά και τις μεγάλες ανισότητες μεταξύ χωρών-μελών, περιοχών ή ακόμη και πόλεων, που οδηγούν στην περιθωριοποίηση και κατά συνέπεια στην ενίσχυση ακροδεξιών δυνάμεων.

«Δεν μπορούμε να κάνουμε ότι δεν το βλέπουμε», είπε και το συνέδεσε με την άνοδο του Vox στην Ισπανία, την επιτυχία της Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία, ενώ τόνισε ότι και η νίκη του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ είναι ενδεικτικό στοιχείο του φαινομένου. Στο ίδιο κάδρο έθεσε και την κλιματική αλλαγή, η οποία δημιουργεί νέες ανισότητες και η αντιμετώπισή της δεν μπορεί να περιοριστεί σε μέτρα που επηρεάζουν τους περισσότερο αδύναμους.

Τα «κίτρινα γιλέκα»

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το κίνημα των «κίτρινων γιλέκων», το οποίο ξεκίνησε από έναν περιβαλλοντικό φόρο στα καύσιμα, που έπληττε τους πολίτες και όχι τις επιχειρήσεις.

Με την άνεση του ανθρώπου που αποχωρεί από ένα πόστο, παραδέχτηκε ότι η Ε.Ε. θα μπορούσε να έχει κάνει περισσότερα, ενώ τόνισε ότι ένας προϋπολογισμός της ευρωζώνης θα μπορούσε να έχει θετική επίδραση στην κοινωνική πολιτική και την άμβλυνση των ανισοτήτων. Ως γνωστόν, ενώ ο προϋπολογισμός αυτός έχει συμφωνηθεί, παραμένει ασαφής η χρηματοδότησή του, καθώς σκοντάφτει στις εθνικές στρατηγικές των ηγετών των χωρών-μελών της ομάδας των 19.

Η Ντίντρι Μορτέλ επισήμανε την ουσία του κοινωνικού προβλήματος: είναι το επίπεδο ζωής κάθε γενιάς. Σήμερα οι νέοι δεν ξέρουν αν θα έχουν το ίδιο επίπεδο με τους γονείς τους: οι μισθοί είναι πολύ χαμηλοί, το κόστος κατοικίας και ζωής μεγάλο και καλύτερες σπουδές δεν εξασφαλίζουν υψηλότερο εισόδημα. Οι πολίτες κάθε ηλικίας χρειάζονται ασφάλεια, να ζουν με αξιοπρέπεια, να αντιμετωπίζονται με σεβασμό.

Οπως τόνισε, πλούτος υπάρχει, το θέμα είναι η αναδιανομή του, η οποία μπορεί να έχει ευεργετικά έως θεαματικά αποτελέσματα. Και κάλεσε την Ε.Ε. να προχωρήσει σε ουσιαστικά μέτρα, τονίζοντας ότι «και η Ευρώπη δεν θα ήταν αυτό που είναι σήμερα, δεν θα είχε την ευημερία που απολαμβάνει, αν δεν υπήρχε μεταπολεμικά το Σχέδιο Μάρσαλ. Χρειαζόμαστε ένα ευρωπαϊκό σχέδιο Μάρσαλ».

Στην απουσία θέσεων εργασίας, καλών θέσεων εργασίας, στάθηκε ο Κριστόφ Κατουάρ, αλλά και στην έλλειψη ευκαιριών, προστασίας των εργαζομένων και γενικότερης κοινωνικής προστασίας, που εντείνει την περιθωριοποίηση, την ανασφάλεια και υποσκάπτει την κοινωνική συνοχή. Σύμφωνα με το στέλεχος της Adecco Γαλλίας, είναι αναγκαίο ένα σύστημα δίκαιης φορολόγησης.

«Η δίκαιη φορολόγηση των κερδών των επιχειρήσεων βοηθά την κοινωνία στο σύνολό της, όχι τον εργαζόμενο», είπε, και γι’ αυτό είναι ουσιώδης. Οπως τόνισε, η κοινωνική προστασία έχει τρία σκέλη, την επιχείρηση, την πολιτική και το άτομο. Μια συνέργεια των τριών είναι απαραίτητη.

Στις ρίζες της ανόδου των ακροδεξιών δυνάμεων και στην αποχή από τις εκλογές στάθηκε ο Λούκα Βισεντίνι. «Είναι η ανεργία, η απουσία κοινωνικής πρόνοιας ή του φόβου για την απώλειά της», τόνισε, μιλώντας για τη στρεβλή κατάσταση που επικρατεί, σε σημείο να χαρακτηρίζεται «επιχειρηματίας» μια καθαρίστρια που αυτοαπασχολείται.

«Εχουμε δημιουργήσει όρους-τέρατα», είπε, ενώ σημείωσε ότι το 42% των εργαζομένων στην Ε.Ε. απασχολείται σε επισφαλείς θέσεις εργασίας. Ως διέξοδο πρότεινε τη λήψη μέτρων για να δημιουργηθούν περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας, μέσα από τις δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις.

Κοινωνική συνοχή

Επίσης, επισήμανε ότι πρέπει να αντιμετωπιστεί η μισθολογική ανισότητα. «Για την ίδια δουλειά και την ίδια παραγωγικότητα, οι μισθοί διαφέρουν μεταξύ των χωρών-μελών», εξήγησε και τάχθηκε υπέρ του ελάχιστου κοινωνικού εισοδήματος και των επιδομάτων.

Τα χαρακτήρισε αναγκαία για την κοινωνική συνοχή, ενώ επισήμανε ότι πρέπει να γίνουν περισσότερα για τη βελτίωση του εργασιακού καθεστώτος και την προστασία των εργαζομένων. Οπως είπε, «οι μισθοί πείνας δεν φέρνουν φόρους, άρα χάνει έσοδα το κράτος».

Για τον γενικό γραμματέα της ETUC, πρέπει να χτίσουμε ένα νέο οικονομικό μοντέλο, στο πλαίσιο του οποίου οι ισχυροί πρέπει να βοηθήσουν τους αδύναμους, ώστε όλοι να μπορούμε να πετύχουμε πράγματα. «Εχουμε εργαλεία στην Ευρώπη», είπε, «ας τα χρησιμοποιήσουμε. Ας δώσουμε σε όλους την ίδια ευκαιρία».

Παρά τα ευχολόγια που ακούστηκαν, η συζήτηση πάντως μπορεί να αποτιμηθεί θετικά. Η αναγνώριση της απουσίας ουσιαστικής κοινωνικής πολιτικής στην Ε.Ε. και των συνεπειών της για την οικονομία και την κοινωνική συνοχή, είναι κάτι σημαντικό.

Μένει να φανεί αν όλα αυτά μπορούν να περάσουν στις θέσεις λήψης αποφάσεων και να γίνουν πολιτικές που φέρουν αποτέλεσμα.