Ομοφωνία στις κατευθυντήριες γραμμές και προτεραιότητα στους πολίτες

Με ομόφωνη στήριξη από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ολοκληρώθηκε η πρώτη -άτυπη- σύνοδος κορυφής της Ε.Ε. χωρίς τη Βρετανία με αποκλειστικό θέμα την υιοθέτηση κατευθυντήριων γραμμών για τις διαπραγματεύσεις περί Brexit.

Όπως είπε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Ντόναλντ Τουσκ, οι 27 υπογράμμισαν την «ενότητά» τους, τόσο επί της ουσίας όσο και επί των μεθόδων στο ζήτημα του Brexit.

Τόσο ο Τουσκ όσο και ο πρόεδρος της Κομισιόν, Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, μιλώντας στη κοινή συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε την ολοκλήρωση της συνόδου, υπογράμμισαν πως προτεραιότητα είναι οι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα δικαιώματά τους, τα οποία θα πρέπει να διασφαλιστούν, όπως τονίστηκε. 

Το Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει να δώσει μια «σοβαρή απάντηση» στο ζήτημα που αφορά τα δικαιώματα των πολιτών των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είπε χαρακτηριστικά ο Τουσκ.

Από την πλευρά της η καγκελάριος της Γερμανίας, Άνγκελα Μέρκελ, υποστήριξε πως «κανείς δεν έχει συσπειρωθεί εναντίον του Ηνωμένου Βασιλείου». Και συμπλήρωσε: «Το να μιλάμε εμείς οι 27 με μια φωνή είναι το φυσικότερο πράγμα στον κόσμο. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι τασσόμαστε εναντίον κάποιου. Διευκολύνουμε την κατάσταση για τη Βρετανία αν μιλάμε με μια φωνή».

Σημειώνεται πως στις κατευθυντήριες γραμμές έχει συμπεριληφθεί ειδική παράγραφος για τις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο. Όπως δήλωσε ο Κύπριος αναπληρωτής κυβερνητικός εκπρόσωπος, Βίκτωρας Παπαδόπουλος, η Ευρωπαϊκή Ένωση «θα υιοθετήσει την όποια διμερή ή διμερείς συμφωνίες κάνει η Κυπριακή Δημοκρατία με τη Βρετανία, για την εφαρμογή του κεκτημένου και την προστασία των δικαιωμάτων των Κύπριων πολιτών που ζουν ή εργάζονται εντός των βρετανικών βάσεων».

Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, εντός του Μαΐου οι κατευθυντήριες γραμμές θα μετατραπούν σε ένα λεπτομερές κείμενο, με την εντολή διαπραγμάτευσης να δίνεται στις 22 Μαΐου. Πρόσωπο κλειδί στις διαπραγματεύσεις, ο πρώην Ευρωπαίος επίτροπος, Γάλλος Μισέλ Μπαρνιέ.

Το θέμα της Ιρλανδίας

Οι ηγέτες των 27 χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεσμεύτηκαν σήμερα ότι η Βόρεια Ιρλανδία θα ενταχθεί αυτομάτως στην ΕΕ στην περίπτωση που διεξαχθεί δημοψήφισμα στην επαρχία αυτή της Βρετανίας και αποφασιστεί η ένωσή της με τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας.

Κατά τη διάρκεια της συνόδου, ο πρωθυπουργός της Ιρλανδίας Έντα Κένι ζήτησε από τις υπόλοιπες χώρες να αναγνωρίσουν ότι η Βόρεια Ιρλανδία θα εντασσόταν αυτομάτως στην Ε.Ε. στην περίπτωση μιας ένωσής της με κάποια χώρα-μέλος του μπλοκ. Σημειώνεται πως υπάρχει το προηγούμενο της Ανατολικής Γερμανίας, το 1990.

Τελικά οι ηγέτες των 27 χωρών δεσμεύτηκαν ότι η Βόρεια Ιρλανδία θα ενταχθεί αυτομάτως στην Ε.Ε. στην περίπτωση που διεξαχθεί δημοψήφισμα στην επαρχία αυτή της Βρετανίας και αποφασιστεί η ένωσή της με τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας.

Οι τρεις βασικές αρχές

Οι αρχές πάνω στις οποίες διαρθρώνονται οι κατευθυντήριες γραμμές είναι οι εξής:

1. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επισημαίνει την επιθυμία του να έχει στο μέλλον μια “στενή συνεργασία” με το Ηνωμένο Βασίλειο. Τονίζει ότι οποιαδήποτε συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει να βασίζεται σε ισορροπία δικαιωμάτων και υποχρεώσεων και να διασφαλίζει ίσους όρους ανταγωνισμού. Επισημαίνει, επίσης, ότι η διατήρηση της ακεραιότητας της ενιαίας αγοράς αποκλείει τη συμμετοχή χώρας στη βάση μιας “προσέγγισης ανά τομέα”. “Ένα μη μέλος της Ένωσης, που δεν ανταποκρίνεται στις ίδιες υποχρεώσεις με ένα μέλος, δεν μπορεί να έχει τα ίδια δικαιώματα και να απολαμβάνει τα ίδια οφέλη με ένα μέλος”, αναφέρουν οι “27” και εκφράζουν την ικανοποίησή τους για την αναγνώριση από τη βρετανική κυβέρνηση ότι οι τέσσερις ελευθερίες της ενιαίας αγοράς είναι αδιαίρετες και ότι δεν μπορεί να υπάρξει “διαλογή κερασιών”. Η Ένωση θα διατηρήσει την αυτονομία της όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων, καθώς και τον ρόλο του Δικαστηρίου της ΕΕ.

2. Οι διαπραγματεύσεις, βάσει του άρθρου 50 της Συνθήκης της ΕΕ θα διεξάγονται με διαφάνεια και ως ενιαία δέσμη μέτρων. Με βάση την αρχή ότι “τίποτα δεν έχει συμφωνηθεί μέχρι να συμφωνηθούν τα πάντα”, τα μεμονωμένα στοιχεία δεν μπορούν να διευθετηθούν χωριστά. Η Ένωση θα προσεγγίσει τις διαπραγματεύσεις με ενιαίες θέσεις και θα ασχοληθεί με το Ηνωμένο Βασίλειο αποκλειστικά μέσω των καναλιών που καθορίζονται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές και στις διαπραγματευτικές οδηγίες. Για να μην υποβαθμιστεί η θέση της Ένωσης, δεν θα υπάρξουν ξεχωριστές διαπραγματεύσεις μεταξύ των επιμέρους κρατών μελών και του Ηνωμένου Βασιλείου για θέματα σχετικά με την απόσυρση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ένωση.

3. Οι βασικές αρχές που εκτίθενται ανωτέρω πρέπει να ισχύουν εξίσου στις διαπραγματεύσεις για τη συντεταγμένη αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, στις προκαταρκτικές και προπαρασκευαστικές συζητήσεις για τη μελλοντική σχέση με την ΕΕ.

Δηλώσεις πριν την ολοκλήρωση της συνόδου

Προσερχόμενος στη σύνοδο ο πρόεδρος ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επανέλαβε πως η Ένωση επιθυμεί «μια ισχυρή μελλοντική σχέση» με τη γείτονά της, αλλά προειδοποίησε πως «πριν συζητηθεί το μέλλον, πρέπει να τακτοποιηθεί το παρόν».

Η υπ’ αριθμόν ένα προτεραιότητα των Ευρωπαίων θα είναι να υπάρξει εγγύηση των δικαιωμάτων «των πολιτών και των οικογένειών τους που θα επηρεασθούν από το Brexit και στις δύο πλευρές». Για τον λόγο αυτό η Επιτροπή ετοίμασε μια «ακριβή και λεπτομερή» λίστα των δικαιωμάτων που η Ε.Ε. θέλει να προστατεύσει, διευκρίνισε ο Τουσκ.

Με τη σειρά του ο Φρανσουά Ολάντ προειδοποίησε το Λονδίνο σήμερα ότι το Brexit «θα υπάρξει αναπόφευκτα ένα τίμημα». «Δεν πρέπει να είναι τιμωρία, όμως ταυτόχρονα είναι σαφές ότι η Ευρώπη θα υπερασπιστεί τα συμφέροντά της και ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα βρίσκεται σε λιγότερο καλή θέση αύριο, εκτός της Ένωσης», είπε.

Από την πλευρά της η Άνγκελα Μέρκελ ευχαρίστησε τους Τουσκ και Γιούνκερ για τη διοργάνωση του ευρωπαϊκού συμβουλίου. Άλλωστε, το ευρωπαϊκό μέτωπο φαίνεται να απηχεί την προειδοποίηση της Γερμανίδας καγκελάριου, η οποία έχει διαψεύσει τις «ψευδαισθήσεις» ορισμένων Βρετανών αξιωματούχων.

Απαντώντας η Τερέζα Μέι κατηγόρησε την Ένωση ότι «ενώνεται εναντίον» του Ηνωμένου Βασιλείου. «Έχει δίκιο», απαντά ζητώντας να μην κατονομαστεί ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης, ο οποίος συμβουλεύει την Μέι «να μην υποτιμά τη δέσμευση για ενότητα» που έχουν αναλάβει οι 27.

Ο Ευρωπαίος διαπραγματευτής Μισέλ Μπαρνιέ αναμένεται ότι θα ξεκινήσει τις διαπραγματεύσεις για το Brexit τον Ιούνιο, μετά τη διεξαγωγή πρόωρων βουλευτικών εκλογών στη Βρετανία.

Οι βασικοί άξονες των τριών κατευθυντήριων

• Τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των Ευρωπαίων πολιτών που ζουν, σπουδάζουν και εργάζονται στη Μεγάλη Βρετανία, καθώς και των Βρετανών πολιτών στα κράτη-μέλη της ΕΕ. Το θέμα αυτό ενδιαφέρει ιδιαίτερα την Ελλάδα, λόγω της παρουσίας περίπου 70.000 Ελλήνων στη Μεγάλη Βρετανία, καθώς και των πάνω από 40.000 Βρετανών που κατοικούν ή και έχουν ακίνητη ιδιοκτησία στην Ελλάδα.

• Τις βρετανικές δημοσιονομικές υποχρεώσεις απέναντι στον προϋπολογισμό της Ε.Ε. (τρέχουσες αλλά και μετά την αποχώρηση, πέραν του 2019).

• Τη διατήρηση των επιτευγμάτων της ειρηνευτικής διαδικασίας στην Ιρλανδία και το καθεστώς κυκλοφορίας στα σύνορα του Ηνωμένου Βασιλείου με τα κράτη-μέλη. Το ζήτημα αυτό αφορά κυρίως τα σύνορα Ιρλανδίας-Βόρειας Ιρλανδίας, Γιβραλτάρ-Ισπανίας και σε ένα μικρότερο βαθμό την Κύπρο και τις Βρετανικές Βάσεις στο νησί.

O πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Αντόνιο Ταγιάνι, εξήγησε ότι «για εμάς είναι κρίσιμο να υπερασπιστούμε τα δικαιώματα των Ευρωπαίων πολιτών που εργάζονται και σπουδάζουν στο Ηνωμένο Βασίλειο. Θέλουμε να έχουν τα ίδια δικαιώματα που έχουν σήμερα και μετά το Brexit».

Διαμήνυσε δε ότι «χωρίς συμφωνία για τα δικαιώματα των Ευρωπαίων πολιτών δεν μπορούμε να ψηφίσουμε για τη συμφωνία αποχώρησης». «Δεν είμαστε κατά του Ηνωμένου Βασιλείου, εκείνοι το διάλεξαν να αποχωρήσουν», είπε.

Ο πρόεδρος της Κομισιόν, Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, επανέλαβε ότι «θα τηρηθεί σαφής σειρά στη διαδικασία. Πρώτα αποφασίζονται οι όροι διαζυγίου. Μετά θα μιλήσουμε για μελλοντικές σχέσεις».

Τα αλληλένδετα προβλήματα και το ιρλανδικό ζήτημα

Η Ε.Ε. των 27 θεωρεί ότι στη συμφωνία αποχώρησης πρέπει να λυθούν τρία σημαντικά και αλληλένδετα προβλήματα και καλείται να υπερασπιστεί τα δικαιώματα των πολιτών, κυρίως των 3 εκατομμυρίων Ευρωπαίων υπηκόων που ζουν ή εργάζονται στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και του ενός εκατομμυρίου Βρετανών που έχουν εγκατασταθεί στην υπόλοιπη Ε.Ε.

Τα δύο μέρη πρέπει επίσης να βρουν ένα πεδίο συνεννόησης για την εξόφληση των λογαριασμών, ένα θέμα που είναι πιθανόν το πιο ευαίσθητο πολιτικά. Ο λογαριασμός υπολογίζεται αλμυρός, καθώς υπολογίζεται σε περίπου 60 δισεκατομμύρια ευρώ, αλλά το Λονδίνο έχει δηλώσει ότι δεν είναι διατεθειμένο να το πληρώσει πριν το Brexit.

«Θα είναι μια δύσκολη συζήτηση, για να δούμε ποια στοιχεία του παθητικού πρέπει να περιληφθούν και ποια θα εξαιρεθούν», προλέγει ένας ευρωπαίος διπλωμάτης.

Οι 27 θα κρίνουν οι ίδιοι την πρόοδο πριν περάσουν στην επόμενη φάση, ίσως πριν από το τέλος της χρονιάς, «αν τα πράγματα πάνε καλά», λέει ο υψηλόβαθμος ευρωπαίος αξιωματούχος.

Το τρίτο σημείο αφορά «το ιρλανδικό ζήτημα». Κανείς επιθυμεί να δει να αποκαθίσταται ένα φυσικό σύνορο ανάμεσα στην Ιρλανδία και τη βρετανική επαρχία της Βόρειας Ιρλανδίας ούτε να αμφισβητηθούν οι ειρηνευτικές συμφωνίες που με κόπο επιτεύχθηκαν έπειτα από 30 χρόνια «Ταραχών» και περισσότερους από 3.000 νεκρούς.

Αναμένεται να ξεκινήσει η εξέταση του ζητήματος των δύο ευρωπαϊκών υπηρεσιών που έχουν σήμερα την έδρα τους στο Λονδίνο, της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (ΕΑΤ, EBA) και του Ευρωπαϊκου Οργανισμού Φαρμάκων (EMA) που θα μετακομίσουν για να παραμείνουν στην επικράτεια της Ε.Ε.

Την ερχόμενη εβδομάδα η Κομισιόν πρέπει να δημοσιεύσει την πρότασή της για τις «κατευθυντήριες γραμμές» των διαπραγματεύσεων, οι οποίες θα είναι λεπτομερέστερες και θα βασίζονται στις κατευθύνσεις αυτές. Η υιοθέτησή τους από τους 27 προβλέπεται να γίνει στις 22 Μαΐου.

Τέλος, οι Ευρωπαίοι ελπίζουν να αρχίσουν τις διαπραγματεύσεις μετά τις βρετανικές βουλευτικές εκλογές της 8ης Ιουνίου, τις οποίες προκήρυξε η Τερέζα Μέι για να ενισχύσει την πολιτική της στήριξη.

Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ