Το ’πε και το ’κανε. Αφού το Κογκρέσο τού αρνήθηκε το παχυλό κονδύλι για το τείχος στα σύνορα με το Μεξικό -και ο εκβιασμός του κράτησε κλειστή την ομοσπονδιακή κυβέρνηση για πάνω από τρεις εβδομάδες στις αρχές του χρόνου-, ο Ντόναλντ Τραμπ απέσπασε από το Πεντάγωνο τα χρήματα για να υλοποιήσει το όραμά του, όπως είχε προαναγγείλει.
Πριν από λίγες μέρες, ο υπουργός Αμυνας Μαρκ Εσπερ ενέκρινε την αφαίρεση 3,6 δισ. δολαρίων από κατασκευαστικά προγράμματα των ενόπλων δυνάμεων τα οποία θα χρησιμοποιηθούν για να φτιαχτεί ένα τείχος μήκους 282 χιλιομέτρων στα σύνορα με το Μεξικό. Οπότε, και το χατίρι του Τραμπ θα γίνει, και δεν θα εξαναγκαστεί το Μεξικό να πληρώσει για την οικοδόμηση του τείχους, όπως απειλούσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ.
Βέβαια, στην πραγματικότητα, το Μεξικό πληρώνει αλλιώς. Υπό την απειλή επιβολής εξοντωτικών δασμών, η κυβέρνηση του κεντροαριστερού προέδρου Αντρες Μανουέλ Λόπες Ομπραδόρ -ή ΑΜΛΟ- υποχρεώθηκε να υιοθετήσει για τη χώρα του τον ρόλο του περιφερειακού μπαμπούλα-χωροφύλακα.
Χιλιάδες απελάσεις
Με βάση τη συμφωνία που υπέγραψε με τις ΗΠΑ στις αρχές Ιουνίου, το Μεξικό υποχρεούται να αποτρέπει τις μεταναστευτικές ροές προς Βορρά θωρακίζοντας τα δικά του σύνορα στον Νότο. Παράλληλα, οι αμερικανικές αρχές θα μπορούν να επαναπροωθούν στο Μεξικό μετανάστες και πρόσφυγες από την Κεντρική Αμερική ενόσω εξετάζονται οι αιτήσεις τους για χορήγηση ασύλου στις ΗΠΑ.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η σπαρασσόμενη από τη βία και την εξαθλίωση Γουατεμάλα, από την οποία προσπαθούν να ξεφύγουν χιλιάδες άνθρωποι, χαρακτηρίστηκε «ασφαλής τρίτη χώρα» για την επαναπροώθηση προσφύγων. Και όλα θα ήταν «καλά» για τον Τραμπ αν ο νεοεκλεγείς πρόεδρος της χώρας, Αλεχάντρο Γιαματέι, δεν είχε υποσχεθεί πως θα ακυρώσει τη συμφωνία που υπέγραψε ο απερχόμενος πρόεδρος Τζίμι Μοράλες με τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Μένει να δούμε αν θα τηρήσει τον λόγο του. Ως τότε, αυτό που δέχεται την πίεση από όλες τις κατευθύνσεις είναι το Μεξικό, με παράπλευρα θύματα τους μετανάστες.
Ηδη από τις αρχές του χρόνου γίνονταν συστηματικές απελάσεις μεταναστών από το Μεξικό. Οι Αρχές του Μεξικού επαναπροώθησαν τουλάχιστον 102.314 μετανάστες στη Γουατεμάλα τους πρώτους οκτώ μήνες της τρέχουσας χρονιάς, αριθμό αυξημένο κατά 63% σε σύγκριση με το αντίστοιχο περυσινό διάστημα, όπως ανακοίνωσε προ ημερών η απερχόμενη κυβέρνηση του Τζίμι Μοράλες. Από αυτούς, οι 54.037 ήταν υπήκοοι της Ονδούρας, οι 12.317 του Ελ Σαλβαδόρ, οι 1.530 της Νικαράγουας και οι 34.430 Γουατεμαλτέκοι.
Οπότε, στις 15 Ιουλίου, μόλις συμπληρώθηκε η προθεσμία των 45 ημερών που είχε θέσει η αμερικανική κυβέρνηση στο Μεξικό για την πρώτη αξιολόγηση της χώρας ως προς το αν τηρεί τη δέσμευσή της για μείωση των μεταναστευτικών ροών, η μεξικανική κυβέρνηση μπορούσε άνετα να ισχυριστεί ότι μειώθηκε αισθητά ο αριθμός των ανθρώπων που έρχονταν από τη Γουατεμάλα. Και ο ΑΜΛΟ, ο οποίος εκλέχθηκε με συνθήματα υπέρ των φτωχών και των κατατρεγμένων, βρέθηκε να καταδιώκει τους φτωχούς και κατατρεγμένους γειτονικών χωρών που χρησιμοποιούν τη δική του ως ενδιάμεσο σταθμό προκειμένου να φτάσουν στις ΗΠΑ.
Μέσα στο πρώτο εξάμηνο της θητείας του, ο ΑΜΛΟ μείωσε κατά 20% τον προϋπολογισμό της Μεξικανικής Επιτροπής Βοήθειας προς τους Πρόσφυγες, ενώ ένα από τα πρώτα μελήματά του ήταν να ιδρύσει ένα νέο σώμα, την Εθνοφρουρά.
Το αρχικό σκεπτικό της κυβέρνησης γι’ αυτό το σώμα, στο οποίο μεταφέρθηκαν μέλη της ομοσπονδιακής αστυνομίας, του στρατού και της ακτοφυλακής, ήταν η πρόληψη και η πάταξη της πολύ υψηλής εγκληματικότητας. Το ίδιο σώμα όμως χρησιμοποιείται για τον εντοπισμό και τη σύλληψη παράτυπων μεταναστών. Αμέσως μετά τη συμφωνία με τις ΗΠΑ, η κυβέρνηση εξαπέλυσε στα σύνορα 6.500 μέλη της Εθνοφρουράς γι’ αυτόν τον σκοπό.
«Μέσα στον θόρυβο που δημιουργήθηκε από την πολιτική διαχωρισμού των οικογενειών, τα κέντρα κράτησης μεταναστών και τις επιδρομές της αμερικανικής συνοριακής δύναμης ICE, ήταν εύκολο να μας διαφύγει το γεγονός ότι οι δυνάμεις ασφαλείας του Μεξικού δεν φέρονται πολύ καλύτερα στους μετανάστες», επισημαίνει το αμερικανικό περιοδικό The Nation.
«Η αστυνομία και οι αρχές μετανάστευσης της χώρας, οι οποίες έχουν σε κάποιο βαθμό εκπαιδευτεί και εξοπλιστεί από τις ΗΠΑ, διεξάγουν μια εκστρατεία εκφοβισμού και βίας προς τους μετανάστες, σε πλήρη ατιμωρησία. Με δεδομένο το ιστορικό των μεξικανικών δυνάμεων ασφαλείας -την εξαφάνιση 43 φοιτητών στην Αγιοτσινάπα το 2014 – είναι επόμενο να αναμένουμε ακόμα μεγαλύτερη βία».
Ενα από τα πιο εμβληματικά σημεία δράσης της Εθνοφρουράς είναι η παραμεθόρια πόλη Ταπατσούλα στις όχθες του ποταμού Σουτσιάτε, που χωρίζει το Μεξικό από τη Γουατεμάλα. Αυτή η πόλη έχει γίνει από πέρυσι το κεντρικό σημείο εισόδου των καραβανιών με τους πρόσφυγες από την Κεντρική Αμερική. Αυτό που αναμένει τους περισσότερους είναι η πείνα, η ταλαιπωρία, ο ύπνος καταμεσής του δρόμου, ο κίνδυνος να πέσουν θύματα ληστών, δουλεμπόρων ή να χάσουν τη ζωή τους πραγματοποιώντας ένα επικίνδυνο ταξίδι από όποια δίοδο βρουν ανοιχτή.
Διάχυτη δυσαρέσκεια
Στο μεταξύ, η πίεση που αντιμετωπίζει το Μεξικό σε επίπεδο αρχών σε ό,τι αφορά το μεταναστευτικό επηρεάζει πια και τον πληθυσμό. Οι εκδηλώσεις αλληλεγγύης προς τα πρώτα καραβάνια προσφύγων δίνουν σιγά σιγά τη θέση τους στη δυσαρέσκεια και την ξενοφοβία. Κοινή δημοσκόπηση που διεξήγαγαν τον Ιούλιο η μεξικανική εφημερίδα Reforma και η αμερικανική Washington Post έδειχνε ότι το 55% των Μεξικανών συμφωνεί με τις απελάσεις των μεταναστών από την Κεντρική Αμερική.
Παράλληλα, οι 6 στους 10 θεωρούν ότι οι μετανάστες επιβαρύνουν τον ντόπιο πληθυσμό καθώς ζητούν -και κάποιες φορές παίρνουν- δουλειές και επιδόματα που κάτω από άλλες συνθήκες θα προορίζονταν για τους Μεξικανούς.
«Η κυβέρνηση του ΑΜΛΟ είναι όμηρος της κατασταλτικής και ξενοφοβικής πολιτικής του Τραμπ απέναντι στους μετανάστες», λέει στο ισπανόφωνο BBC ο Λουίς Γκαρσία Βιγιαγκράν, Μεξικανός δικηγόρος ειδικός σε θέματα μετανάστευσης και ακτιβιστής. «Αυτό που θα ήθελε λιγότερο ο ΑΜΛΟ είναι να στραφεί ενάντια στους φτωχούς και τους αβοήθητους. Και τώρα, αυτό είναι το πρώτο πράγμα που κάνει εξαιτίας του εκβιασμού των ΗΠΑ. Τα χέρια του είναι δεμένα», εκτιμά ο Βιγιαγκράν.
Οπως λέει μάλιστα χαρακτηριστικά, το τείχος του Τραμπ στην πραγματικότητα δεν βρίσκεται στα βόρεια σύνορα της χώρας του με τις ΗΠΑ, αλλά στον Νότο, στον ποταμό Σουτσιάτε, που αποτελεί το φυσικό σύνορο με τη Γουατεμάλα…
