Τι πυροδότησε τις εχθροπραξίες μεταξύ Ταϊλάνδης – Καμπότζης

Ο υπολοχαγός Μπαραμέε Σρίτσα του Ταϊλανδικού Στρατού συμμετείχε σε περίπολο κοντά σε μια διαφιλονικούμενη περιοχή των συνόρων μεταξύ Ταϊλάνδης και Καμπότζης στις 16 Ιουλίου, όταν μέλος της ομάδας του πάτησε σε νάρκη που εξερράγη και του ακρωτηρίασε τον αστράγαλο.

Το περιστατικό πυροδότησε πενθήμερες εχθροπραξίες μεταξύ των δύο χωρών, που τερματίστηκαν με κατάπαυση του πυρός με μεσολάβηση των ΗΠΑ.

Παράλληλα, προκάλεσε διπλωματική ένταση σχετικά με τις νάρκες PMN-2 — σοβιετικής κατασκευής νάρκες που υπάρχουν σε διάφορες περιοχές της Καμπότζης, και των οποίων η χρήση έχει απαγορευτεί με συνθήκη που έχουν υπογράψει η Πνομ Πενχ και η Μπανγκόκ.

Η Ταϊλάνδη κατηγορεί την Καμπότζη ότι τοποθέτησε τις νάρκες κατά μήκος μέρους των κοινών συνόρων και αναφέρει πως τουλάχιστον έξι Ταϊλανδοί στρατιώτες έχουν ακρωτηριαστεί από PMN-2 από τον Ιούλιο, συμπεριλαμβανομένου του μέλους της περιπόλου του Σρίτσα.

Η Καμπότζη αρνείται τις κατηγορίες. Υποστηρίζει ότι οι Ταϊλανδοί στρατιώτες πάτησαν παλιά εκρηκτικά που είχαν τοποθετηθεί κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου. Η χώρα έκτοτε έμεινε στην ιστορία ως η πιο νακροθετημένη στον κόσμο.

Η Πνομ Πενχ έχει επενδύσει περίπου 1 δισ. δολάρια, μαζί με ξένους δωρητές, σε επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης τις τελευταίες τρεις δεκαετίες.

Η χρήση ναρκών από την Καμπότζη – όπου δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν σκοτωθεί ή ακρωτηριαστεί από τέτοια εκρηκτικά από το 1979 – θα αποτελούσε οπισθοδρόμηση μετά από δεκαετίες δεσμεύσεων, δήλωσε ο Γεσούα Μόσερ-Πουανγκσουβάν της οργάνωσης Landmine Monitor, που ανήκει στη Διεθνή Εκστρατεία για την Απαγόρευση των Ναρκών.

Ο ταϊλανδικός στρατός παρουσίασε βίντεο και φωτογραφίες από τις επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης PMN-2 που διεξήχθησαν μετά το περιστατικό της 16ης Ιουλίου, καθώς και μετά από έκρηξη άλλης νάρκης κοντά στα σύνορα στις 23 Ιουλίου.

Κατά την επίσκεψη σε μονάδες του μετώπου τον Αύγουστο, τραβήχτηκαν φωτογραφίες από θραύσματα που οι στρατιώτες ισχυρίζονται ότι βρέθηκαν στα περιστατικά και παρουσιάστηκαν εικόνες από δεκάδες ακέραιες νάρκες, τις οποίες η Ταϊλάνδη λέει ότι ανακτήθηκαν από την περιοχή των συνόρων.

Τα ερωτήματα γύρω από την προέλευση των ναρκών

Τα μεταδεδομένα από επτά φωτογραφίες δείχνουν ότι τραβήχτηκαν μεταξύ 18 και 23 Ιουλίου, παράλληλα με τις επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης που περιγράφονται σε δύο αχρονολόγητα στρατιωτικά έγγραφα, μεταδίδει το Reuters με βάση την έρευνα που έκανε.

Δεν υπήρχε πληροφορία τοποθεσίας στα μεταδεδομένα και δεν μπορούσε να επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα πού τραβήχτηκαν οι εικόνες.

Τέσσερις ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες σε θέματα ναρκών, που εξέτασαν το υλικό, είπαν ότι οι νάρκες PMN-2 φαίνονταν να έχουν τοποθετηθεί πρόσφατα. Ωστόσο, δεν μπόρεσαν να καθορίσουν ποιος τις είχε τοποθετήσει.

Η Αρχή Δράσης για τις Νάρκες και Υποστήριξης Θυμάτων της Καμπότζης (CMAA) δήλωσε ότι το ζήτημα μπορεί να λυθεί μόνο μετά από ανεξάρτητη έρευνα τρίτων. Επιπλέον, πρόσθεσε πως ο στρατός της Καμπότζης δεν διαθέτει αποθέματα ενεργών ναρκών.

Ο αντιπρόεδρος της CMAA, Λι Θουτς, που λογοδοτεί απευθείας στον Πρωθυπουργό Χουν Μανετ, δήλωσε πως η εμφάνιση από μόνη της δεν αποδεικνύει την ηλικία μιας νάρκης:

«Παράγοντες περιβάλλοντος ή διατάραξης μπορούν να κάνουν αντικείμενα θαμμένα για καιρό να φαίνονται σχετικά καινούργια.»

Εκπρόσωπος του ΥΠΕΞ της Ταϊλάνδης απάντησε ότι οι έρευνες της χώρας κατέληξαν πως οι νάρκες που τραυμάτισαν τους στρατιώτες της ήταν πρόσφατα τοποθετημένες PMN-2:  «Βρέθηκαν σε καλή κατάσταση, με ευδιάκριτα σημάδια».

Η Ταϊλάνδη, μακροχρόνιος σύμμαχος των ΗΠΑ, δεν είχε ποτέ ευρεία πρόσβαση σε σοβιετικής προέλευσης πυρομαχικά και λέει πως δεν έχει χρησιμοποιήσει ποτέ PMN-2.

Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας, που έχει δηλώσει πως σταμάτησε την παραγωγή PMN-2 στα τέλη της δεκαετίας του 1990, δεν απάντησε σε ερωτήσεις.

Ανεξάρτητη αξιολόγηση

Ο Βρετανός ανεξάρτητος ειδικός Άντριου Βίαν Σμιθ δήλωσε ότι οι εικόνες από τις PMN-2 δείχνουν πως αυτές ήταν θαμμένες εδώ και λίγους μήνες.

Επεσήμανε πως οι παλιές PMN-2 εμφανίζουν ευδιάκριτα σημάδια γήρανσης – το πλαστικό τους γίνεται εύθραυστο και η λαστιχένια επιφάνεια μαζεύει βρωμιά.

«Οι νάρκες που είδα δεν είχαν τίποτα από αυτά», είπε ο Σμιθ, που έχει εργαστεί σε αποστολές στην Καμπότζη.

Ο Μόσερ-Πουανγκσουβάν δήλωσε ότι δεν υπήρχαν ρίζες ή βλάστηση πάνω στις νάρκες, όπως θα περίμενε κανείς από παλιά πυρομαχικά. Ο Θουτς υποστήριξε ότι διάβρωση, πλημμύρες και μετακίνηση βλάστησης μπορούν να δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση πως οι νάρκες είναι νέες.

Ο Μόσερ-Πουανγκσουβάν ανταπάντησε ότι οι πλημμύρες ίσως μετακινήσουν μια νάρκη, αλλά δεν μπορούν να την καθαρίσουν και να την ξαναθάψουν «τακτοποιημένα».

«Αν αγνοήσουμε τα υπόλοιπα σημάδια γήρανσης, δεν είναι πειστικό ότι το νερό μπορεί να καθαρίσει τις νάρκες και να τις επανατοποθετήσει κανονικά», πρόσθεσε ο Σμιθ.

Η CMAA δήλωσε δημόσια πως η νάρκη της 16ης Ιουλίου δεν ήταν PMN-2, αλλά πιθανώς αμερικανικής, κινεζικής ή βιετναμέζικης κατασκευής.

Όταν ρωτήθηκε πώς έγινε αυτή η εκτίμηση χωρίς να έχουν εξεταστεί οι τραυματίες, ο Θουτς απάντησε ότι βασίστηκε σε προκαταρκτική ανάλυση του «μοτίβου τραυματισμού», σύμφωνα με διαθέσιμες ανοικτές πηγές.

Οι φωτογραφίες του Reuters από τα υπολείμματα της 16ης Ιουλίου περιλαμβάνουν εξάρτημα ενεργοποίησης, ενώ τα θραύσματα της 23ης Ιουλίου περιλάμβαναν σύρμα ελατηρίου — χαρακτηριστικά γνωρίσματα των PMN-2, σύμφωνα με τον Σμιθ.

Ο Θουτς σημείωσε πως η αναγνώριση θραυσμάτων από φωτογραφίες έχει περιορισμούς και δεν υπάρχουν επαληθευμένες ενδείξεις για αποθήκευση ή χρήση ναρκών στην περιοχή.

Διπλωματική πίεση

Οι εμφύλιοι πόλεμοι στην Καμπότζη (συμπεριλαμβανομένου του καθεστώτος των Ερυθρών Χμερ) διήρκεσαν περίπου δύο δεκαετίες από το 1970, αφήνοντας πίσω τους μια από τις πιο πυκνοναρκοθετημένες περιοχές στον κόσμο: μια ζώνη 1.046 χιλιομέτρων κατά μήκος των συνόρων με την Ταϊλάνδη.

Οι επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης ξεκίνησαν σοβαρά μετά την ειρηνευτική συμφωνία του 1991. Πάνω από 3.200 τετραγωνικά χιλιόμετρα έχουν καθαριστεί από πυρομαχικά.

Ωστόσο, οι νάρκες PMN-2, που ήταν από τις πιο συχνές στην Καμπότζη και τα σύνορα, συνεχίζουν να υπάρχουν. Από τον Σεπτέμβριο του 2023, έχουν βρεθεί και εξουδετερωθεί περίπου 1.800 PMN-2, σύμφωνα με την CMAA.

Η Συνθήκη της Οτάβα απαιτεί από τα κράτη που την έχουν υπογράψει να καταστρέψουν όλα τα αποθέματα ναρκών εντός 4 ετών.

Η Ταϊλάνδη ασκεί διπλωματική πίεση μέσω της συνθήκης και έχει ζητήσει από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, να απαιτήσει απάντηση από την Καμπότζη μέσω του μηχανισμού συμμόρφωσης της συνθήκης.

«Ο Γενικός Γραμματέας θα συνεχίσει να στηρίζει τις προσπάθειες και ελπίζει ότι η Ταϊλάνδη και η Καμπότζη θα επιτύχουν μια συνεργατική λύση», δήλωσε ο αναπληρωτής εκπρόσωπος Φάρχαν Χακ.

Η Μπανγκόκ έχει επανειλημμένα απευθυνθεί σε μέλη της συνθήκης από τον Ιούλιο, υποστηρίζοντας ότι η Καμπότζη έχει παραβιάσει τους όρους, τόσο μέσω αποθήκευσης και χρήσης ναρκών όσο και με την άρνησή της σε κοινές επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης.