Ενα ραγισμένο μωσαϊκό εθνοτικών και θρησκευτικών κοινοτήτων είναι η Συρία, το μεσανατολικό κράτος που κατασκεύασαν Γάλλοι και Βρετανοί αποικιοκράτες και πορεύεται εν μέσω αλλεπάλληλων εμφυλίων και πραξικοπημάτων, τυπικά ανεξάρτητο απ’ τον Απρίλιο του 1946 μέχρι σήμερα.
Αραβες (σουνίτες, σιίτες και χριστιανοί) αποτελούν το 80%-90% του πληθυσμού των 25 εκατομμυρίων κατοίκων, ακολουθούν οι Κούρδοι στα βορειοδυτικά (περίπου 10%), ενώ το σκηνικό περιπλέκεται από έναν σωρό παρακλάδια θρησκευτικών πίστεων, αιρέσεων και κοινοτήτων: Δρούζοι, Βεδουίνοι, Ασσύριοι, Σουρμένιοι, Μανδαίοι, Τουρκμένιοι, Γεζίντι, Αρμένιοι, Εβραίοι κ.λπ.
Οι Αλαουίτες της Συρίας, τοπικός κλάδος του σιιτικού ισλάμ (στη μη αραβική Τουρκία παρεμφερής κλάδος ονομάζεται «Αλεβίτες» και έχει δογματικές και λατρευτικές διαφορές με τους Σύρους Αλαουίτες), είναι θρησκευτική μειονότητα. Ζουν κυρίως στις ακτές της Μεσογείου, στα νοτιοδυτικά, με επίκεντρο την πόλη Λαττάκεια. Αποτελούν περίπου το 12% του συριακού πληθυσμού.
Στη μακροχρόνια κληρονομική δικτατορία των Ασαντ, πατρός και υιού (1970-2024), πολλοί εξ αυτών ταυτίστηκαν με το αιμοσταγές καθεστώς. Τόσο ο Χαφέζ αλ Ασαντ όσο και ο ανατραπείς Μπασάρ αλ Ασαντ ήταν σιίτες Αλαουίτες.
Ετσι, όταν τον Δεκέμβριο του 2024 οι σουνίτες τζιχαντιστές τού ελέω Ερντογάν νυν de facto «προέδρου» Αχμέντ αλ Σαράα κατέλαβαν τη Δαμασκό, οι Αλαουίτες βρέθηκαν στο στόχαστρο όσων ζητούσαν εκδίκηση. Τον Μάρτιο του 2025 τζιχαντιστικές ομάδες επέδραμαν σε πόλεις και χωριά Αλαουιτών, μέχρι που ο αλ Σαράα έβαλε ένα τέλος στην ανθρωποσφαγή.
Από τότε μέχρι σήμερα οι άλλοτε καθεστωτικά κυρίαρχοι Αλαουίτες της Συρίας ζουν με τον φόβο νέας αιματοχυσίας, με δεδομένη την κεκτημένη ταχύτητα του εμφυλίου πολέμου (2011-2025) που διέλυσε τη Συρία κοινωνικά, την κατακερμάτισε εδαφικά και την πτώχευσε οικονομικά. Για την τρέχουσα κατάσταση των Αλαουιτών της Συρίας μιλούν στην «Εφ.Συν.» τέσσερις ειδικοί από την Τουρκία και τη Συρία.
ΙΣΑ ΙΜΠΡΑΧΗΜ*
«Αυτοδιάθεση μακριά από τον τρομοκράτη αλ Σαράα»
● Ποιοι είναι οι στόχοι του νεοσύστατου «Πολιτικού Συμβουλίου της Κεντρικής και Δυτικής Συρίας»; Πιστεύετε ότι ένα μοντέλο ομοσπονδοποίησης θα γίνει αποδεκτό από την de facto κυβέρνηση της Δαμασκού, τις χώρες που τη στηρίζουν και τη διεθνή κοινότητα;
Θα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι ο συνασπισμός τρομοκρατικών οργανώσεων πήρε τη «σκυτάλη» της εξουσίας στη Δαμασκό –μέσω μιας διαδικασίας παράδοσης της χώρας– με τη σύμφωνη γνώμη της διεθνούς κοινότητας και με τη στήριξη της Τουρκίας. Η έννοια του κράτους στη Συρία έχει καταρρεύσει, έχοντας απολέσει την κυριαρχία της. Ας υπενθυμίσουμε τα τρία χαρακτηριστικά γνωρίσματα της κρατικής υπόστασης: κυριαρχία, καθορισμένη εδαφική επικράτεια και μόνιμος πληθυσμός.
Συνεπώς δεν είχαμε άλλη επιλογή από το να ασκήσουμε το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης για όλες τις περιοχές της Κεντρικής και Δυτικής Ασίας, που κατοικούνται, κυρίως, από Αλαουίτες και θρησκευτικές κοινότητες που αποσπάστηκαν από αυτούς, χριστιανούς διαφόρων δογμάτων και σουνίτες. Ο στόχος μας είναι να οικοδομήσουμε μια σύγχρονη, κοσμική και δημοκρατική δομή αυτοδιοίκησης, που θα περιλαμβάνει όλους τους πολίτες, βάσει της ιθαγένειάς τους.
Πιστεύουμε ότι στη Συρία πρέπει να υπάρξει ένα ομοσπονδιακό σύστημα διακυβέρνησης, που θα προασπίζει την αξιοπρέπεια και τις επιλογές όλων των πολιτών. Δεν θα περιμένουμε την έγκριση ή την αποδοκιμασία του Αχμέντ αλ Σαράα, ηγέτη τρομοκρατικής οργάνωσης που κατηγορείται για δολοφονίες και εγκλήματα γενοκτονίας.
Λαμβάνοντας υπόψη τις σοβαρές απειλές που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε –από την Τουρκία και από το Ιράν– εμείς εστιάζουμε στο τι θέλει ο λαός μας και όχι στο τι επιθυμούν οι άλλοι.
Eμείς έχουμε στοχοποιηθεί από οργανωμένες εκστρατείες εξόντωσης, με την πυρπόληση των δασών και των χωραφιών μας, με τη λεηλασία των περιουσιών μας και με σχέδια εκτοπισμού του λαού μας και συνεπώς αλλαγής δημογραφικών δεδομένων στη γη μας. Γι’ αυτό καθήκον μας είναι να προστατέψουμε τον λαό μας και όλους τους πολίτες της Κεντρικής και Δυτικής Ασίας.
* Ακτιβιστής, νομικός και δημοσιογράφος. Στέλεχος της νέας οργάνωσης «Πολιτικό Συμβούλιο Κεντρικής και Δυτικής Συρίας» που ιδρύθηκε τον περασμένο Αύγουστο και διεκδικεί αυτονομία για τις περιοχές των Αλαουιτών της Συρίας
ΜΟΥΝΑ ΓΚΑΝΕΜ*
«Μοναδική λύση η ομοσπονδοποίηση»
● Ενα μοντέλο ομοσπονδοποίησης δεν θα μπορούσε, δυνητικά, να οδηγήσει στη διάλυση της Συρίας;
Θα είναι πολύ δύσκολο όσοι άνθρωποι βίωσαν τον εμφύλιο πόλεμο, να ζήσουν μαζί, να συνυπάρξουν. Η ομοσπονδοποίηση τώρα είναι η μοναδική λύση.
Εάν τελικά η χώρα οδηγηθεί στη διάλυση, πρέπει να θυμόμαστε ότι το μεν όνομα «Συρία» είναι ιστορικό, όμως τα γεωγραφικά της σύνορα καθορίστηκαν από τη μυστική αγγλογαλλική αποικιοκρατική Συμφωνία Σάικς – Πικό το 1916. Η ιστορία και ο πολιτισμός των κοινοτήτων πάντα θα υπάρχουν, αλλά κάποιες φορές τα σύνορα αλλάζουν εξαιτίας των πολέμων και τότε οι χώρες αποκτούν νέα ονόματα.
Ο Αχμέντ αλ Σαράα έχει το εξής σχέδιο: να καταστεί η Συρία πρόσφορο έδαφος για ομάδες ισλαμιστών και να εξοντώσει τις μειονότητες. Η μόνη επιλογή μας για να κρατήσουμε τη Συρία και για να επιζήσουν οι θρησκευτικές μειονότητες είναι ο φεντεραλισμός. Αν μελλοντικά οδηγηθούμε στον εδαφικό κατακερματισμό, η ύψιστη προτεραιότητα για μένα είναι η προάσπιση της ανθρώπινης ζωής, όχι τα τεχνητά σύνορα που δημιούργησαν οι Βρετανοί.
• Θα μπορούσε να αναδειχθεί μια άλλη ηγεσία που θα ανατρέψει την κυβέρνηση του αλ Σαράα;
Θα ήταν εφικτό, εάν οι μεγάλες δυνάμεις το επέτρεπαν. Το εμπόδιο είναι ότι κάθε πλευρά έχει από ένα δικό της, διαφορετικό σχέδιο για τη Συρία.
* Γιατρός, γεννημένη και μεγαλωμένη στη Δαμασκό, την οποία εγκατέλειψε το 2012 λόγω του εμφυλίου. Είναι συντονίστρια της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης «Φόρουμ των Γυναικών της Συρίας για την Ειρήνη» που προάγει τα δικαιώματα των γυναικών
ΧΑΜΙΝΤΕ ΡΕΝΤΖΟΥΣ*
«Γυναίκες ζητούν ζώνες με εκρηκτικά για να προστατεύσουν την τιμή τους»
● Τι ακριβώς συνέβη στις αρχές Μαρτίου με τις επιθέσεις εναντίον των Αλαουιτών και ποιος είναι ο αριθμός των θυμάτων;
Από την 8η Δεκεμβρίου 2024, όταν η «Οργάνωση για την Απελευθέρωση του Λεβάντε» («Hay’at Tahrir al-Sham» – HTS) κατέλαβε τη Δαμασκό, έως τον Μάρτιο του 2025 συνεχίστηκαν αδιάκοπα οι σφαγές, οι απαγωγές, η κατάσχεση περιουσιών και οι βίαιες εκδιώξεις Αλαουιτών από τα εδάφη τους. Ολες αυτές οι θηριωδίες αγνοήθηκαν από τη διεθνή κοινότητα και στις αρχές Μαρτίου οι γενοκτονικές επιθέσεις κλιμακώθηκαν με κάθε δυνατό τρόπο.
Καθίσταται πρόδηλο ότι η έναρξή τους απαιτούσε μια «δικαιολογία», η οποία δημιουργήθηκε το απόγευμα της 6ης Μαρτίου 2025. Τότε κυκλοφόρησε βίντεο που έδειχνε έναν μασκοφόρο άνδρα να ανακοινώνει ότι είναι ο διοικητής μιας «Ταξιαρχίας Προστασίας Παράκτιων Περιοχών». Δήλωσε ότι θα αναλάμβανε δράση εναντίον των δυνάμεων του «Τζολάνι» αλ Σαράα –που διέπρατταν σφαγές εναντίον των Αλαουιτών– και ότι θα απελευθέρωνε τις ακτές της Συρίας.
Οι κάτοικοι των παράκτιων περιοχών δεν περίμεναν κανέναν σωτήρα να τους απελευθερώσει και δεν έπεσαν στην παγίδα. Ομως για τον «Τζολάνι» είχε μόλις δοθεί η αφορμή για να συγκρουστούν οι δυνάμεις του με «τα απομεινάρια του παλαιού καθεστώτος», όπως ανακοίνωσε. Η φράση ήταν προσκλητήριο για εθνοκάθαρση των Αλαουιτών.
Στο διήμερο 8 και 9 Μαρτίου χιλιάδες Αλαουίτες σφαγιάστηκαν. Το Συριακό Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, με έδρα το Λονδίνο, ανέφερε 1.700 νεκρούς. Σύροι δημοσιογράφοι εκτιμούν ότι τα θύματα είναι πολύ περισσότερα.
Βρέθηκαν σοροί οικογενειών, συμπεριλαμβανομένων γυναικών και παιδιών, σε δεκάδες σπίτια που κάηκαν ολοσχερώς. Εντοπίστηκαν πολλοί μαζικοί τάφοι που σκεπάστηκαν με μπετόν και συνεχώς ανακαλύπτονται νέοι.
● Εχει ζητήσει η κοινότητα των Αλαουιτών διεθνή παρέμβαση για τον τερματισμό της άσκησης βίας εναντίον των γυναικών;
Αμέσως μετά την πτώση της Δαμασκού, η πρώτη ενέργεια του «Τζολάνι» ήταν η έναρξη οργανωμένων σφαγών εναντίον των Αλαουιτών, γεγονός που συνιστά γενοκτονία. Οι γυναίκες έμειναν μόνες τους, απροστάτευτες και ανυπεράσπιστες για μήνες. Βιάστηκαν, δολοφονήθηκαν, απήχθησαν και πουλήθηκαν ως σκλάβες. Από την αρχή ζήτησαν διεθνή προστασία, όμως δεν εισακούστηκαν. Χωρίς να έχουν, πλέον, καμία προσδοκία παρέμβασης από τα Ηνωμένα Εθνη, αποφάσισαν να απευθυνθούν στους κατασκευαστές όπλων ολόκληρου του κόσμου. Παραθέτω για τους αναγνώστες σας τη σχετική έκκλησή τους: «Είμαστε οι Αλαουίτισες γυναίκες που μας έχουν εγκαταλείψει από τις παράκτιες περιοχές της Συρίας. Το σώμα και η τιμή μας είναι ό,τι πολυτιμότερο έχουμε. Γι’ αυτό απευθύνουμε το εξής αίτημα σε μεγάλους κατασκευαστές όπλων:
»Σας ζητάμε να κατασκευάσετε μια ζώνη με εκρηκτικά την οποία θα μπορούμε να ενεργοποιούμε όταν ερχόμαστε αντιμέτωπες με την απειλή απαγωγής. Θα τη φοράμε στη μέση μας. Θα προστατέψει την τιμή μας και το σώμα μας από την αιχμαλωσία. Για εμάς ο θάνατος είναι καλύτερος από το να μας απάγουν, να μας πουλάνε και να μας βιάζουν […]».
* Φιλόλογος, εκπαιδευτικός και αναλύτρια για ζητήματα Συρίας και Μέσης Ανατολής. Ζει στην Αγκυρα και έχει συγγράψει τα βιβλία «Γυναίκες δέσμιες του τζιχάντ», «Αιματηρή άνοιξη στη Λιβύη», «Στρατηγική βαρβαρότητα» και «Ξαφνικά το ISIS»
ΝΙΝΤΑΛ ΧΑΟΥΑΡΙ*
«Εσωτερικότητα, σύμβολα και ανθρωπισμός»
● Ποια είναι η κοινότητα των Αλαουιτών και πώς εξελίχθηκε ιστορικά στις χώρες της Μέσης Ανατολής;
Τη δεκαετία του 1920 οι αποικιοκρατικές δυνάμεις, ειδικότερα η Γαλλία, έδωσαν σε θρησκευτικές κοινότητες σιιτών της Μέσης Ανατολής οι οποίες είχαν διάφορες προελεύσεις, παραδόσεις, ήθη και έθιμα, μια γενική «ταμπέλα»: τους ονόμασαν «Αλαουίτες», εξαλείφοντας τις επιμέρους ταυτότητες.
Η πνευματική τους παρακαταθήκη υιοθετήθηκε και διατηρήθηκε υπό το πρίσμα της εσωτερικότητας, της αναζήτησης κρυφών νοημάτων, της ερμηνείας μέσω συμβόλων και του μυστικισμού και του ανθρωπισμού, που συνιστούν κυρίαρχα γνωρίσματα της κοσμοθεωρίας τους. Λόγω πολιτικής και κοινωνικής καταπίεσης οι παραδόσεις και οι θρησκευτικές τους τελετές γίνονται και σήμερα υπό συνθήκες αυξημένης προσοχής ή ημιπαρανομίας.
Η θρησκευτική/πολιτισμική παράδοσή τους δεν έχει τις ρίζες της μόνο στο σιιτικό Ισλάμ ή στις αβρααμικές θρησκείες. Εκτείνεται πολύ πιο πίσω ιστορικά, στους αρχαίους πολιτισμούς των Σουμέριων, των Ακκάδιων, του Βασιλείου της Ασσυρίας, της Βαβυλώνας και της Φοινίκης.
* Ακτιβιστής στο «Συμβούλιο Αλεβιτών Φοινίκης-Κιλικίας». Η συλλογικότητα αγωνίζεται για την αποκατάσταση των δικαιωμάτων της κοινότητας στη Συρία και στη Μικρά Ασία
* Δημοσιογράφος
? Πολύτιμη μεσολάβηση για την επικοινωνία με τους συνεντευξιαζόμενους είχαν δύο Τούρκοι πανεπιστημιακοί, η καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Βοσπόρου Εσρά Μουνγκάν και ο ειδικευμένος στην ιστορία των Αλαουιτών Χακάν Μέρτσαν, καθώς και ο Αχμάν Ασκάρ, ιδρυτικό στέλεχος του «Συμβουλίου Αλεβιτών Φοινίκης-Κιλικίας». Θερμές ευχαριστίες.
