«Η αντίσταση μετράει»

Μια κάποια νότα αισιοδοξίας αποπνέει στις 643 σελίδες της η ετήσια έκθεση του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Human Rights Watch – HRW), που αποτιμά όσα συνέβησαν το 2017 σε περισσότερες από 90 χώρες.

«Η καλπάζουσα άνοδος αυταρχικών λαϊκιστών φαίνεται λιγότερο αναπόφευκτη συγκριτικά με έναν χρόνο πριν. Τότε φαινόταν αδύνατη η ανακοπή μιας σειράς πολιτικών σε όλο τον κόσμο που ισχυρίζονταν ότι μιλούσαν εξ ονόματος “του λαού” αλλά έχτισαν την υποστήριξή τους μέσω της δαιμονοποίησης αντιδημοφιλών μειονοτήτων, της επίθεσης στις αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της πυροδότησης δυσπιστίας σε δημοκρατικούς θεσμούς», αναφέρει ο εκτελεστικός διευθυντής της οργάνωσης, Κένεθ Ροθ.

«Σήμερα, η λαϊκή αντίδραση σε ένα ευρύ φάσμα χωρών, ενισχυμένη σε ορισμένες περιπτώσεις από πολιτικούς ηγέτες με θάρρος να υπερασπιστούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, έχει καταστήσει πιο αβέβαιο το μέλλον της ατζέντας των λαϊκιστών. Οπου η αντίσταση είναι ισχυρή, η άνοδος των λαϊκιστών έχει περιοριστεί. Οπου όμως η συνθηκολόγηση συναντάται με μηνύματα μίσους και αποκλεισμού, οι λαϊκιστές θεριεύουν».

H περίπτωση Τραμπ

Απέναντι στο τρανό παράδειγμα του πρώτου χρόνου του Ντόναλντ Τραμπ στο τιμόνι των ΗΠΑ –τη ρατσιστική και αντικοινωνική ατζέντα του οποίου μπόρεσαν εν μέρει να φρενάρουν δικαστές, πολιτικοί, δημοσιογράφοι και οργανώσεις πολιτικών δικαιωμάτων– η έκθεση προβάλλει την εκλογή στην προεδρία της Γαλλίας του Εμανουέλ Μακρόν, που κατάφερε να κερδίσει τη μισαλλόδοξη λαϊκίστρια Μαρίν Λεπέν.

Ωστόσο, η HRW επικρίνει και τον Μακρόν, αφενός για τον σαρωτικό αντιτρομοκρατικό νόμο που προώθησε, αφετέρου για τη σιωπή του ως προς τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κίνα κατά το πρόσφατο ταξίδι του.

Μεταξύ πλείστων άλλων, καυτηριάζει την εξάπλωση της ισλαμοφοβίας και εν γένει της ξενοφοβίας σε Αυστρία και Ολλανδία, τις αντιδημοκρατικές και αντιμεταναστευτικές πολιτικές των αυταρχικών κυβερνήσεων Ουγγαρίας και Πολωνίας και βέβαια τη στάση της Ευρωπαϊκής Ενωσης εν μέσω της προσφυγικής κρίσης. «Κανείς δεν θα πρέπει να στέλνεται με τη βία στη Λιβύη» όπου οι πρόσφυγες και οι μετανάστες «αντιμετωπίζονται με φριχτό τρόπο», υπογραμμίζει ο Ροθ.

Τα ευρωπαϊκά πλοία «δεν στέλνουν ανθρώπους στη Λιβύη», πλην όμως η Ε.Ε. και κυρίως η Ιταλία «κάνουν έμμεσα αυτό που δεν μπορούν να κάνουν άμεσα, εκπαιδεύοντας τη λιβυκή ακτοφυλακή», προκειμένου πρόσφυγες και μετανάστες να μεταφέρονται πίσω στη βορειοαφρικανική χώρα, τονίζει.

Επικαλούμενος δε στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης, καταγγέλλει πως «περισσότεροι άνθρωποι πεθαίνουν στη Λιβύη απ’ ό,τι στη Μεσόγειο κατά την προσπάθειά τους να τη διαπλεύσουν»…

Οι παραβιάσεις

Η έκθεση αναφέρεται πάγια στις εκτεταμένες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε Κίνα, Ρωσία, Τουρκία, Σαουδική Αραβία, Ιράν, Αίγυπτο, Βενεζουέλα, Φιλιππίνες και άλλα κράτη της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής.

Μαζικές θηριωδίες εξακολουθούν να διαπράττονται ατιμώρητα σε αρκετές γωνιές της υφηλίου, πρωτίστως στην εμπόλεμη Συρία, τη Μιανμάρ και το Νότιο Σουδάν.

Το κενό στην προάσπιση ελευθεριών, δικαιωμάτων και δημοκρατικών αρχών, που αφήνουν κραταιές χώρες της Δύσης, έχουν επιχειρήσει να καλύψουν κάπως μικρά και μεγαλύτερα κράτη, όπως Βέλγιο, Ιρλανδία, Νορβηγία, Λουξεμβούργο και Καναδάς, μέσω παρεμβάσεών τους ενάντια στις στρατιωτικές επιχειρήσεις της Σαουδικής Αραβίας στον καταστροφικό πόλεμο της Υεμένης.

«Το μάθημα της περσινής χρονιάς είναι πως η αντίσταση μετράει» υποστηρίζει ο Ροθ, αναφερόμενος στις απανταχού λαϊκές κινητοποιήσεις.

«Ο μόνος τρόπος να περιορίσουμε την άνοδο αυταρχικών ηγετών είναι να τους αντισταθούμε. Ο μόνος τρόπος να διατηρήσουμε τις αξίες, στις οποίες επιτίθενται οι λαϊκιστές, είναι να τις υπερασπιστούμε. Η μάχη βρίσκεται ήδη σε πλήρη εξέλιξη και αξίζει να τη δώσουμε».

Η Ελλάδα και η προσφυγική κρίση

Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, η HRW εστιάζει στην προσφυγική κρίση και στα ακόμα σκληρότερα μέτρα που πρότεινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή «με στόχο να αυξηθεί ο αριθμός των επιστροφών αιτούντων άσυλο στην Τουρκία».

Στα μέτρα «συμπεριλαμβάνονται η αποδυνάμωση της προστασίας για ευάλωτες ομάδες, η επέκταση της κράτησης και ο περιορισμός του δικαιώματος της έφεσης».

Ως συνέπεια και της συμφωνίας Ε.Ε.-Τουρκίας, χιλιάδες αιτούντες άσυλο –ακόμα και αναγνωρισμένοι ως ευάλωτοι– παγιδεύτηκαν στα νησιά του Αιγαίου υπό άθλιες συνθήκες συνωστισμού.

«Η πρόσβαση στο άσυλο παραμένει δύσκολη και χρονοβόρα, ενώ ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης προσφύγων στα νησιά», αναφέρει η έκθεση.

Ενδεικτικά, παρουσιάζεται η ιστορία της 33χρονης Ράμπιχα Χάτζι, Κούρδισσας από τη Συρία και μητέρας τεσσάρων παιδιών, που τέθηκε υπό κράτηση στο hotspot της Μόριας στη Λέσβο τον περασμένο Απρίλιο εν αναμονή απέλασης στη γείτονα, μετά την απόρριψη του αιτήματός της για άσυλο με το σκεπτικό ότι η Τουρκία αποτελεί ασφαλή τρίτη χώρα για εκείνη και την οικογένειά της.

«Η ελπίδα μου είναι νεκρή από τότε που με έφεραν εδώ», καταμαρτυρεί η ίδια. «Είδαμε όλες τις τρομερές δυστυχίες [στη Συρία] αλλά εγώ και τα παιδιά μου δεν είχαμε δει φυλακή [προτού να φτάσουμε στην Ελλάδα]»…

Η HRW επισημαίνει την παρατεταμένη κράτηση ασυνόδευτων ανήλικων, τις εντάσεις που έχουν προκληθεί στα νησιά, την υπέρμετρη χρήση βίας της Ελληνικής Αστυνομίας κατά αιτούντων άσυλο στη διάρκεια διαμαρτυρίας τον Ιούλιο στο hotspot της Λέσβου, καθώς και τις επιθέσεις εναντίον τους από ακροδεξιές ομάδες στη Χίο.

Σύμφωνα με την έκθεση, πάνω από 1.390 άνθρωποι είχαν επιστραφεί στην Τουρκία μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου, ενώ διεξάγεται έρευνα κατόπιν καταγγελιών για επαναπροωθήσεις και Τούρκων πολιτών στα χερσαία ελληνοτουρκικά σύνορα.

Γίνεται επίσης μνεία στην έναρξη μαθημάτων σε δημόσια σχολεία για παιδιά προσφύγων, αλλά και στην αποτυχία των αρχών να καλύψουν αντίστοιχες ανάγκες εκατοντάδων προσφυγόπουλων στα νησιά.