Πόσο κάνει 2+2;

Η νίκη απέναντι στον φασισμό που (θα έπρεπε να) γιορτάζεται την 28η Οκτωβρίου αντί για τις στρατιωτικές παρελάσεις και το ανέμισμα σημαιών θα μπορούσε να συμβολίζεται από απλά, καθημερινά πράγματα. Και να επιβεβαιώνεται από τέτοια. Από την κατοχύρωση του δικαιώματος όλων στην εργασία, τη μόρφωση, τη στέγαση, την ψυχαγωγία.

Από την ελεύθερη και απρόσκοπτη πρόσβαση σε όλα τα αγαθά της σύγχρονης εποχής ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας, χρώματος, καταγωγής κ.λπ. Από την αποδοχή της λογικής και των κανόνων της φύσης κόντρα στον παραλογισμό της εξουσίας. Μιας εξουσίας που όσο πιο ολοκληρωτική και αυταρχική είναι τόσο πιο βάναυσα βιάζει και παραβιάζει τη λογική των πραγμάτων.

Κι αυτό είναι το νόημα και ο συμβολισμός που κρύβεται στις συγκλονιστικές τελευταίες σελίδες του «1984» του Τζορτζ Οργουελ με τον Ουίνστον Σμιθ να έχει πια ηττηθεί από το κόμμα και την εξουσία του Μεγάλου Αδερφού και να γράφει «2+2=5». Λίγο αργότερα βέβαια, με όσες, ελάχιστες, δυνάμεις έχουν απομείνει στο κατεστραμμένο μυαλό του, θα αρχίσει να αμφιβάλλει και μια τελευταία ελπίδα θα φανεί: «Σχεδόν ασυνείδητα, χάραξε με το δάχτυλό του στη σκόνη του τραπεζιού 2+2= ». Ακόμα κι αυτός ο τελευταίος δισταγμός, ακόμα κι αυτό το κενό που μπορεί να μην είναι «4» αλλά δεν είναι και «5», αφήνει μια χαραμάδα αισιοδοξίας.

Η ίδια αισιοδοξία πηγάζει και μέσα από την επιμονή του μαθητή τής μικρού μήκους ιρανικής ταινίας «2+2» του Babak Anvari. Οταν ο δάσκαλος με την αυθεντία και την εξουσία της θέσης του προσπαθεί να επιβάλει στους μαθητές του ότι «2+2=5», υπό τον φόβο της τιμωρίας, τις επιπλήξεις και τις απειλές, όλοι θα συμφωνήσουν. Εκτός από έναν που θα αντισταθεί και δεν θα το βάλει κάτω. Η τραγική κατάληξη δεν αναιρεί την επαναστατική και ηρωική αντίδραση. Κι αν σήμερα μπορούμε να λέμε ότι δύο και δύο κάνει τέσσερα χωρίς να χρειαζόμαστε την άδεια των ναζιστών, οφείλεται σε αντίστοιχους ηρωισμούς πριν από 80-85 χρόνια.

Από την άλλη, ακριβώς αυτή η ελευθερία που κατακτήθηκε με αγώνες κι αίμα, επιτρέπει το χιούμορ σε γελοιογραφίες όπως αυτή του Κώστα Μητρόπουλου από το 1996 με τον δημοκρατικό δάσκαλο να επιτρέπει το λάθος του μαθητή του, να τον υπερασπίζεται και να επικαλείται τον Βολταίρο, αλλά και αυτή του Wiley Miller από το 1997 με τη δασκάλα να ακούει αποσβολωμένη ότι «2+2=17» με το επιχείρημα ότι «η ασυμφωνία ανάμεσα στην απάντηση που έδωσα και την απάντηση που θέλατε οφείλεται στις πολιτισμικές και κοινωνικοοικονομικές μας διαφορές».

Πέραν της πλάκας, όμως, κόντρα σε κάθε φασίστα, δύο και δύο κάνει τέσσερα.