Η Φινλανδία είναι μια ιδιαίτερη χώρα. Το επίπεδο τοπίο της, συνδυασμός πυκνών κωνοφόρων δασών και χιλιάδων λιμνών, οφείλεται στη γεωφυσική ιστορία της: μέχρι πριν από περίπου 11.500 χρόνια, οπότε και τελείωσε η Εποχή των Παγετώνων, η Φινλανδία ήταν καλυμμένη από παγετώνες που διαμόρφωσαν το ανάγλυφό της και άφησαν πίσω τους πολυάριθμες λίμνες. Οι χειμώνες στη χώρα αυτή του ευρωπαϊκού Βορρά είναι μακρείς και ψυχροί, και τα καλοκαίρια σύντομα.

Αλλά και οι Φινλανδοί είναι ιδιαίτερος λαός. Ο τρόπος ζωής τους χαρακτηρίζεται από σεμνότητα, ιδιωτικότητα και αγάπη προς τη φύση και την κοινωνική ισότητα. Επίσης λατρεύουν τις σάουνες, που αποτελούν τη βάση της κοινωνικοποίησής τους. Η διακριτικότητα των Φινλανδών μπορεί αρχικά να παρεξηγηθεί ως αγένεια, όμως η φιλική συναναστροφή μαζί τους αποδεικνύει ότι είναι εξαιρετικά φιλόξενοι.

Χωρίς τα παραπάνω, θα ήταν αδύνατον να καταλάβουμε τον κόσμο των Μούμιν, των σουηδόφωνων τρολ της Φινλανδίας, τα οποία φέτος συμπληρώνουν 80 χρόνια από την πρώτη εμφάνισή τους. Σήμερα, 9 Αυγούστου, η Φινλανδία γιορτάζει τα εθνικά της καρτούν, ανήμερα των γενεθλίων της δημιουργού τους, συγγραφέα και εικονογράφου Τούβε Γιάνσον (Tove Jansson, 1914-2001).

H «μαμά» των Μούμιν ήταν μέλος της σουηδόφωνης μειονότητας της Φινλανδίας – κατάλοιπο της μακράς σουηδικής κυριαρχίας, από τα μέσα του 12ου αιώνα μέχρι το 1809. Γεννήθηκε στο Ελσίνκι λίγες εβδομάδες μετά την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, και ενώ η Φινλανδία ήταν ακόμα αυτόνομο δουκάτο της Ρωσικής αυτοκρατορίας (απέκτησε την κρατική οντότητά της το 1917, μετά την επανάσταση των μπολσεβίκων). Και οι δύο γονείς της Τούβε ήταν καλλιτέχνες: ο πατέρας της ήταν γλύπτης και η μητέρα της γραφίστρια και εικονογράφος. Η τέχνη λοιπόν για εκείνη, λόγω και της παιδιόθεν κλίσης της, ήταν μονόδρομος. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Τεχνών της Στοκχόλμης (1930-1933), στην Ακαδημία Καλών Τεχνών (1933-1937) και στην αντίστοιχη στο Παρίσι (1938). Συμμετείχε με έργα της σε εκθέσεις καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930.

Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και πριν από αυτόν, η Γιάνσον προσπαθούσε να δημιουργήσει έναν κόσμο παράξενων πλασμάτων. Η έμπνευση για την ονομασία των Μούμιν βασίζεται στο αστείο ενός θείου της που, όταν εκείνη δεν έτρωγε το φαγητό της, της έλεγε ότι κάποια πλασματάκια, τα Moomintroll, ζούσαν στα σπίτια των μικρών κοριτσιών που δεν έτρωγαν και πίεζαν τις κρύες μύτες τους βγάζοντας δυσάρεστους αναστεναγμούς. Η αρχική εμφάνιση των Μούμιν ήταν κάπως τρομακτική (ψηλά, ξερακιανά, με μακριές ουρές), αλλά στη συνέχεια πήραν τη χαριτωμένη, «στρουμπουλή» όψη των ιπποπόταμων που γνωρίζουμε.

Η κοιλάδα όπου ζει η οικογένεια Μούμιν (η Μούμιν-μαμά, ο Μούμιν-μπαμπάς, ο γιος τους, Μούμιν-τρολ, και η κοπέλα του, Σνόρκα) είναι ένα ειδυλλιακό μέρος σε αρμονία με τη φύση. Στο σπίτι των Μούμιν, το ψηλότερο κτίριο της περιοχής, είναι ευπρόσδεκτα όλα τα πλάσματα, τόσο της κοιλάδας όσο και έξω από αυτήν. Τον χειμώνα, όταν το χιόνι καλύπτει την κοιλάδα, τα Μούμιν πέφτουν σε χειμερία νάρκη, την άνοιξη όμως ξυπνάνε από τις μυρωδιές των λουλουδιών και το καλοκαίρι συναντούν τους φίλους τους κάνοντας μακρινές εξερευνήσεις.

Το πρώτο βιβλίο της Γιάνσον, με τίτλο «Τα Μούμιν και η μεγάλη πλημμύρα», κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο 1945, δύο μόλις μήνες μετά τη λήξη του πολέμου. Σε αυτό, είναι φανερή η σύνδεση με τη φρίκη του πολέμου, με τους πρόσφυγες που αναζητούσαν τους χαμένους συγγενείς τους. Αλλά και το δεύτερο βιβλίο της («Κομήτης στην Κοιλάδα των Μούμιν»), που περιγράφει την απειλή ενός κομήτη που κατευθύνεται προς τη Γη, γράφτηκε μετά τη ρίψη των ατομικών βομβών στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι. Τα Μούμιν ήταν για τη Γιάνσον το «καταφύγιο» από τη σκοτεινιά της εποχής της.

Μέχρι το 1993 ακολούθησαν άλλα επτά βιβλία (με το αριστούργημά της να θεωρείται το «Τρελό καλοκαίρι στη χώρα των Μούμιν»), τα οποία μεταφράστηκαν σε 33 γλώσσες. Από το 1954 τα Μούμιν άρχισαν να δημοσιεύονται και σε κόμικστριπ, ενώ μεταφέρθηκαν σε σειρές κινουμένων σχεδίων, στο θέατρο και ενέπνευσαν δύο θεματικά πάρκα. Το 1966 η Τούβε Γιάνσον κέρδισε το βραβείο «Χανς Κρίστιαν Αντερσεν».

Η Κοιλάδα των Μούμιν, ο κόσμος που έφτιαξε πριν από 80 χρόνια η ταλαντούχα Σουηδοφινλανδή, είναι ένας κόσμος τρυφερός, εναλλακτικός και οικολογικός, όπου εξυμνούνται η αποδοχή του διαφορετικού, η φιλία και η ελευθερία. Είναι ένας κόσμος καταλλαγής και ειρήνης, βγαλμένος από την ομορφιά της φινλανδικής φύσης, που μας υπενθυμίζει ότι η φαντασία και η καλοσύνη δεν είναι πολυτέλειες, αλλά ο μοναδικός τρόπος επιβίωσης.