Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το επιστημονικό βιβλίο ως δώρο για τα Χριστούγεννα
© Evgeny Karandaev | Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το επιστημονικό βιβλίο ως δώρο για τα Χριστούγεννα

  • A-
  • A+
Τέσσερις αναγνωστικές προτάσεις για την Καλή Χρονιά

Για το τέλος του έτους επιλέξαμε τέσσερα πολύ ενδιαφέροντα επιστημονικά βιβλία. James Gleick «Ταξίδι στον χρόνο», Jean-François Lyotard «Το απάνθρωπο Κουβέντες για τον χρόνο», Θανάσης Ντινόπουλος «Συναισθησία Ή το ημερολόγιο γράφει μπλε Ιουλίου» και Theodor Gray «ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ - Μια οπτική εξερεύνηση όλων των γνωστών ατόμων του Σύμπαντος».


James Gleick, Ταξίδι στον χρόνο • μτφρ. Γιώργος Κυριακόπουλος, επιμ. Νέστορας Χούνος, εκδ. «Τραυλός», σελ. 448

Μόλις κυκλοφόρησε το «Ταξίδι στον χρόνο», το τελευταίο βιβλίο του Τζέιμς Γκλέικ (James Gleick), ένα γοητευτικό κείμενο που κινείται με άνεση στο μεταίχμιο μεταξύ του ευφάνταστου ποιητικού λόγου της λογοτεχνίας και της αυστηρής επιστημονικής γλώσσας που περιγράφει τη φυσική πραγματικότητα.

Το βιβλίο υπογράφει ο κορυφαίος Αμερικανός ιστορικός της επιστήμης και διεθνούς φήμης συγγραφέας δύο συγκλονιστικών βιβλίων: το «Χάος: μια νέα επιστήμη» και το «Η Πληροφορία: η ιστορία, η θεωρία, ο χείμαρρος», που μεταφράστηκαν εγκαίρως και στα ελληνικά. Ενώ όμως, σε αυτά τα βιβλία του παρουσίασε τις θεωρητικές προϋποθέσεις και τις συνέπειες δύο νέων επιστημονικών κλάδων -της επιστήμης του Χάους και της επιστήμης της Πληροφορικής, αντίστοιχα- στο βιβλίο που παρουσιάζουμε σήμερα, ο Γκλέικ αποφάσισε να διερευνήσει ένα πολύ πιο περίεργο και άπιαστο επιστημονικό και πολιτισμικό αντικείμενο: τα ταξίδια στον χρόνο και τις ευφάνταστες μηχανές για την πραγματοποίησή τους.

Οπως εξομολογήθηκε ο ίδιος σε μια συνέντευξη, την έμπνευση για τη συγγραφή αυτού του βιβλίου την είχε ενώ ολοκλήρωνε το βιβλίο του «Η Πληροφορία», τότε αναρωτήθηκε πότε ακριβώς άρχισαν οι άνθρωποι να σκέφτονται ότι τα ταξίδια στον χρόνο είναι εφικτά μέσω των κατάλληλων μηχανών. Για να απαντήσει σε αυτό το φαινομενικά απλό ερώτημα χρειάστηκαν τέσσερα χρόνια εντατικής έρευνας που τον οδήγησαν σε κάποια πολύ εντυπωσιακά και εντελώς απρόσμενα συμπεράσματα, τα οποία παρουσιάζει με τρόπο αριστοτεχνικό σε αυτό το συναρπαστικό βιβλίο.

Για παράδειγμα, είμαστε πεπεισμένοι ότι οι άνθρωποι θεωρούσαν ανέκαθεν εφικτή -έστω και μόνο νοητικά- την πραγματοποίηση ταξιδιών στον χρόνο, αλλά δεν είναι έτσι. Στο πρώτο μέρος βιβλίου του, ο Τζέιμς Γκλέικ υποστηρίζει και, κατά τη γνώμη μας, τεκμηριώνει ιστορικά την αρχική υποψία του ότι τα «ταξίδια στον χρόνο» είναι ένα πολύ πρόσφατο πολιτισμικό φαινόμενο, μια καινοφανής ιδέα που εμφανίστηκε στην ανθρώπινη σκέψη -φυσική και μεταφυσική- μόνο κατά τα τέλη του 19ου αιώνα!

Μεγάλο μέρος του βιβλίου προσπαθεί να φωτίσει το ερώτημα: Γιατί και πώς αναδύθηκε, σχεδόν ταυτόχρονα στην Επιστήμη και τη Λογοτεχνία, η αλλόκοτη ιδέα του «ταξιδιού στον χρόνο» και γιατί ορισμένοι αλλοπαρμένοι λογοτέχνες -αλλά και φυσικοί επιστήμονες!- ένιωσαν την ανάγκη να επινοήσουν κάποιες, ομολογουμένως, πολύ ευφάνταστες «μηχανές» για την υλοποίηση αυτού του άπιαστου ονείρου;

Αναζητώντας τη γενεαλογία της ασύλληπτης, μέχρι τότε, έννοιας του ταξιδιού στον χρόνο, ο Γκλέικ την εντοπίζει χρονικά στο γύρισμα του 20ού αιώνα, όταν ο νεαρός Βρετανός Χέρμπερτ Τζορτζ Γουέλς γράφει το περίφημο μυθιστόρημα «Η Μηχανή του Χρόνου» (The Time Machine), μια φανταστική περιπέτεια που, για πολλές δεκαετίες, συγκλόνισε τους αναγνώστες σε ολόκληρο τον κόσμο.

Σε αυτό το διήγημα-πρότυπο επιστημονικής φαντασίας, ο χρόνος δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια επιπλέον διάσταση σε ένα συνεχές χώρου-χρόνου και επομένως το ταξίδι σε αυτό το συνεχές εξαρτάται από το αν διαθέτεις την κατάλληλη «μηχανή του χρόνου», που υποτίθεται ότι επιτρέπει στους «ταξιδιώτες του χρόνου» να κινούνται στο παρελθόν και στο μέλλον.

Πολύ σύντομα, μάλιστα, μια ανάλογη ιδέα του χρόνου ως η τέταρτη διάσταση του χωροχρόνου θα εμφανιστεί και στη Φυσική με τις επαναστατικές ιδέες της σχετικότητας του Αϊνστάιν. Εξάλλου, ο μεγάλος μαθηματικός Κουρτ Γκέντελ έδειξε στον φίλο του Αλμπερτ Αϊνστάιν ότι οι εξισώσεις της σχετικότητας επέτρεπαν λύσεις, στις οποίες τα ταξίδια στον χρόνο ήταν, από φυσικής απόψεως, απολύτως εφικτά, αν και κανείς δεν γνωρίζει (ακόμη;) πώς να τα πραγματοποιήσει.

Συνεπώς, τα ταξίδια στον χρόνο δεν είναι μόνο μια σχετικά πρόσφατη φαντασίωση ή μια αυθαίρετη νοητική επινόηση, αλλά η συνέπεια της ριζικά διαφορετικής αντίληψης για τον χρόνο των σύγχρονων ανθρώπινων πολιτισμών και των υπερτεχνολογικών τους φαντασιώσεων να γίνουν κάποτε οι άνθρωποι «Αρχοντες του Χρόνου». Μια από τις μεγαλύτερες αρετές αυτού του σπουδαίου βιβλίου είναι ότι αναδεικνύει τις φυσικές-επιστημονικές και τις πολιτισμικές-μεταφυσικές ανεπάρκειες της ανθρώπινης σύλληψης του «χρόνου», αυτής της τόσο φευγαλέας έννοιας (υποκειμενικής-αντικειμενικής και φυσικής-υπερφυσικής, ταυτόχρονα), που δικαίως παραμένει ένα από τα πιο σκοτεινά και αινιγματικά αντικείμενα της ανθρώπινης σκέψης.

Τι ακριβώς εννοεί η σύγχρονη επιστήμη όταν εξετάζει τη δυνατότητα πραγματοποίησης ταξιδιών στον χρόνο; Και με τι είδους μαγικές χρονομηχανές θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν τέτοιες εκκεντρικές κρουαζιέρες στον «ποταμό» του χρόνου; Το βέβαιο είναι ότι οι αναγνώστες αυτού του βιβλίου, οι θαρραλέοι νοητικοί χρονοταξιδευτές, δεν θα πλήξουν καθόλου: χάρη σ’ αυτή την αναγνωστική περιπέτεια θα συναντήσουν τα πλέον αλλόκοτα και παράδοξα πλάσματα που έχει επινοήσει ο ανθρώπινος νους.

Jean-François Lyotard, Το απάνθρωπο Κουβέντες για τον χρόνο • μτφρ. Β. Πατσογιάννης, εκδ. «Πλέθρον», σελ. 298

Ο Ζαν-Φρανσουά Λιοτάρ (1924-1998) ήταν ένας από τους πιο διάσημους κοινωνικούς φιλοσόφους και ο βασικός εισηγητής της έννοιας «μεταμοντέρνα κατάσταση» και των μετανεωτερικών απανθρωποιητικών εξουσιαστικών πρακτικών. Δίδαξε φιλοσοφία στη Γαλλία και σε πολλά πανεπιστήμια του εξωτερικού. Συγγραφέας της «Μεταμοντέρνας κατάστασης», που αποτελεί αναμφίβολα το πιο πρωτότυπο και διάσημο διεθνώς έργο του.

«Το απάνθρωπο, κουβέντες για τον χρόνο» είναι το προτελευταίο του βιβλίο. Σε αυτό ο Λιοτάρ συγκέντρωσε σχετικά σύντομα κείμενά του -ανακοινώσεις, διαλέξεις, σχόλια σε καταλόγους ζωγραφικών εκθέσεων- τα οποία μας αποκαλύπτουν κάποιες άγνωστες και απρόσμενες πτυχές των πιο ώριμων σκέψεών του σχετικά με τη μεταμοντέρνα κατάσταση.

Κοινός παρονομαστής αυτών των σύντομων κειμένων ο χρόνος ως οντολογικό αίνιγμα, αλλά και οι χρονικότητες μέσα στον ύστερο καπιταλισμό, μέσα στη μετανεωτερικότητα, την καινοφανή κατάσταση, απάνθρωπη και απανθρωποποιητική. Πράγματι, ο χρόνος, η μνήμη, τα υλικά της σκέψης και των καλών τεχνών στην εξαϋλωμένη, δηλαδή ψηφιακή «πραγματικότητα» της ζωής μας, είναι μερικά από τα ζητήματα που αναλύονται σε αυτά τα κείμενα.

«Οι σχέσεις νεωτερικότητα-μεταμοντέρνο, σώμα-τεχνο-επιστήμες και νοημοσύνη, καντιανό υψηλό-αβάν-γκαρντ, το γούστο στη μαζικοεπικοινωνιακή δημοκρατία, η φωτογραφία στη φάση της τεχνικής της τελειοποίησης απασχολούν τον συγγραφέα, που αναρωτιέται τι είναι τελικά το «απάνθρωπο»: γεννιόμαστε απάνθρωποι και ανθρωποποιούμαστε από τους κοινωνικούς θεσμούς ή αυτοί μας στερούν την ανθρωπιά μιας ατιθάσευτης παιδικότητας, στην οποία είμαστε διηνεκώς χρεώστες;», ιδού μερικά από τα ερωτήματα που πραγματεύονται αυτά τα πολύ ενδιαφέροντα και καλομεταφρασμένα κείμενα της ώριμης περιόδου του Λιοτάρ.

Πρόκειται για πειράματα γραφής, όπου η κριτική σκέψη δοκιμάζει τις αντοχές της απέναντι στον ολοκληρωτικό και απανθρωποποιητικό λόγο της μεταμοντέρνας πλανητικής εξουσίας, η οποία δεν νομιμοποιείται να επικαλείται τη νεωτερική έννοια της «προόδου» στον χρόνο και στην Ιστορία.

Θανάσης Ντινόπουλος, Συναισθησία Ή το ημερολόγιο γράφει μπλε Ιουλίου • Εκδ. «Παρισιάνου», σελ. 184

Ως συναισθησία, σύμφωνα με το λεξικό Μπαμπινιώτη, ορίζεται η «κατάσταση κατά την οποία ένα ερέθισμα», αισθητηριακό ή εννοιολογικό, «προκαλεί εκτός από την αντίστοιχη αίσθηση και κάποια άλλη, έτσι ώστε να βιώνει κανείς δύο ή περισσότερα αισθήματα από μία και μόνη αιτία, π.χ. το να έχει κανείς το οπτικό αίσθημα του κόκκινου χρώματος ακούγοντας τη μουσική νότα “ντο” ή, εναλλακτικά, ότι όποτε ακούει τη νότα “φα δίεση” βλέπει πάντα μια σφαίρα».

Πρόκειται για μάλλον ασυνήθιστες αισθητικές εμπειρίες, που ωστόσο τις βιώνουν καθημερινά κάποια άτομα, περίπου το 3% του ανθρώπινου πληθυσμού. Τα άτομα αυτά περιγράφονται από τη Νευρολογία ως «συναισθητικά» και είναι από κάθε άποψη φυσιολογικά, μόνο που διαθέτουν ένα επιπρόσθετο και πολύ ιδιαίτερο αισθητηριακό χάρισμα.

«Ο κόσμος ενός συναισθητικού σίγουρα δεν είναι πληκτικός. Πώς θα μπορούσε να πλήττει ένας άνθρωπος που βλέπει τον τραπεζικό του λογαριασμό πολύχρωμο; Ή που ο ήχος του ονόματος Ελίζαμπεθ του φέρνει τη γεύση μιας παχιάς κρεμώδους τούρτας; Οταν οι σταγόνες της βροχής σχηματίζουν γι’ αυτόν μια μελωδία; Για εμένα η Τρίτη είναι κίτρινη και η Τετάρτη πράσινη. Το δώδεκα έχει το χρώμα της ώχρας, όμως λίγο πιο λαμπερό...», υποστηρίζει ο συγγραφέας τού «Συναισθησία ή το ημερολόγιο γράφει μπλε Ιουλίου».

Σε αυτό βιβλίο, ο Θανάσης Ντινόπουλος, καθηγητής Ανατομικής και Ιστολογίας στο ΑΠΘ και συγγραφέας πολλών αξιόλογων βιβλίων, μας εισάγει στον γριφώδη κόσμο της συναισθησίας, ένα πολύ ενδιαφέρον γνώρισμα της οποίας είναι ότι δεν είναι συνειδητή επιλογή: δεν εμφανίζεται χωρίς κάποιο εξωτερικό ερέθισμα, ούτε και ελέγχεται από τη βούληση.

Το γεγονός αυτό διαφοροποιεί την ιατρική συναισθησία από τις λεγόμενες καλλιτεχνικές «συναισθήσεις», στις οποίες οι καλλιτέχνες συσχετίζουν συνειδητά κάποια αντικείμενα με αφηρημένες έννοιες και ιδέες: μια σαφώς επίκτητη διανοητική ικανότητα η οποία, σε μεγάλο βαθμό, καθορίζεται από την παιδεία και το πολιτισμικό περιβάλλον.

Χάρη στην πλούσια εικονογράφηση, τις αναφορές από την πρόσφατη διεθνή βιβλιογραφία και καταφεύγοντας σε αρκετές μαρτυρίες συναισθητικών ατόμων το πρώτο μέρος του βιβλίου παρουσιάζει τις πολυάριθμες εκδηλώσεις ή τους τύπους συναισθησίας καθώς και τις νευροεπιστημονικές θεωρίες που δείχνουν ότι ο εγκέφαλος των συναισθητικών διαθέτει κάποιες «ανώμαλες» καλωδιώσεις, δηλαδή σπάνιες νευρικές συνδέσεις μεταξύ παρακείμενων εγκεφαλικών «διαμερισμάτων» τα οποία, κανονικά, θα έπρεπε να είναι δομικά όσο και λειτουργικά απομονωμένα.

Ωστόσο, το δεύτερο μέρος του βιβλίου είναι αφιερωμένο στην επιρροή συναισθησίας στις τέχνες και στην καλλιτεχνική δημιουργία, όπου και παρουσιάζονται αρκετά παραδείγματα συναισθητικών δημιουργών. Κατ’ αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας -νευροεπιστήμονας με μεγάλη καλλιτεχνική παιδεία- επιβεβαιώνει την αρχική του υπόθεση εργασίας ότι η συναισθησία είναι η «ποιητικότερη ασθένεια του ανθρώπινου είδους».

Η γνωστική και αισθητική αξία των χημικών στοιχείων

Theodor Gray, ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ - Μια οπτική εξερεύνηση όλων των γνωστών ατόμων του Σύμπαντος • μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, επιμ. Ιωάννης Παπαδόγγονας, εκδ. «ΠΕΚ», σελ. 240

Αν έχετε μια κακή ανάμνηση από τα σχολικά μαθήματα Χημείας, αν πιστεύετε ότι το Περιοδικό Σύστημα είναι μόνο μια βαρετή σειρά από γράμματα και αριθμούς, τότε αυτό το διεγερτικότατο ανάγνωσμα θα σας πείσει για το αντίθετο. Μετά από επτά χρόνια επιστημονικής και φωτογραφικής έρευνας, ο Theodore Gray (σε συνεργασία με τον ειδικό φωτογράφο Nick Mann), κατάφερε να δημιουργήσει μια πλήρη και σίγουρα απολαυστική αναπαράσταση όλων των χημικών στοιχείων, δηλαδή των δομικών συστατικών του φυσικού κόσμου.

Κάθε σελίδα του βιβλίου είναι ένα ταξίδι στο εσωτερικό της ύλης και ο συγγραφέας του ανέλαβε τον ρόλο του ξεναγού στα αξιοθέατα αυτού του πολύ ενδιαφέροντος -από γνωστικής και απεικονιστικής απόψεως- καταλόγου των «στοιχείων» του Σύμπαντος.

Η δομή του βιβλίου ακολουθεί τη σειρά του Περιοδικού Πίνακα: σε κάθε στοιχείο αφιερώνεται ένα δισέλιδο, όπου και παρουσιάζεται οπτικά (όταν αυτό είναι εφικτό) με μια μεγάλη, όμορφη φωτογραφία που το απεικονίζει στην καθαρή μορφή του. Για παράδειγμα, το οξυγόνο (το στοιχείο 8) είναι ένα άχρωμο και άρα μη αναπαραστήσιμο φωτογραφικά αέριο, αλλά στους −183˚C μετατρέπεται στο ωχρογάλαζο υγρό που βλέπουμε. Περιλαμβάνονται επίσης φωτογραφίες που απεικονίζουν τρόπους με τους οποίους υπάρχει το στοιχείο αυτό στον κόσμο, π.χ. τις ενώσεις και εφαρμογές μέσω των οποίων συναντάμε το στοιχείο στην καθημερινή μας ζωή.

Το κείμενο που συνοδεύει τις εικόνες σε κάθε δισέλιδο αφηγείται συνοπτικά την ιστορία τού κάθε στοιχείου του Περιοδικού Πίνακα, καθώς και τις ιδιαίτερες φυσικές του ιδιότητες: ατομικό βάρος, ακτίνα του ατόμου, διάγραμμα της κρυσταλλικής δομής και γραφήματα που αναπαριστούν τη σειρά συμπλήρωσης των ηλεκτρονίων, το ατομικό φάσμα εκπομπής και τις περιοχές θερμοκρασιών όπου το στοιχείο είναι στερεό, υγρό και αέριο. Ενώ, η καλογραμμένη εισαγωγή στο βιβλίο περιλαμβάνει μια εξήγηση αυτών των ιδιοτήτων, καθώς και μια περιήγηση στη συνολική δομή του Περιοδικού Πίνακα.

Αψογα μεταφρασμένο και επιμελημένο στη γλώσσα μας είναι το ιδανικό δώρο για όσους και όσες ενδιαφέρονται για μια διαφορετική, απρόσμενα γοητευτική εικόνα της Χημείας. Πρόκειται για ένα καλαίσθητο βιβλίο, ειδικά σχεδιασμένο ώστε να προσφέρει στους αναγνώστες μια δυνατότητα οπτικής και γνωστικής εξερεύνησης του Περιοδικού Πίνακα, που καμία σχέση δεν έχει με τη βαρετή απομνημόνευσή του στα χρόνια του σχολείου. Επομένως, αποτελεί ένα, κυριολεκτικά, ευεργετικό ανάγνωσμα για τους μαθητές που κάνουν τα πρώτα τους βήματα στον κόσμο της Χημείας.

Δυο λόγια για τους δημιουργούς του: Ο χημικός Theodore Gray είναι ο συγγραφέας του «Mad Science: Experiments You Can Do at Home – But Probably Shouldn’t» και της στήλης «Gray Matter» του περιοδικού Popular Science. Ιδιοκτήτης του ιστότοπου periodictable.com και δημιουργός του νέου πολύ χαρακτηριστικού φωτογραφικού πόστερ του Περιοδικού Πίνακα που βλέπουμε σε πανεπιστήμια, σχολεία, μουσεία και διάφορες τηλεοπτικές εκπομπές. Ζει στη Σαμπέιν-Ουρμπάνα του Ιλινόις.

Ο συνεργάτης του Nick Mann είναι φωτογράφος που εργάζεται ως ελεύθερος επαγγελματίας στο Κεντρικό Ιλινόις. Εκτός από το ότι έχει φωτογραφίσει μάλλον περισσότερα χημικά στοιχεία από οποιονδήποτε στον κόσμο, είναι επίσης επιτυχημένος φωτογράφος τοπίων, αθλητικών διοργανώσεων και εκδηλώσεων.

♦ Τις επόμενες δύο εβδομάδες οι «Μηχανές του Νου» θα κάνουν διακοπές. Καλή Χρονιά!

 

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Οι καλοκαιρινές βιβλιο-προτάσεις
Τις επόμενες τρεις εβδομάδες, οι «Μηχανές του Νου» θα πάνε διακοπές, και ως αναγνωστικό αντίβαρο, προτείνουμε σήμερα μερικούς ιδιαίτερα ενδιαφέροντες τίτλους βιβλίων που κυκλοφόρησαν πρόσφατα.
Οι καλοκαιρινές βιβλιο-προτάσεις
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Χριστουγεννιάτικες βιβλιοπροτάσεις
Για το τέλος του έτους επιλέξαμε τρία πολύ ενδιαφέροντα και άριστα μεταφρασμένα επιστημονικά βιβλία: Merlin Donald, «Η καταγωγή του σύγχρονου νου» • Jonathan Haidt, «Η υπόθεση της ευτυχίας - Σύγχρονες...
Χριστουγεννιάτικες βιβλιοπροτάσεις
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Χριστουγεννιάτικες βιβλιοπροτάσεις
Με κριτήριο το ιδιαίτερο γνωστικό και κοινωνικό τους ενδιαφέρον, επιλέξαμε για το τέλος του έτους τρία πολυσυζητημένα βιβλία που μόλις κυκλοφόρησαν στον τόπο μας: «Ορθολογική Αισιοδοξία», του Matt Ridley • «Η...
Χριστουγεννιάτικες βιβλιοπροτάσεις
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Η «δολοφονία» του Αϊ-Βασίλη
Tι συμβαίνει στο μυαλό ενός μικρού παιδιού όταν συνειδητοποιεί ότι ο καλοκάγαθος γεροντάκος με τη λευκή γενειάδα και την κόκκινη στολή, ο οποίος κάθε χρόνο στα τέλη του Δεκέμβρη μπαίνει με τρόπο μαγικό στο...
Η «δολοφονία» του Αϊ-Βασίλη
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Η ψυχοδιαβρωτική λαίλαπα των Χριστουγέννων
Οι «άγιες» ημέρες των Χριστουγέννων δεν είναι για όλους περίοδος έκφρασης των πιο ευγενικών συναισθημάτων αγάπης, ανιδιοτελούς προσφοράς και οικογενειακής θαλπωρής. Μία πλανητικής κλίμακας εορταστική συγκυρία...
Η ψυχοδιαβρωτική λαίλαπα των Χριστουγέννων
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Το σύνδρομο του Σκρουτζ...
Γιατί ορισμένα ενήλικα άτομα ενθουσιάζονται με τον ερχομό των χριστουγεννιάτικων εορτών ενώ κάποια άλλα είτε αδιαφορούν εντελώς είτε ενοχλούνται βαθύτατα και αντιδρούν σε αυτές με κρίσεις πανικού; Γιατί πολύ...
Το σύνδρομο του Σκρουτζ...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας