Η ιατρική στην προσπάθεια αντιμετώπισης των κακοηθειών και εκμεταλλευόμενη τις εξελίξεις σε όλους τους τομείς, έχει επιστρατεύσει πλήθος στρατηγικών, από την έρευνα αιχμής σε επίπεδο γονιδιακό και μοριακό έως τη ρομποτική χειρουργική και τα «έξυπνα» εξατομικευμένα φάρμακα.
Οι βασικοί ωστόσο πυλώνες της σημερινής κλινικής πρακτικής που αποδεδειγμένα, με πληθώρα διεθνών μελετών, έχουν βελτιώσει την επιβίωση συνολικά από την κακοήθεια είναι οι εξής:
- Η πρόληψη, είτε ως πρωτογενής (αντιμετώπιση γνωστών αιτίων) είτε ως δευτερογενής (ανίχνευση της νόσου πριν δώσει συμπτώματα).
- Η ακριβής διάγνωση, με την ανάπτυξη απεικονιστικών και εργαστηριακών μεθόδων που διαφοροδιαγνώσκουν με ακρίβεια την κακοήθεια από καλοήθεις παθήσεις.
- Η εύστοχη θεραπεία (χειρουργική, ογκολογική), με εκρίζωση της νόσου από το πάσχον όργανο και αντιμετώπιση της πιθανής επέκτασής της σε άλλα όργανα αλλά και αποφυγή επανεμφάνισής της και
- Η συστηματική και αποτελεσματική παρακολούθηση των θεραπευμένων καρκινοπαθών, τόσο για έγκαιρη αναγνώριση σημείων επανεμφάνισης της νόσου όσο και για παρηγορική φροντίδα.
Η κοινωνική και οικονομική διάσταση
Η κοινωνική και οικονομική διάσταση του καρκίνου του μαστού μετράται με συγκεκριμένους επιδημιολογικούς δείκτες όπως: η επίπτωση των θανάτων και της αναπηρίας.
Ανάγοντας τα διεθνή δεδομένα στον ελληνικό πληθυσμό (ελλείψει εθνικών δεδομένων) υπολογίζεται ότι 4.500 νέα περιστατικά θα διαγνωστούν ετησίως, με θνητότητα 22 θανάτους ανά 100.000 πληθυσμού.
Ενώ παράλληλα θα υπάρχει απώλεια αναγόμενων εργατοωρών υπολογιζόμενη σε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ και ανυπολόγιστες κοινωνικές επιπτώσεις.
Ο ρόλος της πολιτείας
Η πολιτεία και η πολιτική, που αποτελεί εξ ορισμού την τέχνη του εφικτού, φροντίζει για την παροχή έγκυρης και ασφαλούς φροντίδας υγείας σε όλα τα μέλη της, με ταυτόχρονη ορθολογική διαχείριση των πόρων της.
Στις προηγμένες δυτικές κοινωνίες η Πολιτεία έρχεται να αναλάβει τον εγγυητικό αυτό ρόλο κατόπιν σχεδιασμού.
Αυτός περιλαμβάνει αφ’ ενός τη θέσπιση ανεξάρτητων επιστημονικών αρχών που ελέγχουν το πλήθος πλέον των ιατρικών πληροφοριών για τις ποικίλες νοσολογικές οντότητες ως προς την εγκυρότητα και χρησιμότητά τους και διαμορφώνουν κατευθυντήριες οδηγίες για τα εθνικά συστήματα υγείας (δημόσια και ιδιωτικά) και αφ’ ετέρου την εξασφάλιση μακροπρόθεσμης οικονομικής απόδοσης των επιλεγμένων στρατηγικών δράσης σε εθνικό επίπεδο.
Η οργανωμένη αυτή πολιτειακή δράση βρίσκει κατ’ εξοχήν εφαρμογή στην αντιμετώπιση των κακοηθειών, με τον καρκίνο του μαστού να αποτελεί προτεραιότητα σχεδιασμένης στόχευσης.
Τα διεθνή δεδομένα
Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί την κακοήθεια με τη μεγαλύτερη επίπτωση στον γυναικείο πληθυσμό διεθνώς, καθώς 1 στις 8 γυναίκες ηλικίας 70 ετών θα αναπτύξει καρκίνο του μαστού.
Επίσης, κατέχει την πρώτη θέση (περίπου 14%) στο σύνολο των θανάτων (θνητότητα) από κακοήθεια στον γυναικείο πληθυσμό.
Εχει πλέον καταστεί σαφές ότι ο καρκίνος του μαστού αποτελεί σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας.
Ωστόσο, η επιβίωση από τη νόσο παρουσιάζει σημαντική βελτίωση, κυρίως τα τελευταία 20 χρόνια.
Χαρακτηριστικά, 81 στις 100 γυναίκες που θα προσβληθούν από καρκίνο του μαστού (όλων των σταδίων) θα ζήσουν τουλάχιστον μια πενταετία (5ετής επιβίωση 81%).
Η επιβίωση ωστόσο συναρτάται απόλυτα με το στάδιο της νόσου, εάν δηλαδή ο καρκίνος είναι περιορισμένος στον μαστό και μάλιστα μικρού μεγέθους (μη αντιληπτός κλινικά-πρώιμος καρκίνος) ή αντίθετα εάν έχει δώσει σαφή σημεία ή και έχει επεκταθεί εκτός του μαστού (προχωρημένος καρκίνος).
Χαρακτηριστικά, η μελέτη της επιβίωσης των γυναικών με καρκίνο μαστού σε αρχόμενο στάδιο καταδεικνύει ότι περισσότερες από 90 στις 100 θα ζήσουν τουλάχιστον μια πενταετία.
Αντίθετα, μόνο 15 στις 100 γυναίκες που θα διαγνωστούν με καρκίνο του μαστού σε προχωρημένο στάδιο θα ζήσουν άνω της 5ετίας.
Η βελτίωση που παρατηρείται συνολικά στην επιβίωση είναι αποτέλεσμα δύο πολύ σημαντικών παραμέτρων:
- I. Η εφαρμογή μαστογραφικού ελέγχου σε ασυμπτωματικές γυναίκες (screening) έχει οδηγήσει στην αύξηση του αριθμού των καρκίνων που διαγιγνώσκονται σε αρχικό στάδιο, όταν δηλαδή είναι μικροί σε μέγεθος, μη ψηλαφητοί και δεν έχουν προλάβει να επεκταθούν, οπότε και η θεραπεία τους είναι πιο αποτελεσματική.
- II. Η θεραπεία, τόσο χειρουργική όσο και ογκολογική, με την ανακάλυψη νέων φαρμάκων και ακτινοθεραπευτικών τεχνικών σε συνδυασμό με λιγότερο ακρωτηριαστικές χειρουργικές τεχνικές έχει παρουσιάσει σημαντική αποτελεσματικότητα ιδιαίτερα για τους πρώιμους καρκίνους.
Τα γενικά στοιχεία
Απαραίτητη καθίσταται η καταγραφή της παρακολούθησης τόσο του γενικού πληθυσμού όσο και των ασθενών με καρκίνο του μαστού, με στόχο τον έλεγχο εφαρμογής των οδηγιών, την εντόπιση ελλείψεων και λαθών και τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών
● Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας.
● Το οικονομικό βάρος αντιμετώπισής του (έλεγχος γενικού πληθυσμού, διάγνωση, θεραπεία, κοινωνικές επιπτώσεις) είναι μεγάλο και απαιτείται κατανομή πόρων με βάση τα επιστημονικά δεδομένα αλλά και τη διαθεσιμότητα των πόρων.
● Η πρώιμη ανίχνευση του καρκίνου του μαστού σώζει ζωές και εξοικονομεί πόρους.
● Αποδεδειγμένα αποτελεσματική μέθοδο πρώιμης ανίχνευσης του καρκίνου του μαστού, που βελτιώνει την επιβίωση του γυναικείου πληθυσμού, αποτελεί ο μαστογραφικός έλεγχος με έναρξη σε ηλικία 40-50 ετών (όταν αρχίζει και η σημαντική αύξηση της επίπτωσης της νόσου, ενώ παράλληλα η θνητότητα είναι υψηλή και με τις σοβαρότερες κοινωνικές επιπτώσεις).
● Η ακριβής διάγνωση, με τη χρήση στοχευμένων μεθόδων, του καρκίνου του μαστού αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης αντιμετώπισης αυτού, η οποία εξασφαλίζει επιπλέον οικονομική αποτελεσματικότητα.
● Η θεραπεία και παρακολούθηση των ασθενών με καρκίνο του μαστού πρέπει να παρέχονται στο πλαίσιο δράσης ομάδας ειδικοτήτων.
● Διεθνώς, ο πλέον αποτελεσματικός επιστημονικά, κοινωνικά και οικονομικά σχεδιασμός πρόληψης, διάγνωσης, θεραπείας και παρακολούθησης του καρκίνου του μαστού περιλαμβάνει μονάδες μαστού με συγκεκριμένες προδιαγραφές για την κάλυψη επιμέρους περιφερειών και κεντρομόλο καθοδήγηση και έλεγχο από ένα ή περισσότερα κέντρα μαστού.
● Η κατεύθυνση της πολιτείας προς τους πολίτες για σημαντικά θέματα υγείας (και όχι το αντίστροφο) αποτελεί δείγμα ανώτερου επιπέδου οργάνωσης αλλά και πολιτισμού διαβίωσης.
Οι στόχοι του προγράμματος
Στόχοι ενός σύγχρονου προγράμματος θα πρέπει να είναι η οργάνωση ενός πλήρους δικτύου πρώιμης διάγνωσης και αντιμετώπισης του καρκίνου του μαστού στην ελληνική επικράτεια με βάση τα διεθνή δεδομένα, κάνοντας ωστόσο χρήση των υπαρχουσών δομών.
Με τις απαραίτητες αναδιανομές του συστήματος, μέσω αυτού του δικτύου θα πρέπει να εξασφαλίζεται:
◼ Η καταγραφή των γυναικών του γενικού πληθυσμού άνω των 40 ετών, που χρήζουν έναρξης προσυμπτωματικού ελέγχου καθώς και η εντόπιση υγιών ατόμων με κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού μεγαλύτερο από αυτόν του γενικού πληθυσμού (high risk population).
◼ Η εφαρμογή της ενδεικνυόμενης, βάσει κινδύνου, μεθόδου ελέγχου του μαστού.
◼ Η εκτίμηση των ατόμων με συμπτώματα από τον μαστό.
◼ Η ακριβής διαφοροδιάγνωση καλοήθειας-κακοήθειας με την επιλογή της κατάλληλη τεχνικής.
◼ Η αντιμετώπιση των ατόμων που διαγιγνώσκονται με κακοήθεια από ομάδα ειδικοτήτων.
◼ Η αντιμετώπιση καλοήθων παθήσεων.
◼ Η παρακολούθηση των θεραπευμένων καρκινοπαθών για έγκαιρη ανίχνευση σημείων επανεμφάνισης της νόσου ή παρηγορική φροντίδα.
◼ Η εξοικονόμηση οικονομικών και όχι μόνο πόρων.
Τα προσδοκώμενα οφέλη
◉ Καταγραφή πληθυσμού και εξαγωγή στατιστικών δεδομένων, με δημιουργία βάσης εθνικής καταγραφής.
◉ Πρώιμη διάγνωση του καρκίνου του μαστού με ιδιαίτερα σημαντικά οφέλη στην επιβίωση, την ποιότητα ζωής και τη σύντομη επαναφορά στην εργασία.
◉ Περιορισμός του κόστους νοσηλείας (π.χ. αποφυγή χημειοθεραπείας και άλλων δαπανηρών θεραπειών που απαιτούνται στην προχωρημένη νόσο).
Οι ευρωπαϊκές οδηγίες
⧫ First European Breast Cancer Conference. Florence statement on breast cancer, 1998: μία μονάδα μαστού ανά 250.000 πληθυσμό.
⧫ NICE: 100 νέοι ασθενείς με καρκίνο ανά 200.000 πληθυσμό.
⧫ EUSOMA: 150 νέοι ασθενείς με καρκίνο τον χρόνο που προκύπτουν μέσα από 1.500 συμπτωματικούς ασθενείς που επισκέπτονται τη μονάδα μαστού. Δεν υπολογίζονται ασθενείς που αντιμετωπίστηκαν αλλού και προσέρχονται στη μονάδα μόνο για ένα μέρος της θεραπείας, π.χ. ακτινοθεραπεία. Ενας σημαντικός αριθμός ασθενών είναι απαραίτητος για την εξασφάλιση της εμπειρίας του προσωπικού αλλά και για την απορρόφηση του κόστους του εξειδικευμένου προσωπικού.
* MD, PhD, MSc, επιμελητής Β’, γενικός χειρουργός-μαστού στο ΠΓΝΜ «Ελενα Βενιζέλου», Α’ Χειρουργική Κλινική, Τμήμα Μαστού – διευθυντής δρ Αννίβας Τσικκίνης
-320x213.png)
