Το Κέντρο Ερευνας για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες (ΚΕΑΕ) είναι ένα νέο ερευνητικό κέντρο μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα που ξεκίνησε τη λειτουργία του τον Ιανουάριο του 2015.
Μεταξύ άλλων επιστημονικών δραστηριοτήτων, στόχος του είναι η εξεύρεση πόρων για τη χρηματοδότηση δέκα υποτροφιών τον χρόνο, ύψους 10 χιλιάδων ευρώ η κάθε μία, σε μεταδιδακτορικούς ερευνητές.
Μάλιστα, σήμερα το βράδυ το ΚΕΑΕ θα ανακοινώσει επίσημα στον ιστότοπό του τη δεύτερη δημόσια προκήρυξη για τις υποτροφίες των Ελλήνων ερευνητών για το 2017.
Την προηγούμενη Τετάρτη (27-1-2016) το Δ.Σ. του Κέντρου έδωσε συνέντευξη Τύπου προκειμένου να παρουσιάσει τα αποτελέσματα του πρώτου χρόνου λειτουργίας του ΚΕΑΕ καθώς και το πρόγραμμα για τη στήριξη και την ανάπτυξη της επιστημονικής έρευνας στις ανθρωπιστικές επιστήμες το 2016.
Παρών ήταν και ο υπουργός Παιδείας, Ερευνας και Θρησκευμάτων Ν. Φίλης, ο οποίος μίλησε με ενθουσιασμό για τα ήδη απτά αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας.
Την εκδήλωση άνοιξε ο Κ. Γαβρόγλου, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του ΚΕΑΕ, παρουσιάζοντας τον απολογισμό των μέχρι σήμερα δραστηριοτήτων όσο και τους άμεσους στόχους του νέου κέντρου έρευνας.
Ζητήσαμε λοιπόν από τον πρόεδρο του ΚΕΑΕ να μας μιλήσει για τη σκοπιμότητα αυτού του εγχειρήματος.
«Οι ανθρωπιστικές επιστήμες διεθνώς υποβαθμίζονται με έναν εξαιρετικά ανησυχητικό τρόπο. Δυστυχώς είμαστε μάρτυρες μιας τάσης να εργαλειοποιηθούν οι επιστήμες αυτές, να αποτιμάται το αποτέλεσμα των ερευνών από το πόσο “χρήσιμα” είναι τα αποτελέσματα αυτά, να αξιολογείται η δραστηριότητα των συντελεστών τους με ποσοτικούς δείκτες. Ετσι υπονομεύεται η βασική λειτουργία των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών, δηλαδή η καλλιέργεια του κριτικού λόγου, η αμφισβήτηση των κυρίαρχων αξιών τού εκάστοτε παρόντος. Κινδυνεύουν αυτές οι επιστήμες γιατί τελικά αποτελούν ένα είδος απειλής στις κατεστημένες απόψεις», υποστηρίζει ο Κώστας Γαβρόγλου, μιλώντας αποκλειστικά στην «Εφ.Συν».
⚫ Από ποια ιστορική-επιστημονική αναγκαιότητα προέκυψε το Κέντρο Ερευνας για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες (ΚΕΑΕ);
Από τη διαπίστωση ότι οι ανθρωπιστικές επιστήμες διεθνώς υποβαθμίζονται με έναν εξαιρετικά ανησυχητικό τρόπο. Δυστυχώς είμαστε μάρτυρες μιας τάσης να εργαλειοποιηθούν οι επιστήμες αυτές, να αποτιμάται το αποτέλεσμα των ερευνών από το πόσο «χρήσιμα» είναι τα αποτελέσματα αυτά, να αξιολογείται η δραστηριότητα των συντελεστών τους με ποσοτικούς δείκτες. Ετσι υπονομεύεται η βασική λειτουργία των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών, δηλαδή η καλλιέργεια του κριτικού λόγου, η αμφισβήτηση των κυρίαρχων αξιών τού εκάστοτε παρόντος. Κινδυνεύουν αυτές οι επιστήμες γιατί τελικά αποτελούν ένα είδος απειλής στις κατεστημένες απόψεις.
Ταυτοχρόνως, γνωρίζουμε ότι υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός νέων επιστημόνων με εξαιρετικές σπουδές και ερευνητικές δραστηριότητες οι οποίοι δεν έχουν σχεδόν καμία δυνατότητα χρηματοδότησης της έρευνάς τους. Μια ομάδα πανεπιστημιακών με μεγάλη εμπειρία στη διδασκαλία και στην έρευνα στις ανθρωπιστικές επιστήμες πήραμε την απόφαση να ιδρύσουμε το Κέντρο, με χρηματοδότηση των Κοινωφελών Ιδρυμάτων Λάτση και Νιάρχου.
⚫ Ενας από τους βασικούς στόχους του ΚΕΑΕ είναι η χρηματοδότηση νέων επιστημόνων που θέλουν να συνεχίσουν τις έρευνές τους στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες. Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετωπίσατε και ποια η ανταπόκριση σε αυτή την πρόσκληση του ΚΕΑΕ;
Ισως η μεγαλύτερη δυσκολία ήταν ο πολύ μεγάλος αριθμός αιτήσεων για ερευνητική χρηματοδότηση, η μεγάλη πλειονότητα των οποίων ήταν εξαιρετικής ποιότητας. Προσφέραμε 10 υποτροφίες και ελπίζουμε να συνεχίσουμε να το κάνουμε κάθε χρόνο μέσα από δημόσιες προκηρύξεις.
Για τον σκοπό αυτό είχαμε από νωρίς φροντίσει να οργανώσουμε τις διαδικασίες αξιολόγησης των αιτήσεων. Επικοινωνήσαμε με πανεπιστημιακούς και ερευνητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό, με εμπειρία σε τέτοιες διαδικασίες και ήταν εντυπωσιακό πόσοι πολλοί ανταποκρίθηκαν, προσφέροντας αφιλοκερδώς τις υπηρεσίες τους για να στηρίξουν αυτή την προσπάθεια.
⚫ Μπορεί όμως να αντιμετωπιστεί η υποχρηματοδότηση των ανθρωπιστικών επιστημών με τη χρηματοδότηση ενός τόσο μικρού αριθμού ερευνητών;
Προφανώς όχι! Το Κέντρο, όμως, θα έχει επιτύχει τους στόχους του στον βαθμό που θα καταφέρει να συνδιαμορφώσει μαζί με άλλους φορείς έναν ζωτικό χώρο για τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες. Εναν χώρο συζητήσεων, κριτικής, αντιπαραθέσεων, αναζήτησης νέας θεματολογίας, ώστε να είναι σε θέση, μέσα από τις διεθνείς συνεργασίες του, να αφομοιώνει δημιουργικά τα τεκταινόμενα σε άλλες χώρες.
Πολλοί πανεπιστημιακοί και ερευνητές, ακόμη και των φυσικών επιστημών με άρθρα τους σε περιοδικά, όπως το Nature και Science, έχουν επισημάνει τον κίνδυνο της υποχρηματοδότησης και τονίζουν πως αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, τότε οι επιπτώσεις θα είναι δυσμενείς όχι μόνο για το μέλλον των ανθρωπιστικών επιστημών αλλά και για τη λειτουργία των πανεπιστημίων συνολικότερα, για την ίδια τη συγκρότηση των αξιακών δομών στις οποίες στηρίζονται οι σύγχρονες κοινωνίες.
Πρέπει να σημειωθεί πως το αίτημα για χρηματοδότηση των ανθρωπιστικών και των κοινωνικών επιστημών δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά αποτελεί ανάγκη για τη στήριξη σημαντικών παραδόσεων της (ακαδημαϊκής) μας κουλτούρας, με έμφαση στην αναδιατύπωση ζητημάτων που αφορούν θέματα ανεκτικότητας, δημοκρατίας, αναστοχασμού, κριτικής σκέψης και διεπιστημονικότητας.
⚫ Ωστόσο, το ΚΕΑΕ δεν περιορίζεται στην εξεύρεση πόρων για τη χρηματοδότηση νέων μεταδιδακτορικών ερευνητών, αλλά επιθυμεί να προαγάγει τις επιστημονικές συνεργασίες τόσο με ελληνικά ερευνητικά κέντρα όσο και με ερευνητικά κέντρα του εξωτερικού. Τι έχετε επιτύχει μέχρι σήμερα και ποια θα είναι τα επόμενα βήματά σας σε αυτόν τον τόσο ζωτικής σημασίας τομέα;
Πράγματι, τέτοιες συνεργασίες έχουν τεράστια στρατηγική σημασία. Διευρύνουν το πεδίο συζητήσεων και προβληματισμού, αλλά και επιβάλλουν ωσμώσεις διαφορετικών τρόπων προσέγγισης των ερευνητικών προβλημάτων.
Το ΚΕΑΕ έχει ήδη προχωρήσει σε δύο συνεργασίες. Από κοινού με το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών θα διοργανώσει μια ημερίδα στις 18 Απριλίου με θέμα την κρίση στις ανθρωπιστικές επιστήμες. Επιπλέον το ΚΕΑΕ έχει υπογράψει σύμφωνο συνεργασίας με το CERN, το οποίο προτίθεται να εγκαινιάσει ένα σύνολο δραστηριοτήτων γύρω από τα νέα ζητήματα που προκύπτουν στην κοινωνιολογία και τη φιλοσοφία των επιστημών από τις ιστορικά πρωτόγνωρες εργαστηριακές διαδικασίες στη φυσική.
⚫ Τις δύο τελευταίες δεκαετίες η υποχρηματοδότηση της έρευνας στις ανθρωπιστικές-κοινωνικές επιστήμες είναι ένα διεθνές φαινόμενο. Ομως, στην Ελλάδα της βαθιάς οικονομικής ύφεσης και της ανθρωπιστικής κρίσης έχει ήδη λάβει καταστροφικές διαστάσεις. Με ποιες ενέργειες το ΚΕΑΕ φιλοδοξεί να αντισταθεί σε αυτή την καταστροφική απαξίωση;
Είναι προφανές πως το ΚΕΑΕ δεν μπορεί να σηκώσει μόνο του το βάρος της χρηματοδότησης, παρά μόνο να ευαισθητοποιήσει με παρεμβάσεις του στον δημόσιο χώρο για την ανάγκη να υπάρξει αυτή η χρηματοδότηση.
Στην Ελλάδα σήμερα δεν παρατηρείται συστηματική προσπάθεια να διαμορφωθούν ή να αξιολογηθούν στρατηγικές για το μέλλον των ανθρωπιστικών επιστημών και, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, δεν παρατηρούνται ούτε κάποιες συντονισμένες προσπάθειες να χρηματοδοτηθούν ερευνητικές δραστηριότητες με συστηματικό τρόπο.
Πρόκειται για μια κατάσταση σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητη από την οικονομική κρίση, δεδομένου πως η υποχρηματοδότηση υπήρχε και προγενέστερα. Εδώ όμως θίγεται ένα ευρύτερο ζήτημα, που αφορά τη γενικότερη στρατηγική αυτής της χώρας σε σχέση με την έρευνα.
Την ευθύνη του σχεδιασμού της έρευνας επωμίζεται σήμερα η κυβέρνηση, η οποία μαζί με τους πανεπιστημιακούς και ερευνητές που είναι έγκυροι συνομιλητές αλλά και με τα ανάλογα διεθνή Κέντρα πρέπει να διαμορφώσουν από κοινού μια μακροπρόθεσμη και κυρίως αξιόπιστη στρατηγική. Το οφείλουμε στους νέους επιστήμονες.
