Τα μυστικά της γήρανσης και της αναγέννησης των κυττάρων

Η κυτταρική γήρανση και αναγέννηση είναι δύο στενά διαπλεκόμενες βιολογικές διεργασίες που εκδηλώνονται –με διαφορετικούς τρόπους και ρυθμούς– στη ζωή όλων των έμβιων όντων. Από καιρό, οι ειδικοί είχαν ενδείξεις και υποψιάζονταν ότι πρόκειται για τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Και αυτό ακριβώς το γεγονός φαίνεται πως επιβεβαιώνουν οι έρευνες ενός μικρού θαλάσσιου ζωικού οργανισμού που συγγενεύει με τα κοράλια και τις μέδουσες. Πρόκειται για τον οργανισμό Hydractinia symbiolongicarpus (βλ. φωτ.), ένα ζωύφιο που, ενώ ζει προσκολλημένο πάνω στο κέλυφος των καβουριών, έχει την εκπληκτική ικανότητα να αναγεννιέται πλήρως από το στόμα!

Το ενδιαφέρον είναι ότι όταν ξεκινά αυτή η διεργασία της πλήρους κυτταρικής του αναγέννησης, μπορεί να αποβάλει από το στόμα όλα τα γερασμένα κύτταρά του. Το αντίθετο ακριβώς συμβαίνει στους πιο πολύπλοκους οργανισμούς, π.χ. στους ανθρώπους, στους οποίους τα γερασμένα κύτταρα δεν αποβάλλονται καθόλου εύκολα. Και έτσι με τον χρόνο συσσωρεύονται, δημιουργώντας σοβαρά λειτουργικά προβλήματα και παθήσεις στον οργανισμό, που τον οδηγούν αναπόδραστα στον θάνατο.

Οπως αποκαλύπτει η πρόσφατη και πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Cell Reports, τα γονίδια του Hydractinia είναι σε θέση να στέλνουν τα κατάλληλα χημικά σήματα για την έναρξη της αποβολής των γερασμένων κυττάρων, ενώ κάποια άλλα γενετικά σήματα RNA επαναπρογραμματίζουν τα αδιαφοροποίητα βλαστικά κύτταρα ώστε να διαφοροποιηθούν σωστά και να αντικαταστήσουν τα κύτταρα που αποβάλλονται.

Οι ερευνητές, μελετώντας τους μηχανισμούς γήρανσης των κυττάρων του Hydractinia, κατάφεραν να ανακαλύψουν πώς κάποια γονίδια αυτού του απλού ζώου του επιτρέπουν να παρακάμπτει τις βλαβερές συνέπειες της γήρανσης των κυττάρων του. Ωστόσο, ο απώτερος στόχος αυτών των ερευνών είναι να μάθουμε γιατί π.χ. οι άνθρωποι δεν μπορούν εξίσου εύκολα να απαλλαγούν από τα γερασμένα κύτταρά τους και να τα αναγεννούν όταν αυτά αρχίζουν να γερνάνε.

Περιγράφοντας τους απώτερους στόχους αυτής της έρευνας, ο δρ. Α. Μπαξεβάνης, που συμμετείχε ενεργά στην έρευνα, είπε: «Ακόμα δεν καταλαβαίνουμε πώς τα γερασμένα κύτταρα πυροδοτούν την αναγέννηση ή πόσο διαδεδομένη είναι αυτή η διαδικασία στο ζωικό βασίλειο. Ευτυχώς, μελετώντας τους πιο μακρινούς συγγενείς μας, μπορούμε να αρχίσουμε να ανακαλύπτουμε μερικά από τα μυστικά της αναγέννησης και της γήρανσης. Μυστικά που ενδέχεται τελικά να δώσουν νέα ώθηση στους τομείς της αναγεννητικής ιατρικής και της μελέτης των ασθενειών που σχετίζονται με την ηλικία».