Covid-19: η Γη γυρίζει γύρω από το αντίδοτο

Ξαφνικά, ξανά ελπίδα. Μετά το εμβόλιο της AstraZeneca, το εμβόλιο της Pfizer. Η υπόσχεση για ένα εμβόλιο για τον ιό της πανδημίας είναι τεράστια. Ομως δεν πρέπει να υποτιμάμε την πρόκληση που αποτελεί ο εμβολιασμός του πλανήτη.

Η Pfizer Inc. δήλωσε την περασμένη Δευτέρα ότι το εμβόλιο Covid-19 μπορεί να είναι 90% αποτελεσματικό -εξαιρετικό ποσοστό – με βάση τα πρώιμα και ελλιπή αποτελέσματα των δοκιμών, που παρόλα αυτά έφεραν μια τεράστια έκρηξη αισιοδοξίας σε έναν πλανήτη που είναι απελπισμένος να βρεθεί ο τρόπος να τεθεί υπό έλεγχο η καταστροφική πανδημία. «Είμαστε σε θέση δυνητικά να μπορούμε να προσφέρουμε κάποια ελπίδα», δήλωσε ο δρ Bill Gruber, πρώτος αντιπρόεδρος κλινικής ανάπτυξης της Pfizer στο Associated Press και πρόσθεσε: «Είμαστε πολύ αισιόδοξοι».

Η είδηση έκανε τον γύρο του κόσμου αλλιώς. «Ε-ε-έρχεται» και μάλιστα «αρχές του επόμενου χρόνου θα εμβολιάζεται ο κόσμος». Ετσι μεταδόθηκε η είδηση και στη χώρα μας, με την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Υγείας πρώτη στο σκόρπισμα ελπίδας. Τυχαίο; Οχι. Σε έναν πλανήτη όπου ο κορονοϊός έχει τον αμάζευτο -με ευθύνες όλων των κυβερνήσεων- το σκόρπισμα ελπίδας μοιάζει να είναι η σανίδα σωτηρίας από την οποία πιάστηκαν οι πολιτικοί.

Για εμάς στην Ελλάδα είναι «αποπροσανατολισμός από το κύριο γεγονός ότι κατέρρευσε το Εθνικό Σύστημα Υγείας γιατί δεν θωρακίστηκε εγκαίρως», μας λέει ο Δημήτρης Κούβελας, καθηγητής Κλινικής Φαρμακολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΑΠΘ, διευθυντής του Εργαστηρίου Κλινικής Φαρμακολογίας του Πανεπιστημίου.

Η κρίσιμη φάση 3

«Είναι ένα πρότυπο εμβόλιο, ωστόσο δεν είμαι τόσο αισιόδοξος ότι αύριο θα εμβολιαστούμε. Θέλει πολύ χρόνο. Αν φτάσουμε να έχουμε κάποιες παρτίδες του εμβολίου το δεύτερο εξάμηνο του 2021 θα είναι μία πολύ καλή εξέλιξη. Από εκεί και πέρα, θέλουμε 5-6 χρόνια για να καλύψουμε την παραγωγή του πλανήτη», αποσαφηνίζει. Η Pfizer/BioNtech είναι η πρώτη φαρμακευτική εταιρεία που μοιράζεται δεδομένα από τα τελικά στάδια των δοκιμών – γνωστών ως δοκιμή φάσης 3. Είναι ένα κρίσιμο σημείο στην ανάπτυξη εμβολίων, όπου ορισμένα πειραματικά εμβόλια θα αποτύχουν. Περίπου 43.000 άτομα έλαβαν το εμβόλιο και δεν έχουν εγερθεί ανησυχίες για την ασφάλειά του. «Είναι πολύ κοντά στην ανακάλυψη», σημειώνει ο Δημήτρης Κούβελας.

Ανακοινώθηκαν ενδιάμεσα αποτελέσματα, μας εξηγεί. Ξεκινάει η δημιουργία φακέλου που θα κατατεθεί όταν ολοκληρωθεί η φάση 3. Στη συνέχεια ο φάκελος κατατίθεται στον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) ο οποίος εγκρίνει ή απορρίπτει. Αν εγκριθεί ο φάκελος, περνάει τον Ατλαντικό και κατατίθεται στις αρχές του χρόνου στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA) που αποφασίζει αντίστοιχα μέσα στον μήνα.

Στη συνέχεια απαιτείται επικύρωση της άδειας, με αξιολόγηση και τιμολόγηση σε κάθε χώρα, διαδικασία που απαιτεί ένα δίμηνο. «Ολες οι κυβερνήσεις θα χρησιμοποιήσουν όλες τις δυνατότητες που έχουν προκειμένου να επισπευτεί ή ακόμα και να παρακαμφθεί μέσω της Βουλής στην περίπτωση της χώρας μας, για παράδειγμα, η διαδικασία αυτή. Υπάρχει ωστόσο ακόμα δρόμος», εξηγεί ο καθηγητής.

Εργοστάσια στην Ινδία

Τα logistics είναι πολλά και περίπλοκα. Πρώτα πρέπει να βρεθεί εργοστάσιο που θα το παράξει σε μεγάλη κλίμακα, καθώς η Pfizer δεν διαθέτει δικό της. Τρία εργοστάσια στην Ινδία μπορούν να αναλάβουν το εγχείρημα. Με ένα από αυτά η Pfizer παζαρεύει την παραγωγή 60 εκατ. δόσεων τον μήνα. Για να γίνει αυτό όμως θα πρέπει το εργοστάσιο να σταματήσει την παραγωγή άλλων εμβολίων, π.χ. της γρίπης, του τετάνου κοκ, χωρίς να δημιουργήσει πρόβλημα στον εμβολιασμό του πληθυσμού του πλανήτη γι’ αυτές τις νόσους.

Επιπλέον, «όταν τέτοιες τεχνολογίες φεύγουν από τον μικρόκοσμο του εργαστηρίου και είναι να παραχθούν σε βιομηχανική κλίμακα απαιτούνται τα αντίστοιχα “εργαλεία”». Σύμφωνα με τα λεγόμενα του καθηγητή, η νέα τεχνολογία RNA απαιτεί συντήρηση στους -80 βαθμούς Κελσίου (°C), όταν τα εμβόλια που όλοι γνωρίζουμε διατηρούνται στους +4°C. Επομένως χρειάζονται και τα κατάλληλα οχήματα στη συνέχεια για τη μεταφορά τους που θα διαθέτουν τεράστια ενέργεια. Τα τρόφιμα που διακινούνται με φορτηγά απαιτούν -20 °C. Οι μπαταρίες των φορτηγών αντέχουν να δίνουν την ενέργεια ώστε να συντηρούνται τα τρόφιμα. Για το νέο εμβόλιο απαιτείται η τετραπλάσια ενέργεια. Υστερα χρειάζονται και ειδικά μπουκαλάκια που να αντέχουν τους -80°C, αλλά και σταθμοί με κρυογονικά κοντέινερ για να φτάσει στις γειτονιές.

«Στα εργαστήρια χρησιμοποιούμε ξηρό πάγο ή άζωτο σε μικρά ψυγεία και πολύ ακριβά δοχεία εργαστηριακής χρήσης για μικρές ποσότητες. Σκεφτείτε τι απαιτεί η εγχώρια -πόσο μάλλον η παγκόσμια- ζήτηση για το εμβόλιο. Πρώτα απ’ όλα όμως πρέπει να έχουμε το εμβόλιο. Δεν επενδύει κανείς σε κάτι που δεν έχει στα χέρια του», καταδεικνύει ο Δ. Κούβελας.

Τι σημαίνει πρότυπο εμβόλιο; «Τα RNA εμβόλια, όπως αυτό της Pfizer, είναι μία ελπίδα για την ανθρωπότητα, για το χτύπημα της αρρώστιας. Εάν δουλέψει η νέα αυτή τεχνολογία σημαίνει ότι θα μπορούμε να φτιάξουμε εμβόλια για όλους τους ιούς: ηπατίτιδα, AIDS κοκ. Θα μπορούμε να σώσουμε πολύ κόσμο, αν το επιλέξουμε», προσθέτει.

Τεχνολογικές διαφορές

Τα κλασικά εμβόλια, τεχνολογία που χρησιμοποιεί και η AstraZeneca και οι περισσότερες εταιρείες που έχουν πέσει με τα μούτρα για την ανακάλυψη εμβολίου για τον Covid, παίρνουν τον ιό, βρίσκουν τις πρωτεΐνες του στον «φάκελο», εκεί που κρύβεται το γονιδίωμα, παρασκευάζουν μόνο πρωτεΐνη, πολλαπλασιάζουν τον ιό, τον σκοτώνουν, κρατάνε θραύσματα και από αυτά επιλέγουν την πρωτεΐνη που μπορούν να χρησιμοποιήσουν ως εμβόλιο. Η αποξηραμένη πρωτεΐνη μπαίνει σε σύριγγα και εμβολιάζεται ο κόσμος.

Η νέα τεχνολογία RNA παίρνει τον ιό, αφαιρεί τα επικίνδυνα κομμάτια του, φτιάχνουν κομμάτια που παράγουν πρωτεΐνη και δημιουργούν ένα πολύ ευαίσθητο μείγμα που δουλεύει σαν πληροφοριοδότης και κάνει πρωτεϊνοσύνθεση του ιού με τα δικά μας στοιχεία όταν απελευθερωθεί στον οργανισμό μας για να δημιουργήσει αντισώματα ικανά να αντιμετωπίσουν τη λοίμωξή μας από τον ιό. Ενα αυτοδιεγειρόμενο σύστημα που δεν κάνει αλλεργίες και φυσικά δεν μπορεί να αλλοιώσει το DNA μας, όπως θρυλεί η νέα συνωμοσία. Διότι το RNA δεν γίνεται DNA, ενώ γίνεται το ανάστροφο.

Και δύο αμερικανικά φάρμακα

Δύο φάρμακα με αισιόδοξα μηνύματα -αφού δεσμεύουν τον ιό, δημιουργώντας ελπίδα για την αντιμετώπιση των ιώσεων εν γένει- ετοιμάζονται από δύο αμερικανικές φαρμακευτικές εταιρείες, τη Lilly και τη Regeneron, μας λέει ο καθηγητής. Οταν η Lilly κέρδισε την προσωρινή άδεια χορήγησης έκτακτης ανάγκης από τον FDA για το αντίσωμα bamlanivimab στις αρχές της εβδομάδας, κερδίζοντας τη Regeneron σε έναν αγώνα που παρακολουθούνταν στενά, αντιμετωπίστηκε σαν καλό και κακό νέο ταυτόχρονα.

Τώρα, που οι αναλυτές της Wall Street είχαν κάποιες μέρες να χωνέψουν την έγκριση, κατέληξαν ότι τα κακά νέα μπορεί να υπερισχύουν των καλών για τη Lilly και τη Regeneron. Αυτό, συμπεραίνει, οφείλεται στο γεγονός ότι η χρήση του αντισώματος περιορίζεται στους νοσηλευόμενους που κινδυνεύουν από τον ιό.