Καθημερινή πρακτική τούτες τις μέρες της κρίσης είναι η συνεχής αναθεώρηση των προβλέψεων της ύφεσης που θα χτυπήσει τον πλανήτη, η συζήτηση για τα χρηματοδοτικά εργαλεία που απαιτούνται, αλλά και η επίκληση ενός νέου σχεδίου Μάρσαλ, όπως με έμφαση έκανε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Oύρσουλα φον ντερ Λάιεν σε άρθρο της στην εφημερίδα Die Welt.
Βασικός παρονομαστής είναι η διαπίστωση ότι πρόκειται για μια πρωτόγνωρη κατάσταση που παραπέμπει σε πόλεμο, που επαναφέρει τον ρόλο του κράτους. Ακόμα, βέβαια, και παραδοσιακοί εκφραστές του οικονομικού φιλελευθερισμού γυρίζουν σε άλλο αφήγημα.
«Ριζικές μεταρρυθμίσεις -η αντιστροφή της επικρατούσας πολιτικής κατεύθυνσης των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών- θα πρέπει να μπουν στο τραπέζι. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να αποδεχτούν έναν πιο ενεργό ρόλο στην οικονομία. Πρέπει να δουν τις δημόσιες υπηρεσίες ως επενδύσεις, αντί για υποχρέωση, και να βρουν τρόπους να κάνουν την αγορά εργασίας λιγότερο επισφαλή», ανέφεραν σε πρόσφατο άρθρο τους οι φιλελεύθεροι Financial Times καταγράφοντας απόψεις που μέχρι σήμερα είχαν μια έντονα αριστερή σφραγίδα.
«Η αναδιανομή θα είναι πάλι στην ατζέντα», αναφέρουν και υπερθεματίζουν λέγοντας: «Τα προνόμια των ηλικιωμένων και των πλουσίων σε αμφισβήτηση. Πολιτικές που έως πρόσφατα θεωρούνταν εκκεντρικές, όπως ένα βασικό εισόδημα και φόροι στους πλούσιους θα πρέπει να είναι στο μείγμα».
Αλλωστε, όπως αναφέρουν οι FT (μέχρι σήμερα «ευαγγέλιο» του διεθνούς καπιταλισμού), μεταφέροντας κραυγή αγωνίας των πολλών που συχνά δεν έχουν πρόσβαση στον δημόσιο λόγο, χρειάζεται μια μεγάλη πολιτική παρέμβασης για τους ασθενέστερους.
«Τα οικονομικά lockdown έχουν μεγαλύτερο κόστος σε αυτούς που είναι σε χειρότερη θέση. Αυτοί με χαμηλής αμοιβής θέσεις εργασίας, που ακόμα έχουν απασχόληση, ρισκάρουν συχνά τις ζωές τους, ως βοηθητικό προσωπικό σε δομές υγείας αλλά και ως εργαζόμενοι στην εφοδιαστική αλυσίδα, το ντελίβερι και την καθαριότητα», αναφέρουν και κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου.
«Χώρες που επέτρεψαν να αναδυθεί μια άτακτη και επισφαλής αγορά εργασίας, βρίσκουν ιδιαίτερα δύσκολο το να διοχετεύσουν οικονομική βοήθεια σε εργαζόμενους με τέτοια ανασφαλή απασχόληση. Εν τω μεταξύ, η τεράστια νομισματική χαλάρωση από τις κεντρικές τράπεζες θα βοηθήσει όσους έχουν ενεργητικό μεγάλης αξίας», αναφέρει η έγκριτη βρετανική εφημερίδα σημειώνοντας ότι «τα θύματα του Covid-19 είναι στη συντριπτική πλειονότητα οι ηλικιωμένοι. Τα μεγαλύτερα θύματα, όμως, του lockdown είναι οι νέοι και οι ενεργοί, από τους οποίους ζητήθηκε να σταματήσουν την εκπαίδευσή τους και να αποποιηθούν πολύτιμο εισόδημα».
Η εφημερίδα μάλιστα καταλήγει στέλνοντας ένα μήνυμα στη διεθνή κοινότητα. «Οι ηγέτες που κέρδισαν τον πόλεμο δεν περίμεναν τη νίκη για να σχεδιάσουν αυτό που έπρεπε να ακολουθήσει. Ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ και ο Ουίνστον Τσόρτσιλ εξέδωσαν το “Atlantic Charter”, θέτοντας την πορεία για τον ΟΗΕ το 1941. Η Μεγάλη Βρετανία εξέδωσε την έκθεση “Beveridge”, τη δέσμευσή της για ένα καθολικό κράτος κοινωνικής πρόνοιας το 1942. Το 1944, η σύνοδος του Μπρέτον Γουντς διαμόρφωσε τη μεταπολεμική χρηματοοικονομική αρχιτεκτονική. Αυτό το είδος προνοητικότητας χρειάζεται σήμερα».
Στο ίδιο μήκος κύματος και ο μετρ της διεθνούς διπλωματίας. «Η σουρεαλιστική ατμόσφαιρα από την πανδημία μού φέρνει στο μυαλό το πώς αισθάνθηκα το 1944, στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ως μέλος της 84ης Μεραρχίας Πεζικού», γράφει ο Χένρι Κίσινγκερ σε άρθρο του στη Wall Street Journal, όπου σημειώνει την ανάγκη άντλησης μαθημάτων από την ανάπτυξη του Σχεδίου Μάρσαλ και του «Manhattan Project».
Και όλα αυτά στο φόντο ζοφερών προβλέψεων για την οικονομία. Σύμφωνα με νέα έκθεση του ΟΟΣΑ, προβλέπεται επίπτωση έως -35% του ΑΕΠ, αναφορικά με τις εκτιμήσεις για την αρχική άμεση επίπτωση των πολλών αναγκαστικών λουκέτων στις χώρες που πλήττονται από την πανδημία του κορονοϊού.
Οπως καταγράφεται στην ανάλυση, η αρχική άμεση επίπτωση της παύσης στην αγορά μπορεί να είναι μια μείωση του επιπέδου της παραγωγής από ένα πέμπτο μέχρι ένα τέταρτο σε πολλές οικονομίες, με τις δαπάνες των καταναλωτών να μειώνονται δυνητικά κατά περίπου ένα τρίτο.
Τονίζεται, δε, πως αυτή είναι μόνο η αρχική επίπτωση στο επίπεδο της παραγωγής και η επίπτωση για την ετήσια πορεία του ΑΕΠ θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες, περιλαμβανομένου του μεγέθους και της διάρκειας των εθνικών shutdowns, την έκταση της μειωμένης ζήτησης για αγαθά και υπηρεσίες, καθώς και την ταχύτητα με την οποία θα αρχίσουν να αποδίδουν η δημοσιονομική και νομισματική πολιτική.
Η θέση της Ελλάδας
Για την Ελλάδα ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι η «καραντίνα» στην οικονομία μπορεί να φέρει μεγάλη πτώση στο ΑΕΠ, που μπορεί να φτάσει και «το πολεμικό ποσοστό» του -35%. Οπως αναφέρει ο Οργανισμός, η Ελλάδα εμφανίζεται να έχει τόσο μεγάλη επίπτωση διότι ο τουρισμός, η εστίαση και άλλοι κλάδοι που πλήττονται ιδιαίτερα από την παύση εργασιών φαίνεται να έχουν υπερβολικά μεγάλη συμμετοχή στη διαμόρφωση του ελληνικού ΑΕΠ. Η ανάλυση του ΟΟΣΑ αναφέρει ότι σε χώρες όπου τα ταξίδια και ο τουρισμός έχουν μεγάλη σημασία στη διαμόρφωση του ΑΕΠ, οι επιπτώσεις θα είναι πιο βαριές.
Αντίστοιχα είναι και τα σχόλια που έκανε ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Τμήματος του ΔΝΤ, ο γνωστός μας Πολ Τόμσεν. Λίγο πριν συνταξιοδοτηθεί αναφέρει σε ανάλυσή του ότι κάθε μήνας lock out «κόβει» 3% από το ΑΕΠ.
Αλλά και η Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, η διευθύνουσα σύμβουλος του ΔΝΤ, προκαλεί αίσθηση με τις δηλώσεις της. «Ποτέ στην ιστορία του ΔΝΤ δεν είδαμε την παγκόσμια οικονομία να ακινητοποιείται», είπε κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και πρόσθεσε: «Αυτή είναι η πιο σκοτεινή ώρα της ανθρωπότητας, μια μεγάλη απειλή για ολόκληρο τον κόσμο, και απαιτεί από εμάς να είμαστε ενωμένοι». «Αυτή η κρίση δεν έχει προηγούμενο, δεν μπορεί να συγκριθεί με καμία άλλη και είναι πολύ χειρότερη από την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008-9», είπε.
Η κ. Γκεοργκίεβα ανέφερε ότι το ΔΝΤ συνεργάζεται με την Παγκόσμια Τράπεζα και άλλους διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς για την άμβλυνση της οικονομικής ζημιάς που έχει προκαλέσει η πανδημία του ιού, ο οποίος έχει προσβάλει περισσότερους από 1 εκατομμύριο ανθρώπους.
«Εχουμε ένα τρισ. δολάρια στο “ταμείο του πολέμου” και είμαστε αποφασισμένοι να χρησιμοποιήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερα». Οπως είπε, περισσότερες από 90 χώρες έχουν ζητήσει βοήθεια από αυτούς τους πόρους και η αυξανόμενη ζήτηση για χρηματοδότηση έκτακτης ανάγκης είναι χωρίς προηγούμενο.
Κάλεσε τις χώρες που θα αξιοποιήσουν αυτήν τη χρηματοδότηση να τη χρησιμοποιήσουν για τους γιατρούς, νοσηλευτές και τους άλλους εργαζόμενους στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης και να υποστηρίξουν με κάθε τρόπο τις ανάγκες της υγείας.
Η Γκεοργκίεβα δήλωσε ότι οι αναπτυσσόμενες οικονομίες έχουν πληγεί περισσότερο από την επιδημία και συνήθως είναι αυτές που διαθέτουν τους λιγότερους πόρους για να προστατευθούν έναντι των οικονομικών κρίσεων.
Σύμφωνα, τέλος, με όσα αναφέρει ο Peter S. Goodman, ανταποκριτής των New York Times στο Λονδίνο, «ο κόσμος έχει κατά πάσα πιθανότητα παγιδευτεί σε μια ολέθρια ύφεση εξαιτίας της πανδημίας. Ολο και περισσότεροι φοβούνται ότι η επιβράδυνση θα διαρκέσει περισσότερο και θα είναι πιο εξαντλητική απ’ ό,τι προβλεπόταν αρχικά, καθώς οι κυβερνήσεις παρατείνουν τα περιοριστικά μέτρα στις επιχειρήσεις, προκειμένου να ανακόψουν την επιδημία. Μάλιστα παραθέτει και μια εκτίμηση για τα μελλούμενα από τον επικεφαλής οικονομολόγο του οικονομικού οίκου αναλύσεων TS Lombard, Τσαρλς Ντούμας: «Η ψυχολογία των καταναλωτών δεν πρόκειται έτσι απλώς να ανακάμψει· οι άνθρωποι έχουν υποστεί ένα πραγματικό σοκ. Η ανάκαμψη θα είναι αργή και ορισμένες συνήθειες θα αλλάξουν, εάν όχι για πάντοτε, τότε σίγουρα για ένα μεγάλο διάστημα».
