Μία από τις συνηθισμένες επωδούς που ακούμε τα τελευταία χρόνια είναι ότι αποτελούμε ένα φτωχό κράτος με μια υπερβολικά μεγάλη Ιστορία για να διαχειριστούμε. Θύμα αυτής της απαισιόδοξης διαπίστωσης φαίνεται πως έχει πέσει και η περίφημη καστροπολιτεία της Παλαιόχωρας στα Κύθηρα, την οποία είχαμε την ευκαιρία να επισκεφτούμε φέτος το καλοκαίρι σε ένα ποδηλατικό ταξίδι μας στο νησί.
Χτισμένη σε ένα επιβλητικό τοπίο, στο εσωτερικό του νησιού, ορθώνεται πάνω σε έναν ψηλό και απότομο βράχο ανάμεσα σε δύο φαράγγια.
Η τοποθεσία επιλέχθηκε ειδικά ώστε να παρέχει στους γηγενείς ένα φυσικό καταφύγιο από τις συχνές επιθέσεις των ξένων εισβολέων.
Εκεί αποφάσισαν να χτίσουν την πρωτεύουσα του νησιού κατά τον 12ο αιώνα Βυζαντινοί από τη Μονεμβασιά, δίνοντάς της το όνομα Αγιος Δημήτριος.
Στη συνέχεια επρόκειτο να περάσει στα χέρια των Ενετών έως και το έτος 1537, οπότε και καταστράφηκε από τον διαβόητο στόλο του Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα, έπειτα από μία πολυθρύλητη πολιορκία.
Κάτι μεταξύ Μυστρά και Φραγκοκάστελου (καθότι και τα Κύθηρα βρίσκονται μεταξύ Μάνης και Κρήτης), η ερημωμένη πολιτεία πλαισιώνεται από τοπικούς μύθους και παραδόσεις σχετικά με τους αδικοχαμένους υπερασπιστές της, βρίσκεται δε σε όλους τους ταξιδιωτικούς οδηγούς σαν ένα από τα αξιοθέατα του νησιού που δεν πρέπει να χάσεις.
Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα, ο οικισμός της Παλαιόχωρας περιελάμβανε 23 ναούς και 70 σπίτια, ενώ, εκτός από τη φυσική του προστασία, είχε επιπλέον θωρακιστεί με ένα οχυρωματικό αμυντικό τείχος στο σημείο σύνδεσής του με την ενδοχώρα του νησιού.
Τα σπίτια χτίστηκαν σε επαλληλία και επικοινωνούσαν μεταξύ τους, με τους εξωτερικούς τους τοίχους να βρίσκονται ουσιαστικά επάνω από τον γκρεμό προκειμένου να είναι αδύνατη η οποιαδήποτε απόπειρα αναρρίχησης.
Ιδιαίτερα θλιβερή εικόνα αποτελούν οι διάφορες αγιογραφίες στο εσωτερικό των ερειπωμένων μικρών ναών του κάστρου, για την προστασία των οποίων δεν έχει ληφθεί οποιαδήποτε μέριμνα, με αποτέλεσμα να παραμένουν εκτεθειμένες σε κάθε καιρικό φαινόμενο
Από τα παραπάνω κτίσματα όμως, λίγα είναι εκείνα που μπορεί να διακρίνει ο σημερινός επισκέπτης, καθώς πέρα από τη συντήρηση που έχει γίνει σε μια – δυο εκκλησίες και σε ένα μέρος του τείχους, ο υπόλοιπος χώρος παραμένει εν πολλοίς παραμελημένος και παρατημένος στη φθορά του χρόνου και της φύσης (χαρακτηριστικό είναι ότι δεν υπάρχει πουθενά στον χώρο μια πινακίδα με την ιστορία και τη περιγραφή του μνημείου).
Ιδιαίτερα θλιβερή εικόνα αποτελούν οι διάφορες αγιογραφίες στο εσωτερικό των ερειπωμένων μικρών ναών του κάστρου, για την προστασία των οποίων μοιάζει να μην έχει ληφθεί οποιαδήποτε μέριμνα, με αποτέλεσμα να παραμένουν εκτεθειμένες σε κάθε καιρικό φαινόμενο, από τη βροχή και την υγρασία της θάλασσας μέχρι την υπερβολική ζέστη του καλοκαιριού και το ανελέητο φως του ήλιου που πέφτει πάνω τους ορισμένες ώρες της μέρας.
Ως εκ τούτου, οι περισσότερες έχουν πλήρως ξεθωριάσει, ενώ υπάρχουν λιγοστές ακόμα που αχνοφαίνονται, δίνοντας το «παρών» σε μια άνιση μάχη.
Πέρα όμως από το ζήτημα της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ιστορικής μνήμης, στο συγκεκριμένο μέρος ανακύπτει επιπλέον ως πρωταρχική ανάγκη και η ασφάλεια των επισκεπτών εξαιτίας της ιδιαίτερης τοποθεσίας στην οποία βρίσκεται η Παλαιόχωρα.
Για παράδειγμα, βρεθήκαμε οι ίδιοι αυτόπτες μάρτυρες ενός ατυχήματος, κατά το οποίο ένας Ιταλός τουρίστας, γλιστρώντας σε πέτρα ή χαλίκι κάποιου μονοπατιού, σωριάστηκε στο έδαφος, λίγα μόλις εκατοστά από το χείλος του γκρεμού που χωρίζει τον βράχο όπου είναι χτισμένη η καστροπολιτεία από τη βάση του ενός φαραγγιού.
Δεδομένου ότι, ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες, το μνημείο υποδέχεται σε καθημερινή βάση επισκέπτες όλων των ηλικιών, από μικρά παιδιά μέχρι ηλικιωμένους, θεωρούμε πως, αν μη τι άλλο, ο καθαρισμός των διαδρομών, η τοποθέτηση προστατευτικών κάγκελων ή έστω μερικών κορδελών και σημάνσεων, οι οποίες θα ενημερώνουν και θα προειδοποιούν τους επισκέπτες για τα πιο επικίνδυνα σημεία, είναι απλές και ανέξοδες λύσεις, προκειμένου να αποφευχθεί κάποιο αντίστοιχο ατύχημα με πιθανώς τραγική κατάληξη.
Δυστυχώς, στη συγκεκριμένη περίπτωση (και ίσως όχι μόνο σ’ αυτή) η ευχαρίστηση που προσφέρει η δυνατότητα να επισκεφτείς ελεύθερα έναν τόσο όμορφο χώρο ιστορικού ενδιαφέροντος, ματαιώνεται από την αποκαρδιωτική εικόνα με την οποία έρχεσαι αντιμέτωπος.
Κατά την επίσκεψή μας εκεί δεν μπορούσαμε να μην αναλογιστούμε περιπτώσεις χωρών, οι οποίες έχουν ενδιαφερθεί να αξιοποιήσουν μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους σαφώς λιγότερο φορτωμένους από πλευράς Ιστορίας σε σύγκριση με την Παλαιόχωρα των Κυθήρων.
Ελπίζουμε το υπουργείο Πολιτισμού και η Εφορεία Αρχαιοτήτων του Πειραιά όχι μόνο να διαβάσει το παραπάνω κείμενο αλλά και να προχωρήσει στις απαραίτητες ενέργειες.
* Μέλη της ποδηλατικής ομάδας «Μόλις φύγαμε»
