«Για φαντάσου», θα μπορούσε να έλεγε ο Τζον Λένον, παραλλάσσοντας το «Imagine» και αναλογιζόμενος ότι ένα έργο της γυναίκας του, Γιόκο Ονο, μια εγκατάσταση με 100 φέρετρα, προκαλεί «ανατριχίλες» και εγείρει αισθητικού τύπου αντιδράσεις στη Θεσσαλονίκη. Θα είχε πράγματι πολύ ενδιαφέρον να ήταν λίγο νεότερη η Ονο, για να παραστεί στην έκθεση -εκτός και υπάρξει έκπληξη- και να απαντήσει σε όσους ένιωσαν ρίγος στη ραχοκοκαλιά ή εντόπισαν διατάραξη του στιβαρού κόσμου των πατροπαράδοτων παραδόσεων, ποιων άραγε;
Η εγκατάσταση της πρωτοπόρου καλλιτέχνιδος με τίτλο «Ex It» θα αναπτυχθεί στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης από την πρώτη μέχρι και την τελευταία μέρα των φετινών Δημητρίων -1 έως 23 Οκτωβρίου- και θα είναι το γεγονός της φετινής διοργάνωσης.
Σύμφωνα με την περιγραφή της εισήγησης της αρμόδιας αντιδημαρχίας πολιτισμού -η οποία ευτυχώς εγκρίθηκε από το δημοτικό συμβούλιο- η εγκατάσταση περιλαμβάνει 100 φέρετρα «60 αντρών, 30 γυναικών και 10 παιδιών, εκ των οποίων τα 30 θα προμηθευτεί η υπηρεσία, ενώ τα 70 θα είναι έργο ιδιώτη χορηγού». Και τι χορηγού! Του γραφείου τελετών της πόλης «Φάνης και Βασίλης Μπαμπούλας».
«Είναι τιμητικό για εμάς να συμβάλουμε σε ένα τέτοιο γεγονός και δεν κρύβω ότι ο συμβολισμός της ελιάς που βγαίνει μέσα από το φέρετρο μου αρέσει και συμβολίζει τη γέννηση της ζωής που συνεχίζεται. Υπάρχει κάτι εκκεντρικό βέβαια στη σύλληψη, αλλά μακάβριο δεν είναι», δηλώνει μιλώντας απροσχημάτιστα και χωρίς προκαταλήψεις ο Βασίλης Μπαμπούλας, γιος του ιδρυτή (1978) του γραφείου, Φάνη, ο οποίος διευκρινίζει στην «Εφ.Συν.» ότι «μας δόθηκαν ειδικές οδηγίες για την κατασκευή κι εμείς με τη σειρά μας δώσαμε την παραγγελία σε εργοστάσιο στην Πελοπόννησο. Θα κατασκευαστούν από φυσικό ξύλο ανοιχτού χρώματος, θα είναι δρύινα και κανονικού μεγέθους, με τρύπα στο καπάκι για να βγαίνουν οι ελιές».
Τη σύμπτωση της ενεργοποίησης του φόβου και μόνο με το όνομα του χορηγού σίγουρα ούτε η Γιόκο Ονο θα μπορούσε να τη φανταστεί και, αν οι διοργανωτές τής εξηγήσουν τους συνειρμούς που δημιουργούνται με το όνομα, ενδέχεται να καταλήξει σε απρόσμενη πρόταση σχετικά με την κατάληξη, καθώς στη λήξη της έκθεσης προβλέπεται και έχει ανακοινωθεί ότι θα υπάρξει τελετουργική καταστροφή των φέρετρων από το κοινό, μια μορφή μάταιου μεν, αγώνα παρά ταύτα ενάντια στον θάνατο.
Μάλιστα το συγκεκριμένο κλείσιμο θα είναι και η ιδιομορφία της έκθεσης σε σχέση με ανάλογες που έχουν προηγηθεί.
Στη συζήτηση που διεξήχθη πάντως στο δημοτικό συμβούλιο υπήρξαν και αρνητικά σχόλια, καθώς ο αντιπρόεδρος του συμβουλίου, Δημήτρης Κούβελας -γιος του πρώην δημάρχου και υπουργού της Ν.Δ.- σχολίασε ότι «τα Δημήτρια εξελίσσονται σε Φεστιβάλ Τρόμου. Μετά το περσινό αίμα, φέτος θα θάψουμε καμπόσους με τα 100 φέρετρα».
«Τρομακτική είναι η εποχή μας, όχι το φεστιβάλ. Η προσέγγισή σας δεν με αφορά, αν και κάποιοι φαίνεται ότι προτιμούν τα θρίλερ. Είναι ένας σημαντικός συμβολισμός, δεν θα έχουμε μόνο ψυχαγωγία στο φεστιβάλ, αλλά ενδιαμέσως τοποθέτηση ερωτημάτων και αγωνιών της κοινωνίας. Τα φέρετρα κατέχουν ιδιαίτερη θέση στους συμβολισμούς της τέχνης, ενώ η εκδήλωση αυτή θα έχει και διάδραση. Αν εσείς δεν το καταλαβαίνετε, το καταλαβαίνουν άλλοι», απάντησε η Ελλη Χρυσίδου, αντιδήμαρχος Πολιτισμού και ζωγράφος.
Εξοικείωση με τον θάνατο
«Εγώ, κυρία Χρυσίδου, είμαι θαυμαστής των δικών σας έργων, αλλά τα Δημήτρια μετατρέπονται σε ένα καθαρά ελιτίστικο γεγονός», σχολίασε ο κ. Κούβελας, εκφράζοντας φυσικά ένα κοινό που φαίνεται ότι έχει σκανδαλιστεί αρκούντως.
«Μπορεί η Γιόκο Ονο να βρέθηκε στη σκιά του Λένον, ωστόσο είναι σπουδαία καλλιτέχνις και μόνο τυχαίο δεν είναι ότι στη μεγάλη έκθεση για την αβανγκάρντ που είχε οργανώσει η Τέιτ Γκάλερι για το Μιλένιουμ, η Ονο κατείχε περίοπτη θέση για τη συνεισφορά της στην παγκόσμια τέχνη. Θεωρείται καλλιτέχνις υψηλών προδιαγραφών και θεωρώ επιτυχία να γίνει μια τέτοια έκθεση στη Θεσσαλονίκη», δηλώνει στην «Εφ.Συν.» ο καθηγητής της ιστορίας της τέχνης του ΑΠΘ, Μιλτιάδης Παπανικολάου.
Ο ίδιος σημειώνει ότι το θέμα της με τα φέρετρα «δεν είναι κάποια εκκεντρικότητα, είναι περισσότερο μια εξοικείωση με το θέμα του θανάτου και βλέπω τον βιωματικό του χαρακτήρα, καθώς η ίδια είναι μεγάλη σε ηλικία -83 ετών- και έχει χάσει τον άντρα της με τον δραματικό τρόπο που γνωρίζουμε, έχει ζήσει δηλαδή ήδη με τον θάνατο.
»Επιπλέον νομίζω ότι είναι εμπνευσμένο και αναπτύσσεται πάνω σε ένα μοτίβο γνωστό και σε εμάς, τα φέρετρα έχουν αναφορές στη βυζαντινή παράδοση, για να μην επεκταθώ στην παγκόσμια τέχνη, τους εξπρεσιονιστές, τους Φλαμανδούς κ.λπ. Τέλος, σημειώνω ότι ένας μεγάλος καλλιτέχνης έχει το δικαίωμα να εκφραστεί πάνω σε όποιο θέμα θέλει. Εδώ είναι έργο η νεκροκεφαλή του Ντάνιελ Χερστ αλλά και του Πολ Σεζάν στη “Νεκρή φύση”, γιατί όχι το φέρετρο. Δεν καταλαβαίνω ειλικρινά τις αντιδράσεις».
■ Τα 51α Δημήτρια φέρουν τον κωδικό «Αστυβάλ» (από τον συγκερασμό των λέξεων «άστυ» και «φεστιβάλ») και περιλαμβάνουν εκδηλώσεις θεάτρου, χορού, παραστατικών τεχνών, μουσικές συναυλίες, εικαστικές εκθέσεις, κινηματογραφικές προβολές, καλλιτεχνικά εργαστήρια και αστικές δράσεις. Θα συμμετάσχουν καλλιτεχνικά σχήματα από την Ελλάδα, την Αγγλία, τη Γερμανία, το Βέλγιο, την Αυστρία, την Ισλανδία, τη Νορβηγία.
Ο συνολικός προϋπολογισμός της διοργάνωσης δεν ξεπερνά τις 400.000 ευρώ, είναι δηλαδή στα περυσινά επίπεδα.
Σε ό,τι αφορά τη Γιόκο Ονο, θα παρουσιαστούν με προβολές η περφόρμανς «Cut Piece» (1965, Νέα Υόρκη) και η περφόρμανς από τη δουλειά της στο Παρίσι το 2002.
Παράλληλα, υπό τις οδηγίες της έχουν προγραμματιστεί και οι περφόρμανς «Cut Piece» και «SkyPiece to Jesus Christ»» (1965) με τη συμμετοχή καλλιτεχνών και κοινού.
