Τριήμερο πένθος έχει κηρύξει από χθες ο Δήμος Ηλιούπολης μετά την απώλεια της 17χρονης που έβαλε τέλος στη ζωή της πέφτοντας στο κενό από τον 6ο όροφο πολυκατοικίας μαζί με συνομήλικη φίλη της. Οι λεπτομέρειες που έχουν γίνει γνωστές από το σημείωμα που άφησε πίσω της η 17χρονη δείχνουν μια χρόνια κατάθλιψη σε συνδυασμό με το άγχος της για τις πανελλαδικές και έναν τεράστιο φόβο για το μέλλον, ωστόσο, αυτό που αναπαράχθηκε κατά κόρον ως το τελευταίο σημείωμα σε αναρτήσεις και τηλεοπτικούς σταθμούς δεν είναι ακριβές, είναι μία… συμπύκνωση και σύνθεση από στοιχεία που διέρρευσαν από κάποιες αστυνομικές πηγές. Το επίμαχο σημείωμα προκάλεσε την άμεση αντίδραση από φορείς όπως το «Χαμόγελο του Παιδιού», αλλά και την καταδίκη «κίτρινων» δημοσιογραφικών πρακτικών γύρω από την εξαιρετικά ευαίσθητη υπόθεση για την οποία χθες πήραν θέση το ΕΣΡ και η ΕΣΗΕΑ.
Σύμφωνα με πληροφορίες από τον πρόεδρο της ΠΟΕΔΗΝ, Μιχάλη Γιαννάκο, η 17χρονη πολυτραυματίας συνεχίζει να νοσηλεύεται διασωληνωμένη και σε κρίσιμη κατάσταση στο ΚΑΤ χωρίς να έχει διαφύγει τον κίνδυνο για τη ζωή της και τα επόμενα 24ωρα παραμένουν καθοριστικής σημασίας. Η προανάκριση για την υπόθεση συνεχίζεται από το αστυνομικό τμήμα Ηλιούπολης, ενώ ένα από τα σενάρια που εξετάζεται θέλει τη μία έφηβη να έπιασε τη φίλη της από το χέρι προσπαθώντας να τη συγκρατήσει από την πτώση της στο κενό.
Το κλίμα στο Λύκειο της Ηλιούπολης όπου φοιτούσαν τα δύο κορίτσια είναι εξαιρετικά βαρύ, με ψυχολόγους να επισκέπτονται το σχολείο και τους εκπαιδευτικούς να προσπαθούν να διαχειριστούν το πένθος σε συνδυασμό με το σοκ. Σύμφωνα με καθηγητή επί δεκαετίες στο σχολείο, που μίλησε σε εκπομπή του Mega, δεν είχε παρατηρηθεί τίποτα το ασυνήθιστο στη συμπεριφορά των δύο μαθητριών. «Είμαστε συγκλονισμένοι. Περισσότερο δεν γίνεται. Είμαι 40 χρόνια στο ίδιο σχολείο. Ξέρω το σχολείο καλύτερα από το σπίτι μου. (…) Προχτές τούς είχα μάθημα (…) γέλαγαν μεταξύ τους. Εκαναν αστεία. Δεν προδίκαζε δηλαδή τίποτα τι είχαν στο μυαλό τους. Ηταν χαμογελαστά τα παιδάκια. Είναι τρελό αυτό το πράγμα, δεν το χωράει το μυαλό μου», είπε μεταξύ άλλων.
Παρέμβαση
Μετά τον τηλε-κανιβαλισμό της σοκαριστικής είδησης, το ΕΣΡ σε χθεσινή του ανακοίνωση καλεί τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ να μην κάνουν υπέρβαση του αναγκαίου μέτρου για την ενημέρωση του κοινού και να διασφαλιστεί η δεοντολογία σε θέματα όπως ο σεβασμός της προσωπικότητας, ο σεβασμός της μνήμης νεκρών και η αποφυγή δραματοποιημένης παρουσίασης γεγονότων. Σε ανακοίνωση προχώρησε χθες το απόγευμα και η ΕΣΗΕΑ, καλώντας τους δημοσιογράφους και τις διοικήσεις των ΜΜΕ να υπηρετούν την ενημέρωση με υπευθυνότητα και απαρέγκλιτη τήρηση των κανόνων δημοσιογραφικής δεοντολογίας, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στον τρόπο παρουσίασης ευαίσθητων ειδήσεων, κυρίως όταν αφορούν ανήλικους αλλά και ενδεχόμενη αυτοχειρία.
Την παρέμβαση του ΕΣΡ είχε προαναγγείλει ουσιαστικά από χθες το πρωί κατά την ενημέρωση των πολιτικών συντακτών ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, που ζήτησε επίσης την παρέμβαση της Δικαιοσύνης και να σταματήσει να αναπαράγεται πολύ σκληρό βίντεο σχετικό με το περιστατικό.
«Χαμόγελο του Παιδιού»
Το «Χαμόγελο του Παιδιού» προχώρησε το βράδυ της Τρίτης σε δημόσια έκκληση να μην αναπαράγεται σε αναρτήσεις και στα ΜΜΕ το φερόμενο σημείωμα αυτοκτονίας της 17χρονης. Οπως επισημαίνει η οργάνωση, η αναπαραγωγή τέτοιων λεπτομερειών αγγίζει την ιδιωτικότητα των παιδιών, επιβαρύνει τις οικογένειες και τους φίλους τους και μπορεί να επηρεάσει αρνητικά άλλα παιδιά και εφήβους που βρίσκονται σε ψυχική δυσκολία, οι οποίοι μπορεί να ταυτιστούν και να οδηγηθούν επίσης σε ένα απονενοημένο διάβημα.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε στις 28 Ιανουαρίου το «Χαμόγελο», η αυτοκτονία αποτελεί πλέον την τρίτη συχνότερη αιτία θανάτου για την ηλικιακή ομάδα 15-29 ετών. Η κατάσταση κρίνεται ιδιαίτερα ανησυχητική, καθώς την τελευταία πενταετία καταγράφεται άλμα της τάξης του 31,6% στις απόπειρες και στους αυτοτραυματισμούς. Ενδεικτικό της έκτασης του προβλήματος είναι ότι μόνο κατά το προηγούμενο έτος (2025), η οργάνωση κλήθηκε να διαχειριστεί συνολικά 764 σχετικά περιστατικά. Το «Χαμόγελο» καλεί παιδιά και γονείς να επικοινωνούν σε 24ωρη βάση με την Εθνική Γραμμή για τα Παιδιά SOS 1056, δωρεάν και ανώνυμα, ώστε να λάβουν επιστημονική υποστήριξη από ειδικούς.
Η γενιά της κρίσης χρέους μεγάλωσε με μια δυνητική απαισιοδοξία
Δημήτρης Παπαδημητριάδης, ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής
Kαμία αυτοκαταστροφική πράξη δεν έχει ένα και μοναδικό αίτιο. Είναι πάντα ένα αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης πολλών παραγόντων
● Ποιοι παράγοντες πιστεύετε ότι οδήγησαν στο σοκαριστικό περιστατικό της Ηλιούπολης και ποιο είναι το προφίλ αυτής της γενιάς 17χρονων;
Το πιο σημαντικό που πρέπει να σας πω είναι ότι καμία αυτοκαταστροφική πράξη δεν έχει ένα και μοναδικό αίτιο. Είναι πάντα αποτέλεσμα μιας πολυπαραγοντικής αλληλεπίδρασης μεταξύ ψυχικής υγείας, της προσωπικότητας, εμπειριών, της ζωής, όπως είναι, ας πούμε, η προετοιμασία για τις πανελλήνιες εξετάσεις και οι προσδοκίες που υπάρχουν γι’ αυτές, όχι μόνο από τον ίδιο τον μαθητή αλλά και από τους γονείς του, και του κοινωνικού πλαισίου. «Αν δεν πετύχω, δεν αξίζω. Αν αποτύχω, θα απογοητεύσω. Αν δεν τα καταφέρω, τελείωσε η ζωή μου».
Αυτές οι σκέψεις, όσο παράλογες και αν φαίνονται σε έναν ενήλικα, στην εφηβική ψυχή μπορούν να βιωθούν με τεράστια ένταση ως αλήθειες, γιατί ο εφηβικός εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τον χρόνο με έναν τρόπο πιο απόλυτο απ’ ό,τι οι ενήλικες. Σαν να πρόκειται για μια αιωνιότητα. Δηλαδή, αυτός ο λίγος χρόνος των εφηβικών ετών της Γ’ Λυκείου φαίνεται στον έφηβο σαν μια ολόκληρη δεκαετία σε σχέση με τον ενήλικα. Κι εάν σε αυτό προστεθεί και μια τελειοθηρία που μπορεί να υπάρχει στα παιδιά -γιατί οι γονείς έχουμε μεγάλες απαιτήσεις, με την καλή μας την πρόθεση να εφοδιάσουμε τα παιδιά με εργαλεία για την ανταγωνιστική κοινωνία στην οποία μεγαλώνουν- μπορεί να οδηγήσουμε τα παιδιά μας άθελα σε μια τελειοθηρία, στην ανάγκη να είναι τα καλύτερα παιδιά, που δεν θα απογοητεύσουν, που θα είναι στα γράμματα κοντά. Και αυτή η πίεση μπορεί να γίνει αφόρητη, ιδίως όταν γίνεται πίεση αγάπης και συναισθηματικής υποχρέωσης που νιώθουμε ότι αναπτύσσουν τα παιδιά προς τους γονείς.
«Οι ειδικοί ψυχικής υγείας στα ελληνικά σχολεία δεν πρέπει να είναι περιφερόμενοι αλλά να έχουν σταθερή διδακτική ώρα για να γνωρίσουν και να καταλάβουν τα παιδιά»
Για τη συγκεκριμένη γενιά εφήβων, νομίζω ότι πρέπει να κοιτάξουμε και λίγο πιο πίσω, να σκεφτούμε ακόμα και την κρίση χρέους, αφού άρχισαν οι γονείς να μιλούν στο σπίτι για δύσκολη ζωή και επιβίωση. Αλλά και την πανδημία, παιδιά τα οποία βρίσκονται στην εφηβεία έζησαν την πανδημία με έναν τρόπο αρκετά τρομακτικό. Δηλαδή είδαν ότι μπορεί να ανασταλεί η ελευθερία τους οποιαδήποτε στιγμή στα ξαφνικά. Ολη αυτή λοιπόν η ατμόσφαιρα που δημιουργήθηκε ίσως στα σπίτια μας, δηλαδή αυτός ο δύσκολος αγώνας για να επιβιώσουμε, νομίζω ότι έφερε στα παιδιά μια δυνητική απαισιοδοξία, τη σκέψη ότι είναι δύσκολη η ζωή. Χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια και ίσως γι’ αυτή την προσπάθεια να ένιωσαν τα παιδιά, συγκρινόμενα όχι μόνο με τους συνομηλίκους τους αλλά και, μέσω των social media, με ανθρώπους στην άλλη άκρη της Γης, ότι δεν τα καταφέρνουν.
● Τι λείπει από το ελληνικό σχολείο και το σύστημα υγείας για να προλάβουν περιστατικά βίαιης και αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς από εφήβους;
Αυτή τη στιγμή στα ελληνικά σχολεία έχουμε περιφερόμενους ειδικούς της ψυχικής υγείας οι οποίοι επισκέπτονται πολλά σχολεία ο καθένας και δεν καταφέρνουν να αποκτήσουν μια οικειότητα με τα παιδιά ώστε να τα γνωρίσουν προσωπικά και να τα καταλάβουν σε βάθος. Αυτό που ζητάω συστηματικά από την πολιτεία είναι να έχουμε τον ψυχολόγο με διδακτική ώρα στο σχολείο, όπως συμβαίνει με τον καθηγητή των καλλιτεχνικών και της γυμναστικής. Αυτό θα δώσει τη δυνατότητα στον ειδικό της ψυχικής υγείας να αναπτύξει πιο προσωπικές σχέσεις με τα παιδιά και να εντοπίσει ίσως εκείνα τα παιδιά που βρίσκονται σε μεγάλη δυσκολία, που μπορεί να διαφεύγει από τον οικείο τους. Επίσης, θα μπορέσει να διδάξει τα παιδιά κοινωνικές δεξιότητες επίλυσης συγκρούσεων και να αναχαιτίσει την παραβατικότητα. Ο ειδικός ψυχικής υγείας, εγκατεστημένος στα σχολεία με μία συγκεκριμένη διδακτική ώρα, θα λειτουργήσει ως ασπίδα.
Μιλώντας για το σύγχρονο σχολείο και για το σύστημα παιδικής προστασίας στη χώρα
Θεώνη Κουφονικολάκου, τέως Συνήγορος του Παιδιού, υπεύθυνη Δημόσιων Σχέσεων ΙΝΑΤ
Κατ’ αρχάς, με την αφορμή αυτή, να επισημάνω ότι η δημοσίευση της επιστολής του παιδιού από μόνη της παραβιάζει τις προβλέψεις της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού και σειρά άλλων διατάξεων. Αποτελεί θεσμική ντροπή ότι δεν καταλαβαίνουμε πως τα παιδιά και οι οικογένειές τους πρέπει να προστατεύονται από την τραυματική έκθεση ή τη δευτερογενή θυματοποίηση.
Στη συγκεκριμένη υπόθεση, δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τι συνέβη. Ωστόσο είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε ότι η Ελλάδα δεν διαθέτει σύστημα παιδικής προστασίας. Το εκπαιδευτικό πλαίσιο δεν ανταποκρίνεται ούτε στις ανάγκες των παιδιών ούτε σε εκείνες της κοινωνίας. Πρόκειται για μια φρενήρη κούρσα προς τις πανελλαδικές εξετάσεις, που ξεκινάει ήδη από το νηπιαγωγείο και καθιστά τις μαθήτριες και τους μαθητές δέσμιους του άγχους, της ανταγωνιστικότητας και του ατομικισμού.
Στα σχολεία μας, εξάλλου, τα παιδιά με αναπηρίες, ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, διαφορετικού εθνικού ή εθνοτικού προφίλ, ή απλά εκείνα που δεν έχουν να πληρώσουν φροντιστήρια δεν βρίσκουν θέση και ρόλο και έτσι τροφοδοτούνται ένταση, θυμός και η αίσθηση της περιθωριοποίησης. Ο Συνήγορος του Παιδιού έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει την αξία ενός δημοκρατικού σχολείου, όπου τα παιδιά συμμετέχουν στην καθημερινότητα, αλληλεπιδρούν γενναιόδωρα και αναπτύσσουν κριτική σκέψη και συναισθηματική νοημοσύνη συνεργαζόμενα. Δεν πρόκειται για αφηρημένο ιδεώδες, αλλά για σχολεία που ενθαρρύνουν τις παιδαγωγικές σχέσεις και βοηθούν τα παιδιά να μάθουν «ψηλαφίζοντας» ουσιαστικά τον κόσμο γύρω τους αντί να μαθαίνουν γι’ αυτόν με τη μέθοδο της παπαγαλίας…
«Η χώρα δεν διαθέτει ολοκληρωμένο σύστημα ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους»
Τώρα, στο σκέλος της στήριξης, τι να πρωτοπεί κανείς. Οι κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων δεν διαθέτουν προσωπικό για την παρακολούθηση και συμβουλευτική καθοδήγηση των οικογενειών που αντιμετωπίζουν προκλήσεις. Οι ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί των σχολικών μονάδων αναλαμβάνουν ο καθένας από πέντε σχολεία, συνήθως μετά την έναρξη της σχολικής χρονιάς, και δεν έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν εκείνες τις πολύτιμες σχέσεις εμπιστοσύνης που θα επέτρεπαν πρακτικά την εκμυστήρευση του φόβου, της τραυματικής εμπειρίας ή της ενδοοικογενειακής βίας. Οι περισσότερες ανάγκες καλύπτονται με συμβάσεις ορισμένου χρόνου και επισφαλή (μη βιώσιμα) χρηματοδοτικά προγράμματα.
Η χώρα, επίσης, δεν διαθέτει ολοκληρωμένο σύστημα ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους. Και εδώ οι επαγγελματίες δεν επαρκούν για τη στήριξη παιδιών και οικογενειών σε βάθος χρόνου. Λόγω της έλλειψης κλινών, έφηβοι, σε περίπτωση ανάγκης, νοσηλεύονται ακόμη και στο Δρομοκαΐτειο ή στο Δαφνί. Χωρίς ενιαία πολιτική παιδικής προστασίας και έναν μεσομακροπρόθεσμο παιδοκεντρικό σχεδιασμό με δείκτες και οικονομικούς πόρους, δεν μπορεί κανείς να είναι αισιόδοξος.
