Εκφράζοντας την αυξανόμενη ανησυχία τους για την αποδυνάμωση του διεθνούς πλαισίου πυρηνικής ασφάλειας, 25 κοινωνικές και περιβαλλοντικές οργανώσεις και δίκτυα ζητούν με επιστολή τους προς την ελληνική κυβέρνηση επίσημες διευκρινίσεις σχετικά με τη θέση της Ελλάδας ενόψει της 11ης Αναθεωρητικής Συνάντησης της Συνθήκης Μη Διάδοσης Πυρηνικών Οπλων (Non-Proliferation Treaty – NPT) που θα διεξαχθεί από τις 27 Απριλίου έως τις 22 Μαΐου στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη.
Η χώρα μας είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Συνθήκη NPT από το 1970, οπότε και τέθηκε σε ισχύ, έχοντας δεσμευτεί νομικά τόσο στη μη διάδοση όσο και στον πυρηνικό αφοπλισμό, όπως προβλέπεται στα άρθρα Ι-VI της Συνθήκης. Η πρόσφατη απόφαση χρηματοδότησης της ελληνικής συμμετοχής στη διαδικασία της Αναθεωρητικής Συνάντησης από το υπουργείο Εξωτερικών επιβεβαιώνει την πρόθεση της Ελλάδας να συμμετάσχει ενεργά στις συζητήσεις του ΟΗΕ.
Ωστόσο, το διεθνές περιβάλλον επιδεινώνεται επισημαίνουν οι οργανώσεις. Η λήξη της Συνθήκης New START μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας (που είχε τεθεί σε ισχύ τον Φεβρουάριο του 2010, χωρίς διάδοχη συμφωνία) αφήνει για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες τις δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις χωρίς κανένα νομικά δεσμευτικό όριο στα στρατηγικά πυρηνικά τους οπλοστάσια. Εν τω μεταξύ, η διεθνής κοινότητα προετοιμάζεται για την 1η Αναθεωρητική Συνάντηση της Συνθήκης Απαγόρευσης των Πυρηνικών Οπλων (TPNW) το φθινόπωρο του 2026, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια σαφή τοποθέτηση όλων των κρατών.
Καίρια ερωτήματα
«Τα πυρηνικά όπλα είναι όπλα μαζικής καταστροφής. Η θεωρία της πυρηνικής αποτροπής, που βασίζεται στην ιδέα ότι η κατοχή πυρηνικών όπλων αποτρέπει έναν αντίπαλο από το να επιτεθεί λόγω του φόβου για αντίποινα, έχει αποδειχθεί ανεπαρκής και επικίνδυνη, καθώς έχει οδηγήσει σε κλιμάκωση, ατυχήματα, κρίσεις και διαρκή απειλή για την ανθρωπότητα. Η Ελλάδα, ως χώρα που στηρίζει το διεθνές δίκαιο και τις πολυμερείς διαδικασίες, οφείλει να τοποθετηθεί με διαφάνεια και συνέπεια», αναφέρουν οι οργανώσεις στην επιστολή τους. Στο πλαίσιο αυτό, ζητούν επίσημες απαντήσεις σε τέσσερα καίρια ερωτήματα:
1) Φιλοξενεί η Ελλάδα αυτή τη στιγμή πυρηνικά όπλα άλλης χώρας στο έδαφός της; Πρόκειται για μια κρίσιμη ερώτηση, δεδομένων των δημόσιων συζητήσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο για πιθανή αναδιάταξη πυρηνικών όπλων στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.
2) Δεσμεύεται η παρούσα κυβέρνηση ότι κατά τη διάρκεια της θητείας της δεν θα παραβιάσει το άρθρο ΙΙ της Συνθήκης NPT που προβλέπει ότι κάθε μη πυρηνικό κράτος-μέλος δεν δέχεται τη μεταβίβαση πυρηνικών όπλων, άμεσα ή έμμεσα, δεν κατασκευάζει ή αποκτά πυρηνικά όπλα και δεν ζητά ή δέχεται βοήθεια για την κατασκευή τους;
3) Δεσμεύεται η κυβέρνηση ότι μέχρι το τέλος της θητείας της θα ξεκινήσει τις διαδικασίες για την υπογραφή και επικύρωση της Συνθήκης Απαγόρευσης των Πυρηνικών Οπλων (TPNW), δεδομένου ότι πρόκειται για την πλέον σύγχρονη, συμπληρωματική και δεσμευτική συνθήκη του ΟΗΕ για τα πυρηνικά όπλα; Η Συνθήκη έχει ήδη υπογραφεί από 99 κράτη και αποτελεί το μόνο διεθνές νομικό πλαίσιο που απαγορεύει πλήρως τα πυρηνικά όπλα, όπως συμβαίνει ήδη με τα χημικά και βιολογικά όπλα. Σημειώνεται ότι η Ελλάδα είναι μέλος όλων των άλλων συνθηκών για όπλα μαζικής καταστροφής και ότι η TPNW είναι η μοναδική από την οποία απουσιάζει.
4) Θα συμμετάσχει η Ελλάδα ως κράτος-παρατηρητής στην 1η Αναθεωρητική Συνάντηση της TPNW το φθινόπωρο του 2026 στον ΟΗΕ, δεδομένου ότι η συμμετοχή ως παρατηρητής δεν συνεπάγεται νομική δέσμευση, αλλά αποτελεί ένδειξη υπευθυνότητας, διαφάνειας και διάθεσης διαλόγου;
Σημειώνεται ότι στην 1η Συνάντηση των Κρατών-Μερών της TPNW (Βιέννη, 2022) συμμετείχαν 34 κράτη-παρατηρητές, συμπεριλαμβανομένων συμμάχων της Ελλάδας.
«Σε μια εποχή όπου εννέα κράτη κατέχουν πυρηνικά όπλα και οι διεθνείς μηχανισμοί ελέγχου αποδυναμώνονται, το μόνο πραγματικά ασφαλές όριο πυρηνικών όπλων είναι το μηδέν. Η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να διαδραματίσει θετικό ρόλο, ενισχύοντας τη διεθνή νομιμότητα, την ασφάλεια και την ανθρωπιστική της στάση», αναφέρουν οι 25 οργανώσεις, μεταξύ των οποίων οι International Physicians for the Prevention of Nuclear War (Ελληνικός κλάδος), Ελληνικό Δίκτυο «Φίλοι της Φύσης», Greenpeace Ελλάδας, INTERSOS Hellas, International Association of Health Policy in Europe (IAHPE), Ελληνικό Δίκτυο για την Καταπολέμηση της Φτώχειας (με 40 οργανώσεις-μέλη), Πανελλήνιο Δίκτυο Οικολογικών Οργανώσεων (ΠΑΝΔΟΙΚΟ) και Περιβαλλοντική Οργάνωση για την Αγρια Ζωή και τη Φύση «Καλλιστώ».
