Aνησυχίες για νέο «email-gate» εγείρουν οι παρατηρήσεις του Συνηγόρου του Πολίτη επί του νομοσχεδίου για την επέκταση της επιστολικής ψήφου στις εθνικές εκλογές. Η Ανεξάρτητη Αρχή εντοπίζει κενά και ελλείψεις στην κυβερνητική πρόταση νόμου για τη διευκόλυνση της άσκησης του εκλογικού δικαιώματος των Ελλήνων του εξωτερικού, στις πτυχές που αφορούν την προστασία των προσωπικών δεδομένων των ψηφοφόρων.
Πρόκειται για παραμέτρους «κρίσιμες για αυτή καθ’ εαυτή την ασφάλεια της ψήφου και την κατοχύρωση της εμπιστοσύνης των εκλογέων και των πολιτικών κομμάτων», όπως επισημαίνει ο Συνήγορος σε έγγραφο σχόλιό του προς τον πρόεδρο της αρμόδιας κοινοβουλευτικής επιτροπής όπου συζητείται το νομοσχέδιο, τονίζοντας ότι αυτά τα ζητήματα θα έπρεπε να ρυθμιστούν ευθύς εξαρχής από το ίδιο το νομοσχέδιο και όχι να παραπέμπονται στο μέλλον – πόσω μάλλον ενώ στο υπουργείο Εσωτερικών έχει πολύ πρόσφατα επιβληθεί βαρύ πρόστιμο για το σκάνδαλο της διαρροής προσωπικών δεδομένων χιλιάδων Ελλήνων του εξωτερικού πριν από τις ευρωεκλογές του 2024…
Η κριτική της Ανεξάρτητης Αρχής στο νομοσχέδιο αναπτύσσεται κυρίως με αφορμή το άρθρο 18 (παράγραφος 9). Πρόκειται για εξουσιοδοτική διάταξη με την οποία παραπέμπεται σε μελλοντική κοινή απόφαση (ΚΥΑ) των υπουργών Εσωτερικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης η ρύθμιση ζητημάτων όπως ο καθορισμός της διαδικασίας υποβολής της αίτησης εγγραφής των αποδήμων στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους εξωτερικού, η προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, όπως και -μεταξύ άλλων- ο τρόπος πιστοποίησης των εκλογέων. Ο Συνήγορος υπογραμμίζει ότι η ρύθμιση αυτών των «κρίσιμων» παραμέτρων «θα ήταν σκόπιμη και κατά πάσα πιθανότητα εφικτή», να γίνει απευθείας με το νομοσχέδιο και η εξουσιοδοτική διάταξη «να παραμείνει μόνον όσον αφορά τις έσχατες ή έκτακτες σχετικές λεπτομέρειες».
Ενδιαφέρον προκαλούν οι αιχμηρές διατυπώσεις της Ανεξάρτητης Αρχής: εντοπίζει «αμφίβολης σκοπιμότητος γενναιοδωρία» στην εξουσιοδοτική διάταξη του άρθρου 18 και σπεύδει να θυμίσει «ως εκ περισσού» ότι το υπουργείο Εσωτερικών έχει δεχθεί κυρώσεις από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, στον απόηχο του περιβόητου «email-gate». Ειδικότερα, είχε επιβληθεί πρόστιμο 428.000 ευρώ στο υπουργείο -κατά νόμο υπεύθυνο επεξεργασίας των προσωπικών δεδομένων των ψηφοφόρων- για τη διαρροή προσωπικών δεδομένων περίπου 25.000 εκλογέων του εξωτερικού την άνοιξη του 2024, τα οποία βρέθηκαν στην κατοχή πρώην ευρωβουλεύτριας και εκ νέου υποψήφιας της Ν.Δ. και του πρώην Γραμματέα Αποδήμων του κυβερνώντος κόμματος.
Η επιβολή του συγκεκριμένου προστίμου συνεπάγεται ότι «ακόμη και οι επιμελέστερα διατυπωμένες σχετικές εγγυήσεις (σ.σ. με την προστασία προσωπικών δεδομένων) δεν είναι άμοιρες κινδύνων», προειδοποιεί με το χθεσινό του έγγραφο ο Συνήγορος του Πολίτη. Ψέγει, μάλιστα, το υπουργείο ότι δεν ζήτησε τη γνώμη της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα πριν συντάξει το νομοσχέδιο, παρότι κάτι τέτοιο προβλέπεται από έναν από τους πρώτους νόμους που πέρασε η κυβέρνηση της Ν.Δ. το 2019 (ν. 4624/2019).
Σε σχέση με την πρόσβαση των αποδήμων στην εκλογική διαδικασία, ο Συνήγορος παρατηρεί ότι «πράγματι διευκολύνεται θεαματικά» και στέκεται στη δυνατότητα επιλογής από πλευράς των Ελλήνων του εξωτερικού ανάμεσα στην ψήφο με αυτοπρόσωπη παρουσία σε κάλπες (σε πρεσβείες και προξενεία) και στην επιστολική ψήφο. Υπενθυμίζεται ότι αυτή η δυνατότητα επιλογής προστέθηκε στο νομοσχέδιο κατόπιν επίμονων αιτημάτων του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. Η αρχική μορφή του νομοσχεδίου του υπουργείου Εσωτερικών πρότεινε την επιστολική ψήφο ως τον αποκλειστικό τρόπο άσκησης του εκλογικού δικαιώματος για τους απόδημους.
Ποσόστωση φύλων
Κριτική ασκεί ο Συνήγορος και στην εξαίρεση της τριεδρικής εκλογικής περιφέρειας «Απόδημου Ελληνισμού» από την ποσόστωση φύλων, η οποία είναι υποχρεωτική για τα ψηφοδέλτια όλων των άλλων περιφερειών όπου προβλέπεται σταυροδοσία υποψηφίων βουλευτών. Στην αιτιολογική του έκθεση το υπουργείο υποστηρίζει ότι η ποσόστωση φύλων «ενδέχεται να αποτελέσει τροχοπέδη στην κατάρτιση ψηφοδελτίων» στην περιφέρεια «Απόδημου Ελληνισμού». Αυτή η αιτιολογία, αντιτείνει ο Συνήγορος, «δεν φαίνεται πειστική, καθώς ακριβώς η συγκεκριμένη εκλογική περιφέρεια διαθέτει εξ ορισμού την ευρύτατη δυνατή δεξαμενής εξεύρεσης υποψηφίων», δηλαδή όλο τον πλανήτη πλην της ελληνικής επικράτειας.
Υπενθυμίζεται ότι βουλευτές της αντιπολίτευσης έχουν υπονοήσει ότι η Ν.Δ. έχει ήδη βρει τους υποψηφίους της στην «πλανητική» εκλογική περιφέρεια, στις τάξεις των «εκατομμυριούχων» και των «σελέμπριτις»…
«Διεύρυνση»
Οι παρατηρήσεις του Συνηγόρου του Πολίτη προσφέρουν επιχειρήματα κριτικής σε όσους έχουν προειδοποιήσει ότι η κυβέρνηση επιθυμεί νέες (πιθανόν μαζικές) εγγραφές ομογενών στους εκλογικούς καταλόγους με βάση τις ισχύουσες διατάξεις του Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας. Ο Συνήγορος παρατηρεί ότι «πρόσωπα που δικαιούνται μεν, λόγω αλληλουχίας γεννήσεων, την ελληνική ιθαγένεια» θα την επιζητήσουν «το πρώτον ενόψει της δυνατότητας για άσκηση εκλογικού δικαιώματος».
Η Ανεξάρτητη Αρχή προειδοποιεί για «νέες διαστάσεις στη διαδικασία του λεγόμενου “καθορισμού ιθαγένειας”» που συχνά «καταλήγουν σε μακρές και δυσχερείς νομικές διενέξεις». «Αν μέχρι τώρα οι διενέξεις αυτές ενδιέφεραν μόνο τους ίδιους τους αιτούντες και τη διοίκηση, ενδεχόμενη σύνδεσή τους με τη διαδικασία συγκρότησης των εκλογικών καταλόγων θα κινδύνευε ακόμη και να διαταράξει την ευρεία αποδοχή της όλης διαδικασίας, η οποία άλλωστε αποτελεί το προφανές κίνητρο για την επιλογή του αναθεωρητικού νομοθέτη να αξιώσει ειδική πλειοψηφία», καταλήγει στα σχόλιά του ο Συνήγορος.
