Η αστεγία, πτυχή της κοινωνικής κρίσης τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη, έχει την παγκόσμια ημέρα της (10 Οκτωβρίου), ωστόσο έχει μικρή ορατότητα στον δημόσιο διάλογο και ακόμα μικρότερη στη χάραξη πολιτικών για την καταπολέμησή της. Η καταγραφή του αριθμού των αστέγων παραμένει ελλιπέστατη και αποσπασματική.
Σύμφωνα με το Κέντρο Υποδοχής & Αλληλεγγύης του Δήμου Αθηναίων (ΚΥΑΔΑ), οι άστεγοι το 2018 ανέρχονταν σε 790 στην Αθήνα, ενώ, σύμφωνα με τα στοιχεία του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), οι άστεγοι στην Ελλάδα ανέρχονται σε περίπου 1.400. Ωστόσο, δεδομένου του μεγάλου κενού στην καταγραφή τους, ο αριθμός αυτός εκτιμάται ότι είναι πολύ μεγαλύτερος. Οπως τονίζει η ΜΚΟ Ithaca, η αστεγία ή ο κίνδυνος αστεγίας αφορούν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στην Ελλάδα, λαμβάνοντας υπόψη κοινωνικούς δείκτες όπως ο αριθμός των ατόμων που ζουν στο όριο ή κάτω από το όριο της φτώχειας.
Kάθε υποβάθρου
Η αστεγία είναι μια κατάσταση την οποία κανείς δεν περιμένει και στην οποία μπορεί να βρεθεί ξαφνικά. Αφορά ανθρώπους κάθε ηλικίας και κάθε υπoβάθρου. Το «Voices of Ithaca» της ΜΚΟ Ithaca παρουσιάζει τις μαρτυρίες τριών ανθρώπων που βίωσαν την αστεγία και κατάφεραν να σταθούν ξανά στα πόδια τους. Πώς φτάνει, όμως, ένας άνθρωπος στον δρόμο; «Δεν είναι δύσκολο να βρεθεί κανείς σε μια κατάσταση τέτοια, εκεί που ήταν όλα καλά, κάποια στιγμή αλλάζουν άρδην τα πράγματα», τονίζει ο κ. Γιάννης, 80 χρόνων. Η ξαφνική απώλεια της γυναίκας του και τα σοβαρά προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζει τον οδήγησαν στο να μην μπορεί να δουλέψει και στην αστεγία. «Εκείνη την περίοδο ένιωθα πολύ αγχωμένος, η στεναχώρια ήταν μεγάλη», εξομολογείται ο κ. Γιάννης.
Η Γεωργία, η οποία επίσης έχει βιώσει την αστεγία, μιλά για την έλλειψη υποστηρικτικού περιβάλλοντος. «Δεν είχα καθόλου υποστηρικτικό περιβάλλον, ήμουν και στη χρήση τότε, είχα μάθει μόλις ότι έμεινα έγκυος και κάπως έτσι βρέθηκα σε μια δομή φιλοξενίας. Ενιωθα πάρα πολύ μεγάλο φόβο για το άγνωστο και έμεινα μόνη μου», τονίζει.
Από την άλλη, ο Γιώργος, 50 ετών, έζησε στον δρόμο και βίωσε μια πολύ σκληρή μορφή αστεγίας. «Εχασα τους γονείς μου, δεν είχα δημιουργήσει τη δική μου οικογένεια, έμεινα μόνος στη ζωή και εντελώς ξαφνικά καταστράφηκα οικονομικά και βρέθηκα σε αυτή την κατάσταση. Περιφρονημένος από αρκετό κόσμο, έχασα τα γένια μου και τα μαλλιά μου μέσα σε έξι μήνες».
Περιθωριοποίηση
Αυτές οι τρεις ιστορίες, όπως και χιλιάδες άλλες, καταδεικνύουν πόσο απότομα μπορεί να βρεθεί ένας άνθρωπος χωρίς στέγη. Η αστεγία είναι μια συνθήκη που διαμορφώνεται από μια σειρά παραγόντων οι οποίοι συνδυάζονται και, ελλείψει λειτουργικού και άμεσου υποστηρικτικού πλαισίου, οδηγούν στην απώλεια στέγης και στην περιθωριοποίηση. Κύριος λόγος είναι η απώλεια της εργασίας ή η ασταθής εργασία, που οδηγούν τα άτομα να μην μπορούν να εξυπηρετήσουν βασικές ανάγκες όπως το ενοίκιο και οι λογαριασμοί, ενώ τα κοινωνικά επιδόματα συνήθως είναι ανεπαρκή για να αντιστρέψουν την κατάσταση.
Η ακρίβεια, που μαστίζει την Ελλάδα και άλλες χώρες, πλήττει πρωτίστως τους πιο ευάλωτους. Η αλματώδης αύξηση των ενοικίων, ιδιαίτερα στις μεγάλες πόλεις, και οι επιθετικές πολιτικές πλειστηριασμών και εξώσεων που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια ξεσπιτώνουν ανθρώπους. Η διάλυση οικογενειακών δεσμών και η ενδοοικογενειακή ή έμφυλη βία συχνά οδηγούν τους ανθρώπους στον δρόμο, ειδικά αν λάβουμε υπόψη την πενιχρή στήριξη της πολιτείας. Ακόμα, άτομα με ψυχικές ασθένειες ή εξαρτήσεις δεν έχουν πρόσβαση σε επαρκή και συνεχή φροντίδα και οδηγούνται στην αστεγία. Σημειωτέον, τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, σωματεία εργαζομένων καταγγέλλουν ότι η κυβέρνηση με νόμους κατακερματίζει την ενιαία και συνεχή βοήθεια που λάμβαναν τα άτομα με εξαρτήσεις, διαλύοντας επί της ουσίας τον τομέα της απεξάρτησης στη χώρα.
Τέλος, ένας σημαντικός παράγοντας, ο οποίος συνδυαστικά με άλλους μπορεί να οδηγήσει στην αστεγία, αλλά και να μην επιτρέψει στα άτομα να βγουν από αυτήν, είναι ο κοινωνικός αποκλεισμός, ειδικά για άτομα ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, όπως πρόσφυγες, ΛΟΑΤΚΙ+, Ρομά και πρώην κρατούμενοι, που βιώνουν την περιθωριοποίηση και την κρατική αδιαφορία.
Οι άστεγοι άνθρωποι έχουν ανάγκη από ένα δίκτυο υποστήριξης. Η υποστήριξη, όπως αναφέρει η «Ithaca», δεν μπορεί να είναι μόνο υλική, αλλά χρειάζεται συνολική προσέγγιση που περιλαμβάνει ψυχοκοινωνική στήριξη, ενδυνάμωση και επανένταξη στην εργασία. «Εξακολουθώ να προσπαθώ και πιστεύω ότι κάτι θα αλλάξει. Υπάρχουν άνθρωποι που βοηθάνε ανιδιοτελώς ανθρώπους που βρέθηκαν στην κατάστασή μου», τονίζει ο κ. Γιάννης, ενώ ο Γιώργος επισημαίνει ότι είναι σημαντική και η αυτενέργεια του ατόμου. «Η Ithaca με βοήθησε πάρα πολύ, ειδικά στο κομμάτι της εργασιακής συμβουλευτικής, πλέον διεκδικώ από τη ζωή το κομμάτι που μου αναλογεί», λέει ο ίδιος, ενώ ο κ. Γιάννης σημειώνει ότι η Ithaca τον βοήθησε καλύπτοντάς του ζωτικές ανάγκες, όπως το πλύσιμο των ρούχων και η εύρεση γιατρών.
«Πλέον νιώθω πάρα πολύ περήφανη, είμαι τέσσερα χρόνια καθαρή, έχω τη δουλειά μου, το παιδί μου, το σπίτι μου και μπορώ επιτέλους να ελπίζω», τονίζει η Γεωργία, η οποία επίσης βοηθήθηκε από την Ithaca. Οι ιστορίες αυτών των ανθρώπων είναι οι ιστορίες χιλιάδων. Η αστεγία δεν είναι μακριά από εμάς. Τη βλέπουμε καθημερινά και, αν δεν τη βλέπουμε, είναι επειδή είμαστε εκπαιδευμένοι από ένα σύστημα που καθιστά τους άστεγους ανθρώπους αόρατους.
