Ηταν διεθνής αποκλειστικότητα, το 1980, όταν τη συνάντησα στην Παγκόσμια Συνδιάσκεψη των Γυναικών, στην Κοπεγχάγη. Δεν είχε δώσει συνεντεύξεις ακόμα. Αυτή είναι η μοναδική συνέντευξη που έδωσε σε Ελληνίδα.
Αν και δεν ήταν σύζυγος πρωθυπουργού ή υπουργός, συγκέντρωνε μεγάλη προσοχή και το ενδιαφέρον όλων των συνέδρων.
Δέχτηκε να μου μιλήσει την τελευταία μέρα εργασιών της διάσκεψης και υποσχέθηκε ότι θα επισκεφτεί σύντομα την Ελλάδα. Ηταν πολύ αυθόρμητη, αποφασιστική. Ηταν δύσκολο να πιστέψεις ότι αυτή η μικροκαμωμένη, πανέμορφη κοπέλα κατέλαβε ολόκληρο αεροσκάφος στη Συρία. Μιλούσε συνέχεια για λευτεριά, ανεξαρτησία και κοινωνική δικαιοσύνη.
Ολος ο κόσμος την ήξερε ως την πιο καταζητούμενη γυναίκα, γιατί η Λέιλα είχε καταλάβει ένα αεροσκάφος στη Συρία. Μετά από αυτή την αεροπειρατεία, η Λέιλα φυλακίστηκε και την είχαν χαρακτηρίσει «γυναίκα επικίνδυνη».
Η Λέιλα Χάλεντ εκπροσώπησε επίσημα την πατρίδα της. Κάθε φορά που μιλούσε, όλοι την ακούγαμε συγκινημένοι γιατί ήταν δύσκολο να μην αγγίξουν κάποιον τα λόγια και οι φωνές ενός ολόκληρου λαού που έχασε την ελευθερία του, τα δικαιώματά του, τη γη του, την ίδια τη ζωή του για τα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων. Αγγιξε χιλιάδες γυναίκες όταν διάβασε στην ομιλία της το γράμμα που έστειλε στη μητέρα της.
Η Λέιλα αγαπάει τη ζωή. Γι’ αυτήν, ζωή σημαίνει αγώνας. Σημαίνει να πολεμήσεις για κάτι που αγαπάς και σέβεσαι.
Κάθε λέξη της ήταν ένα βαρύ «κατηγορώ». Κάθε πρόταση και μια καταγγελία για τον πόλεμο που σκόρπισε τη φρίκη στον τόπο της. Η Λέιλα Χάλεντ δεν ήταν τρομοκράτισσα – όπως υποστηρίζει η ίδια· ήταν μια Παλαιστίνια με απέραντο πατριωτισμό.
● Λέιλα, είσαι πραγματικά τρομοκράτισσα;
Αυτό που συνέβη πριν από δέκα χρόνια δεν μπορώ να το πω τρομοκρατία. Ηταν μια ενέργεια απελευθέρωσης, μια ανάγκη άμυνας. Δεν παραδέχομαι ότι αυτή η αεροπειρατεία ήταν τρομοκρατία. Οταν ονομάζουμε τρομοκρατία τον αγώνα για την απελευθέρωση, για την εξασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μας, τότε πώς πρέπει να ονομάσουμε την εισβολή των Ισραηλινών;
● Τι θυμάσαι από τα παιδικά σου χρόνια;
Ο φόβος είχε φωλιάσει μέσα μου, όταν μπήκαν στρατιώτες με τα όπλα τους στο σπίτι μας, στη Stanton Street, που βρισκόταν σε μια ήσυχη, μικρή πόλη της Παλαιστίνης.
Οι στρατιώτες διέταξαν να φύγουμε αμέσως. Ηταν Απρίλης του 1948. Ημουνα τότε πέντε χρόνων. Θυμάμαι ακόμα τη γειτονιά μας με τα ωραία σπίτια, που καταστράφηκαν από τους βομβαρδισμούς, τους παιδικούς φίλους μου που από τότε δεν τους ξαναείδα. Δεν θέλαμε να αφήσουμε τα σπίτια μας. Εγώ, τα οκτώ άλλα αδέλφια μου και η μητέρα μας κλαίγαμε συνέχεια.
Δεν προλάβαμε να πούμε τίποτα. Ούτε τα φρούτα και το γάλα, που είχε αγοράσει ο πατέρας μας την προηγούμενη μέρα, πήραμε. Ο πατέρας μου πέθανε· καρδιακός. Τ’ αδέλφια μου δεν ζουν όλα. Καταστραφήκαμε.
Μετά συνήθισα πολλά πράγματα. Συνήθισα να βλέπω δίπλα μου σκοτωμένους, να βλέπω τα όπλα, τις σφαίρες. Πέρασα φριχτά παιδικά χρόνια.
● Η γυναίκα της Παλαιστίνης αγωνίζεται για την ισοτιμία της;
Αγωνιζόμαστε άντρες και γυναίκες για την απελευθέρωση. Παλεύουμε για την εθνική μας ανεξαρτησία και όχι για τη γυναικεία ισοτιμία μόνο.
Νομίζω ότι οι Ελληνες ξέρουν πολύ καλά τι σημαίνει κατοχή εδάφους, πόλεμος, στέρηση, καταπίεση. Επομένως, είναι πολυτέλεια να μιλάμε για γυναικεία δικαιώματα, αφού δεν έχουμε τ’ ανθρώπινα· ή για γυναικείο κίνημα, αφού δεν έχουμε ειρήνη. Θέλουμε όλοι οι λαοί της Γης να συμπαρασταθούν στον αγώνα μας και να υποστηρίξουν τον παλαιστινιακό λαό.
● Υπάρχει όμως μια μεγάλη οργάνωση, η PLO, αυτή πού βοηθάει;
Η PLO (Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης) ενδιαφέρεται κυρίως για διεθνή ζητήματα. Περιλαμβάνει όλες τις πολιτικές οργανώσεις και μερικές γυναικείες. Οι γυναίκες που ανήκουν σ’ αυτές τις οργανώσεις δεν αγωνίζονται αποκλειστικά για τη γυναίκα, αλλά μαθαίνουν πώς θα υπερασπιστούν την πατρίδα τους, τη γη τους. Αυτές οι οργανώσεις έχουν διασυνδέσεις με άλλες χώρες και αυτό βοηθάει την αντιμετώπιση του θέματος από κοινού.
● Πώς βλέπεις την πορεία, την εξέλιξη του γυναικείου κινήματος;
Νομίζω ότι η μεγαλύτερη κοινωνική επανάσταση του αιώνα μας είναι ο φεμινισμός.
Το γυναικείο κίνημα διαφέρει από χώρα σε χώρα. Εχουμε γυναίκες που ζουν κάτω από φασιστικά, ματσιστικά, δικτατορικά, ιμπεριαλιστικά καθεστώτα. Γυναίκες που σ’ όλη τους τη ζωή ζουν σκλάβες του νοικοκυριού και της δουλειάς, γυναίκες που ζουν μακριά από την πραγματική ισοτιμία.
Αλλού πάλι η θέση της γυναίκας αναγνωρίστηκε. Πάντως ως μεγαλύτερο εχθρό της γυναικείας απελευθέρωσης θεωρώ την άγνοια και την προκατάληψη που έχουν πολλοί, όταν δεν μπορούν να καταλάβουν το πόσο μεγάλη σημασία έχει η παρουσία και η συμμετοχή της γυναίκας στην οικοδόμηση μιας σωστής κοινωνίας.
Παραθέτουμε τη συγκλονιστική επιστολή προς τη μητέρα της:
«Σε εσένα, αγαπημένη μου, γράφω αυτές τις γραμμές. Πού είσαι; Σε βλέπω μόνο στη φαντασία μου. Περιμένεις την επιστροφή μου. Υπομονή, μητέρα! Θα επιστρέψω. Σε βλέπω, αγαπημένη, στα χέρια των εχθρών μου. Πνίγομαι… Βρίσκομαι στο χείλος του θανάτου κάθε φορά που σε σκέφτομαι.
Ω, θεέ μου, φύλαγέ τη και φύλαγε τον λαό μου, όπως προστάτεψες κι εμένα. Φύλαξέ τους από τις διώξεις του εχθρού. Τύφλωσε τον εχθρό κάθε φορά που προσπαθεί να παραβιάσει το σπίτι μου. Η Παλαιστίνη δεν είναι μόνο μάνα μου. Είναι αδερφή, φίλη, σύντροφος.
Αχ, πόσο καίγομαι για την Παλαιστίνη, για την αγαπημένη μου, για τους αδερφούς και τις αδερφές μου στο μικρό κλουβί της Συρίας, όπου νιώθω σωματικά δεμένη και πνευματικά ελεύθερη και οικουμενική, γιατί ξεπέρασα το ειδικό και έφτασα στο απόλυτο καλό, το καλό του καταπιεσμένου.
Το αίσθημα του ξεριζωμού με ακολουθεί παντού. Το αίσθημα του να είμαι χωρίς κράτος, χωρίς πατρίδα, μπορεί να σβηστεί μόνο με την επιστροφή. Θεέ μου, τι απαίσιο ανθρώπινο δίλημμα να αποχωρίζεται κάποιος με τη βία την πατρίδα του!
Ναι, αισθάνομαι χωρίς λιμάνι… γιατί η γη μου βιάστηκε. Στενάζει κάτω απ’ την μπότα του σιωνισμού, που έδιωξε τη μητέρα μου και όλες τις μάνες και εξακολουθεί να βιάζει την αληθινή Μητέρα Παλαιστίνη.
Ορκίζομαι στην επανάστασή μου, στην ανθρωπιά μου, ότι θα γυρίσουμε τους Παλαιστίνιους στα σπίτια τους και θα αποκτήσουμε ξανά τη χαμένη ανθρωπιά μας!
Ναι, έχουμε χάσει τα πάντα. Εχουμε χάσει τη ζωή και το νόημά της. Εχουμε χάσει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Είμαστε ένας λαός που έχασε την πατρίδα του. Και αυτός που έχασε την πατρίδα του, έχει χάσει τη ζωή του. Γιατί η γη είναι η πηγή της ζωής.
Αγαπημένη μου, θα επιστρέψω με τα φτερά του αετού για σένα. Θα επιστρέψω για να γεμίσω με τρόμο την καρδιά του εχθρού. Θα σταματήσω τον εχθρό. Θα τον εξοντώσω. Και γιατί όχι; Πώς μπορώ να ξεχάσω την οργή της θύελλας που μας χτύπησε; Αγαπημένε μου πατέρα, χιλιάδες χαιρετισμούς στέλνω στην ψυχή σου, πατέρα μου. Και στις ψυχές όλων των Παλαιστινίων πατεράδων. Κι έζησες ξεριζωμένος. Η επιθυμία αντικατέστησε την υγεία. Η δυστυχία την ευτυχία, το μίσος την αγάπη. Η ταπείνωση την υπερηφάνεια.
Πατέρα, αναπαύσου και να είσαι σίγουρος ότι θα εκδικηθώ για την τιμή σου. Θα αποκαταστήσω την αξιοπρέπειά σου… Την τιμή και την αξιοπρέπεια όλων των μαρτύρων! Με κανόνια, σφαίρες και ξιφολόγχες! Από τους ουρανούς θα κατεβούμε, από τη θάλασσα θα έρθουμε, από το όρος Κάρμηλος θα γλιστρήσουμε στην καρδιά της Χάιφας. Το Μέτωπό μου θα κάνει αυτό για να φροντίσει τους πληγωμένους, να προστατεύσει τους απροστάτευτους και να εμπνεύσει τα παιδιά της απόγνωσης.
Μητέρα, δεν μπορώ να το κρατήσω άλλο μυστικό. Αγαπώ την Παλαιστίνη και δεν έχω άλλη αγάπη. Γι’ αυτό στέκομαι με σταθερότητα κι επιμονή. Χωρίς φόβο ο λαός μου αντιμετωπίζει την τυραννία και την καταπίεση.
Μείνε μαζί μου, αγαπημένη μου, θυμήσου τους μάρτυρές μας. Θυμήσου την κλεμμένη γη μας. Αντιμετώπισε όλες τις δυσκολίες με επαναστατική βία! Ο δρόμος είναι μακρύς και δύσκολος και η ανάκτηση της πατρίδας μας απαιτεί σταθερότητα. Δεν θα σκύψουμε το κεφάλι. Ο εχθρός μπορεί να είναι δυνατός… αλλά εμείς είμαστε πιο δυνατοί. Ο σκοπός μας είναι σωστός και δίκαιος. Και έχουμε αρχίσει να πιστεύουμε στον εαυτό μας. Δεν γνωρίζουμε τον φόβο. Περίμενέ με. Περίμενε τη νίκη. Θα επιστρέψουμε».
