Φτωχοί είναι (και) όσοι σιγοψήνονται στον καύσωνα χωρίς κλιματισμό!

«Ούι μάνα μ’ ζέστα!». Ο συνομιλητής μου έχει σίγουρα χιούμορ – και μεγάλη υπομονή, αφού επιβιώνει στη φλεγόμενη Αθήνα και μάλιστα χωρίς κλιματισμό. Σωστότερα, χωρίς να ανάβει το κλιματιστικό που βρίσκεται εδώ και 15 χρόνια στην κρεβατοκάμαρά του, αλλά από τότε που οι τιμές του ηλεκτρικού εκτοξεύτηκαν το «ανάβει μόνο σε μεγάλη ανάγκη». Και ποια ακριβώς θα ήταν μεγαλύτερη ανάγκη από τούτες τις μέρες που η πρωτεύουσα φλέγεται διαρκώς; ρωτώ τον Αλέξη που, αν και ζει έξω από το κέντρο της μεγάλης μας πόλης, δεν έχει γλιτώσει -όπως κανείς σ’ αυτή τη βερσιόν του παρατεταμένου καύσωνα- τη λάβρα που μας κυκλώνει.

«Προσπαθώ όσο μπορώ να μειώνω τα κόστη της ζωής γιατί ο μήνας με έναν μισθό δεν βγαίνει», λέει ο 39χρονος γραφίστας, που εργάζεται ως ελεύθερος επαγγελματίας με ό,τι αυτό σημαίνει για τα έσοδά του – όσο για τα έξοδά του, αυτή είναι μια πικρή ιστορία που όλοι όσοι είμαστε εξαρτημένοι από τον μισθό μας, κατά τον πρωθυπουργό, τη μοιραζόμαστε. Ο Αλέξης δεν θεωρεί τον εαυτό του φτωχό. Με ένα εισόδημα που φτάνει κατά μέσο όρο τα 700 ευρώ τον μήνα και ζώντας φιλοξενούμενος σε ακίνητο που ανήκει στην οικογένειά του, εκτιμά ότι οικονομικά ανήκει στον μέσο όρο της γενιάς του. Ωστόσο, όταν η συζήτησή μας γίνεται πιο λεπτομερής, η αίσθησή του αλλάζει. «Μάλλον δεν μου αρέσει η λέξη, μου φαίνεται συνώνυμη της αποτυχίας. Αλλά, ναι, και ακροβασίες κάνω αφήνοντας άλλοτε απλήρωτους λογαριασμούς κι άλλοτε μειώνοντας τις προμήθειες στο σούπερ μάρκετ και χρήματα μπορεί να δανειστώ και το κλιματιστικό δεν το ανάβω για να μην πάθω εγκεφαλικό από τον λογαριασμό. Οπότε, ναι, είμαι φτωχός…»

Τον Αλέξη τον χωρίζουν 2.700 ευρώ από τον κίνδυνο της φτώχειας – τουλάχιστον σύμφωνα με τα στοιχεία της Ερευνας Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών της ΕΛΣΤΑΤ (ως κατώφλι φτώχειας για μονοπρόσωπο νοικοκυριό ορίζεται το ποσό των 5.712 ευρώ ετησίως, ενώ για νοικοκυριά με δύο ενηλίκους και δύο εξαρτώμενα παιδιά ηλικίας κάτω των 14 ετών ορίζεται σε 11.995 ευρώ). Ωστόσο σίγουρα ζει αυτό που ονομάζεται ενεργειακή φτώχεια, μια μορφή αποστέρησης του πολύ βασικού αγαθού για την υγεία και ευεξία των ανθρώπων. Η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν έχει καταλήξει σε έναν κοινό ορισμό του φαινομένου, όμως σίγουρα -κι όπως αποτυπώνεται αυτό στην εμπειρία του Αλέξη- η ενεργειακή είναι μια έκφανση του φαινομένου της φτώχειας που αφορά πολύ περισσότερους ανθρώπους από όσους εντάσσονται στην τυπολογία του «φτωχού».

«Συνήθως η ενεργειακή φτώχεια είναι συνυφασμένη με την ανεπαρκή θέρμανση της κατοικίας», μας λέει ο Δημήτρης Δαμίγος, καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και συντονιστής του έργου REVERTER (Deep Retrofit Roadmaps to Reduce Household Vulnerability to Energy Poverty), το οποίο χρηματοδοτείται από το Πρόγραμμα LIFE της Ε.Ε. κι έχει στόχο την άμβλυνση του φαινομένου της ενεργειακής φτώχειας, μέσω της ενεργειακής αναβάθμισης των κατοικιών ευάλωτων καταναλωτών. «Σε επίπεδο Ε.Ε., ως “ενεργειακή φτώχεια” νοείται η έλλειψη πρόσβασης ενός νοικοκυριού σε βασικές ενεργειακές υπηρεσίες, όπως θέρμανση, ψύξη, φωτισμός, ζεστό νερό, τροφοδοσία ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών, οι οποίες είναι απαραίτητες για την καλή σωματική και ψυχική υγεία και για ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης των μελών του νοικοκυριού», αναφέρει.

Στο πλαίσιο του έργου REVERTER, το Εργαστήριο Μεταλλευτικής Τεχνολογίας και Περιβαλλοντικής Μεταλλευτικής, η Ενωση Καταναλωτών «ΕΚΠΟΙΖΩ» και το Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας (KAΠE) μόλις ολοκλήρωσαν μια έρευνα για την ενεργειακή φτώχεια στη μητροπολιτική περιοχή της Αθήνας, τα αποτελέσματα της οποίας θα δημοσιοποιηθούν τον Σεπτέμβριο. Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του ο καθηγητής Δαμίγος, ένας στους δύο συμπολίτες μας αδυνατεί να εξασφαλίσει θερμική άνεση στο σπίτι του κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού!

Θερμική άνεση σημαίνει το σπίτι ή ο χώρος δουλειάς σου να είναι στο επίπεδο ζεστασιάς που είναι κατάλληλο για σένα. Αυτό δηλαδή που δεν απολαμβάνει ούτε η Δήμητρα ούτε τα δυο παιδιά της στο κέντρο της Αθήνας. «Δεν θέλω να γίνω μελό μιλώντας για τα πιτσιρίκια που βράζουν μες στο σπίτι μας, αλλά πραγματικά δεν καταλαβαίνω τίποτα πια σε αυτή τη χώρα που μόλις πριν από λίγες μέρες έβγαλε συντριπτικά μια δεξιά κυβέρνηση – έγιναν όλοι άνετοι και δεν το ξέρουμε;» αναρωτιέται η Δήμητρα. «Φυσικά και βασικά δεν ανάβουμε τον κλιματισμό – ακόμα ξεφυσάμε από τους προηγούμενους λογαριασμούς ρεύματος. Φυσικά ανήκουμε σ’ αυτούς που δεν θα πάνε διακοπές. Φυσικά δεν βγάζουμε τον μήνα. Δεν ήξερα ότι αυτό λέγεται θερμική φτώχεια, αλλά με δύο μισθούς και συνολικό εισόδημα 1.500 ευρώ, δύο παιδιά και ενοίκιο, δεν ξέρω αν θεωρούμαστε φτωχοί, αλλά τραβάμε κουπί. Ωστόσο, δεν νομίζω και κανείς να νοιαστεί – και γιατί άλλωστε; Εδώ πεθαίνουν άνθρωποι μέσα στον καύσωνα εν ώρα εργασίας και δεν κουνιέται φύλλο, για εμάς που σιγοβράζουμε στα σπίτια μας θα γίνει κάτι;».