«Το βαρέλι της αποκτήνωσης των ευρωπαϊκών ηγεσιών δεν έχει πάτο»

Με νωπό ακόμα το εκλογικό αποτέλεσμα του Μαΐου και με τις δεύτερες κάλπες μπροστά μας, ο ζοφερός εκλογικός συσχετισμός προοιωνίζεται ζόρικες μέρες για όλους μας -για ευνόητους λόγους, ακόμα πιο δύσκολες για όσους επιβιώνουν σε συνθήκες ευαλωτότητας. Ετσι, το βιβλίο που συνυπογράφει με τον Χρήστο Μπάγκαβο για την εργασιακή ενσωμάτωση των προσφύγων και κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Τόπος είναι μόνο η αφορμή για να συνομιλήσει κανείς με τον επίκουρο καθηγητή Κοινωνικής Πολιτικής και Στέγασης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Νίκο Κουραχάνη.

● Στο βιβλίο που κυκλοφορήσατε πρόσφατα με τον Χρ. Μπάγκαβο, μελετάτε τη (μη) ενσωμάτωση των προσφύγων στην αγορά εργασίας. Τι σημαίνει αυτό για όσους ικέτες καταφέρνουν να φτάσουν ζωντανοί στη χώρα μας, αλλά και για την Ελλάδα την ίδια;

Σε αυτό το βιβλίο προσπαθούμε να πάμε λίγο παραπέρα το τι βαθύτερες λειτουργίες επιτελούνται από το αντικοινωνικό πλαίσιο υποδοχής για τους πρόσφυγες, το οποίο έχουμε επισημάνει ως εύρημα σε προγενέστερες εργασίες μας. Εν προκειμένω, λέμε ότι η αντικοινωνική μεταχείριση δεν είναι μόνο η απώθηση ή ο αβίωτος βίος στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Αντιθέτως, οι απάνθρωπες συνθήκες υποδοχής μπορεί να επιφέρουν, ευρύτερα, χρήσιμες λειτουργίες για τον εγχώριο καπιταλισμό. Η εξαθλιωμένη ζωή είναι πιο δεκτική στο να κάνει οτιδήποτε χρειάζεται για να ζήσει λίγο καλύτερα, έστω και αν εξακολουθεί να διάγει σε μια συνθήκη εξαθλίωσης.

Επομένως, προσεγγίζουμε τη ζωή των προσφύγων στα κέντρα κράτησης όχι μόνο σαν μια απάνθρωπη μορφή διαβίωσης καθ’ εαυτή, αλλά και ως μια διαδικασία που τους προετοιμάζει στο να είναι δεκτικοί να αναλάβουν οποιαδήποτε εργασιακή συνθήκη τούς προσφερθεί με βάση τις ανάγκες του εγχώριου καπιταλισμού (στην εστίαση, στον τουρισμό, στη σεξεργασία, στα χωράφια). Είναι προτιμότερο να ζεις σε ένα σπίτι με άλλους δέκα, παρά στη Μόρια. Είναι προτιμότερο να δουλεύεις δέκα ώρες για είκοσι ευρώ, παρά να μην έχεις να φας. Το πλαίσιο των συνθηκών υποδοχής που έχουν διαμορφώσει η Ευρωπαϊκή Ενωση και το ελληνικό κράτος, ως θανατοπολιτικός εργολάβος της, προλειαίνει το έδαφος για τέτοιες προτιμήσεις.

● Η έρευνά σας εστιάζει στους ευάλωτους και στις κοινωνικές πολιτικές. Τα τελευταία 13 χρόνια, με τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές που ακολουθεί η χώρα, όλο και περισσότεροι φτωχοποιούνται, ενώ το κράτος αποσύρεται και από αυτές τις στοιχειώδεις υποχρεώσεις του. Πώς θα συνοψίζατε σε έναν φοιτητή σας την εικόνα της χώρας των μνημονίων;

Στη μετά 2010 εποχή, συνδυάζονται η όξυνση των κοινωνικών ανισοτήτων με τη βίαιη αποδιάρθρωση του κοινωνικού κράτους. Με απλά λόγια, τη στιγμή που τα κοινωνικά προβλήματα διογκώνονται, η κοινωνική στήριξη από τους επίσημους θεσμούς εκπλήρωσης των κοινωνικών δικαιωμάτων περικόπτεται απότομα και βίαια, ελέω των πολιτικών λιτότητας. Η διαδικασία αυτή –που την είδαμε αρχικά να εφαρμόζεται μέσα από τις μνημονιακές επιταγές– επιφέρει, αναπόφευκτα, τη γενίκευση της κοινωνικής επισφάλειας. Τα μνημόνια εγκαινίασαν και νομιμοποίησαν διαδικασίες ανεστραμμένης αναδιανομής και καθοδικής κοινωνικής κινητικότητας.

Κοινώς, η γενιά μου και οι επόμενες είναι οι πρώτες που ζουν με χειρότερους όρους από τις προηγούμενες, ώστε οι οικονομικές ελίτ σε δύσκολους καιρούς να ευημερούν μέσα από τον δικό μας μόχθο. Μάλιστα, πρόκειται για μια εικόνα που καθίσταται διαρκώς ζοφερότερη, αν αναλογιστούμε το πώς οι κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις διαχειρίστηκαν τα μεταγενέστερα τοπία κρίσης. Η διαχείριση του προσφυγικού και της υγειονομικής κρίσης ανέδειξαν ότι το βαρέλι της κοινωνικής αποκτήνωσης των σύγχρονων ευρωπαϊκών ηγεσιών δεν έχει πάτο. Η υφιστάμενη στεγαστική και ενεργειακή κρίση αλλά και το καθεστώς ακρίβειας τυγχάνουν προϊόντα διαχείρισης με ένα πανομοιότυπο πνεύμα ανεστραμμένης αναδιανομής και καθοδικής κοινωνικής κινητικότητας: με τα pass από τα κρατικά ταμεία να διοχετεύονται με τη μορφή επιδότησης στους ολιγάρχες.

● Η πανδημία λειτούργησε ως ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό εργαλείο στη σκλήρυνση της αυταρχικής δημοκρατίας αλλά και στην περαιτέρω εμπορευματοποίηση δημόσιων αγαθών.

Σε μια πρωτόγνωρη στιγμή για όλους μας, όπως αυτή της πανδημίας Covid-19, είδαμε ότι η συνθήκη κατεπείγοντος, όπως άλλωστε και οι προηγούμενες στιγμές κρίσης, εργαλειοποιήθηκε για την προώθηση ακόμα πιο επιθετικών κοινωνικών απορρυθμίσεων: την κατάργηση του οκτάωρου και την περαιτέρω ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων, την ιδιωτικοποίηση του πυλώνα της επικουρικής ασφάλισης, τη θεσμοθέτηση της πανεπιστημιακής αστυνομίας και τον Νόμο Κεραμέως που προδιαγράφει τη λειτουργία ενός πανεπιστημίου με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια και, φυσικά, τη θεσμοθέτηση του Πτωχευτικού Νόμου που ανοίγει το έδαφος για μαζικούς πλειστηριασμούς λαϊκής κατοικίας που θα γίνουν καθημερινότητα μετά τις εκλογές της 25ης Ιούνη. Ολοι αυτοί οι νόμοι ψηφίστηκαν εν μέσω πανδημίας και στεγαστικού εγκλεισμού και δεν είχαν καμία σχέση με τη διαχείριση της πανδημίας.

● Ωστόσο, το εκλογικό σώμα που προσήλθε στις κάλπες δεν φαίνεται να τα έλαβε όλα αυτά υπόψη. Πώς διαβάζετε εσείς το εκλογικό αποτέλεσμα;

Δεν είμαι αρμόδιος για μια τέτοια ανάλυση. Ως πολίτης θα πω ότι είμαι βαθιά απογοητευμένος από τη λαϊκή ετυμηγορία, ωστόσο αυτή οφείλει να γίνει σεβαστή. Οπως σχολιάστηκε σε παρέες, μάλλον δεν «ζουν ανάμεσά μας» αλλά εμείς «ζούμε ανάμεσά τους». Δεν είμαστε μέλη μια πολιτικής κοινότητας στην οποία κυριαρχούν οι αξίες του αλτρουισμού και της αλληλεγγύης, αλλά του μικροαστισμού και του ατομικισμού. Οσο στενάχωρο είναι αυτό, άλλο τόσο πραγματικό είναι.

Η Αριστερά, μετά τη συνθηκολόγηση του 2015, δεν έχει πολιτικό όραμα. Αυτό είναι αποκαρδιωτικό. Πάμε, ξανά, σε γραμμή άμυνας. Οι πολιτικοί μας πρόγονοι έχουν ζήσει πολύ σκληρές στιγμές. Εμείς είμαστε άβρεχτοι. Θα ξαναβρεθούμε εκεί, στην άμυνα και τις κοινωνικές αντιστάσεις, υπερασπιζόμενοι αδιαπραγμάτευτα ως κόκκινη γραμμή την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Εφόσον οι συσχετισμοί στο κεντρικό πολιτικό επίπεδο είναι αρνητικοί, ας στραφούμε στο μικρο-επίπεδο των κοινωνικών μας χώρων. Είναι βέβαιο ότι εκεί μπορούμε να δημιουργήσουμε σπάνιους βιότοπους αλληλεγγύης – συμβατούς με μια αχτίδα ελπίδας για το μέλλον, όποτε αυτή έλθει.