Mπροστά στον φόβο υπέρογκων χρεώσεων ηλεκτρικού ρεύματος βρίσκονται εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά μετά την απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών να απορρίψει τις αγωγές που είχαν κατατεθεί σε βάρος της ΔΕΗ από καταναλωτικές οργανώσεις, δικηγορικούς συλλόγους, ομοσπονδίες επαγγελματιών, συλλόγους και καταναλωτές για την κατάργηση της ρήτρας αναπροσαρμογής από τα τιμολόγια ρεύματος.
Η δικαστική μάχη με εκατοντάδες ενάγοντες, νοικοκυριά και επιχειρήσεις ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2022 με την κατάθεση ογκώδους συλλογικής αγωγής που καταλόγιζε πλήθος παραβιάσεων της ευρωπαϊκής και ελληνικής νομοθεσίας για την προστασία του καταναλωτή και τις αθέμιτες πρακτικές που ανέβαζαν στα ύψη τους λογαριασμούς ρεύματος.
Στο επίκεντρο της αγωγής ήταν η ακυρότητα της ρήτρας και η καταχρηστική εφαρμογή της εις βάρος των καταναλωτών που είδαν τριπλάσιες ή και τετραπλάσιες χρεώσεις στους λογαριασμούς τους, στο πλαίσιο της αλματώδους αύξησης της τιμής ρεύματος όπως αυτή διαμορφωνόταν στο χρηματιστήριο ενέργειας.
Η νομική βάση αμφισβήτησης της νομιμότητας της ρήτρας ήταν η ασαφής ενημέρωση των καταναλωτών, η εγγενής αδιαφάνεια που αναπόφευκτα προκαλούσε ο «γρίφος» των ακατανόητων συντελεστών προσαύξησης, αλλά και η απρόοπτη μεταβολή συνθηκών που δεν επιτρέπει στον καταναλωτή να γνωρίζει το μέγεθος των «γκρίζων» χρεώσεων που αναλαμβάνει.
Η απορριπτική απόφαση του δικαστηρίου, που στην πραγματικότητα αφορά πάνω από το 60% των καταναλωτών, έρχεται σε σύγκρουση και με τον Συνήγορο του Καταναλωτή, τα πορίσματα του οποίου δικαίωναν τα νοικοκυριά, ενώ ταυτόχρονα θέτει προ των ευθυνών της την κυβέρνηση αναφορικά με το τι θα προτείνει προεκλογικά για την τύχη της ρήτρας αναπροσαρμογής μετά την 1η Ιουλίου, οπότε και έχει οριστεί με τροπολογία η «λήξη» μη εφαρμογής της χρέωσής της.
Το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών υιοθέτησε τελικά την επιχειρηματολογία της αρχής της «κοστοστρέφειας», ισχυριζόμενη πως τα υπέρογκα ποσά τα οποία είδαν οι καταναλωτές στους λογαριασμούς της ΔΕΗ αντανακλούν το κόστος προμήθειας των παρόχων ρεύματος που συνδέεται άρρηκτα με τη διακύμανση μεγεθών στη χονδρεμπορική αγορά. Στο μάλλον απλοϊκό σκεπτικό της απόφασης σημειώνεται ότι «η αγορά της ηλεκτρικής ενέργειας έχει πλέον αναχθεί σε χρηματιστηριακό προϊόν και διαμορφώνεται από το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας».
Τονίζεται μάλιστα ότι «η ρήτρα όχι μόνο δεν είναι αδόκιμη, αλλά συνιστά μία συναλλακτικώς αποδεκτή πρακτική στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας», χωρίς φυσικά να αναφέρεται πως τα ποσά επιβάλλονται μονομερώς από την πλευρά των προμηθευτών, αποκλειστικά εις βάρος των καταναλωτών.
Κατά το Πρωτοδικείο, «η ΔΕΗ μπορεί με τη δική της μόνο θέληση οποιαδήποτε στιγμή που θα διαρκεί η ισχύς του Συμβολαίου να αναπροσαρμόζει τους όρους και το τιμολόγιο, ενώ ο καταναλωτής έχει το δικαίωμα να το καταγγείλει». Με άλλα λόγια, ο καταναλωτής, εφόσον δεν συμφωνεί με τις εξωφρενικές ανατιμήσεις, έχει δικαίωμα να αλλάξει πάροχο – παρά το γεγονός πως και οι ιδιώτες προμηθευτές ρεύματος χρησιμοποιούν τον μηχανισμό της ρήτρας αναπροσαρμογής.
Οι δικαστές απορρίπτουν ακόμα πως οι καταναλωτές έρχονται αντιμέτωποι με ένα αόριστο τίμημα, αποτέλεσμα σύνθετων και πολύπλοκων μαθηματικών τύπων που δεν επιτρέπουν τον προσδιορισμό του: «Κατά τον χρόνο εισαγωγής της ρήτρας, ο καταναλωτής είχε στη διάθεσή του όλες τις ουσιώδεις πληροφορίες που απαιτούνται για να λάβει μία τεκμηριωμένη απόφαση συναλλαγής».
Συμπληρώνουν μάλιστα πως κάθε προμηθευτής δύναται να προσδιορίσει δική του ρήτρα αναπροσαρμογής με βάση τον πιθανό κίνδυνο, αναγνωρίζοντας τη δυνατότητα των προμηθευτών να προσαρμόζουν την τιμή, ακολουθώντας τις μεταβολές του κόστους που έχει για τους ίδιους η ηλεκτρική ενέργεια.
Ο Γιώργος Καλτσάς, ένας εκ των πέντε δικηγόρων που είχαν αναλάβει με εντολή του ΙΝΚΑ – Γενικής Ομοσπονδίας Καταναλωτών Ελλάδας τη σύνταξη και κατάθεση της συλλογικής αγωγής, τονίζει στην «Εφ.Συν.» πως οι δικηγόροι θα ασκήσουν έφεση κατά της πρωτόδικης απόφασης που, όπως υπογραμμίζει, στρέφεται μεροληπτικά κατά του καταναλωτή:
«Απλοϊκή αιτιολογία»
«Τη στιγμή που σύσσωμη η πολιτειακή ηγεσία είχε μιλήσει για έναν μηχανισμό που παράγει υπερκέρδη και η ΡΑΕ και ο Συνήγορος του Καταναλωτή είχαν στηλιτεύσει τις αθέμιτες πρακτικές των παρόχων ενέργειας, έρχεται μία απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών με απλοϊκή αιτιολογία. Είναι αναληθές το επιχείρημα ότι η ρήτρα αναπροσαρμογής αντανακλά το κόστος του προμηθευτή, διότι οι τελευταίοι δεν επικαιροποίησαν ποτέ τα όρια άνω των οποίων ενεργοποιείτο η ρήτρα.
»Στην πραγματικότητα ο καταναλωτής υπέγραφε ένα συμβόλαιο χωρίς να γνωρίζει την έκταση των δεσμεύσεων που αναλαμβάνει. Κατά την ανεξήγητη απόφαση του Πρωτοδικείου αυτό είναι θεμιτό, εφόσον πρόκειται για σύμβαση κυμαινόμενου τιμολογίου. Ενα επίσης ανεξήγητο είναι ότι το Πρωτοδικείο έκρινε διαφανή έναν ανύπαρκτο όρο και έναν τύπο που δεν μπορεί να αποκωδικοποιήσει ούτε το πιο σπουδαίο μαθηματικό μυαλό.
»Δυστυχώς, η αξιοπιστία της Δικαιοσύνης όταν κρίνονται μείζονος κοινωνικής σημασίας ζητήματα αρχίζει και ξεθωριάζει, ειδικά μετά και την απόφαση του Αρείου Πάγου για τους πλειστηριασμούς. Το σκεπτικό της απόφασης δεν συνάδει με το κοινωνικό εκτόπισμα που έφερε αυτή η δίκη».
