Το υπουργείο Πολιτισμού έστειλε απάντηση στο ρεπορτάζ «Σταθμός Αγίας Σοφίας, πανηγύρια με ξένα κόλλυβα» («Εφ.Συν.», 5/12/2022), σημειώνοντας ότι σ’ αυτό «εμπεριέχεται σειρά ανακριβειών». Ακολουθούν οι απαντήσεις του ΥΠΠΟΑ και η ανταπάντηση του συντάκτη μας.
«To 2018, με απόφαση της τ. Υπουργού Λυδίας Κονιόρδου εγκρίθηκε η πρόταση ολικής επανατοποθέτησης του κρηναίου οικοδομήματος, που αποκαλύφθηκε στην βόρεια είσοδο του σταθμού Αγίας Σοφίας. Η πρόταση περιελάμβανε την επαναφορά ολόκληρου του οικοδομήματος στον χώρο της βόρειας εισόδου του σταθμού, με παράλληλο περιορισμό του φρέατος εξαερισμού, ώστε να εξασφαλιστεί στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό πληρότητας η επανατοποθέτησή του, και έθετε τις συνθήκες για την προστασία και τη διαμόρφωση του χώρου υποδοχής του.
Για να υλοποιηθούν τα ανωτέρω έπρεπε να συνταχθούν και να κατατεθούν προς έγκριση στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο ειδικές μελέτες και σχεδιαστικές απεικονίσεις, με εις βάθος ανάλυση της μεθοδολογίας επανατοποθέτησης του μνημείου. Επιπλέον, και οι μελέτες αυτές έπρεπε να εξειδικευθούν περαιτέρω, σε επίπεδο εφαρμογής, στο πεδίο.
Αυτές οι μελέτες, που απαιτούνται για την υλοποίηση του έργου της επαναφοράς του μνημείου, ουδέποτε συζητήθηκαν στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο το 2018, καθώς ουδέποτε εκπονήθηκαν επί ΣΥΡΙΖΑ.
Οι αναγκαίες μελέτες υπό τον ενιαίο τίτλο «Μελέτη Εφαρμογής Επαναφοράς Κρηναίου» εκπονήθηκαν από ανάδοχο εταιρεία της Αττικό Μετρό και υπεβλήθησαν στις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΠΟΑ από την Αττικό Μετρό στις 20-10-2022. Η μελέτη εφαρμογής περιελάμβανε τις εξής επιμέρους ενότητες:
1. Εισαγωγή
2. Σύντομη περιγραφή της απόσπασης του αρχαίου οικοδομήματος (Περιγραφή Αντικειμένου)
3. Τις συντεταγμένες 17 σημείων της αποτύπωσης της αρχικής θέσης του κρηναίου (Αποτύπωση Αρχικής θέσης Κρηναίου)
4. Τεχνική έκθεση παθολογίας, όπου περιγράφονται οι τρόποι δόμησης και αναλύονται οι περιβαλλοντικοί και ανθρωπογενείς παράγοντες διάβρωσης και φθοράς κατά την αρχαιότητα, κατά την περίοδο των ανασκαφικών εργασιών και μετά την απόσπαση
5. Μεθοδολογία επανατοποθέτησης, όπου περιγράφονται οι μέθοδοι απόθεσης και οι θέσεις των ανυψωτικών μηχανημάτων
6. Χρονοδιάγραμμα εργασιών
7. Απόσπασμα σχεδίου επανατοποθέτησης (γενική κάτοψη και πέντε τομές με κατασκευαστικές λεπτομέρειες)
8. Στερέωση αρχαιοτήτων
9. Πρόταση ανάδειξης αρχαιοτήτων
10. Εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου
11. Διαχείριση όμβριων υδάτων (Παράρτημα Α: τεχνική έκθεση, κατόψεις υφιστάμενης κατάστασης και διαμορφώσεων).
Ο φάκελος της μελέτης εξετάστηκε διεξοδικά από τις συναρμόδιες Υπηρεσίες του ΥΠΠΟΑ και συζητήθηκε στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο στις 25-10-2022.
Συνακόλουθα της ομόφωνης γνωμοδότησης του ΚΑΣ εκδόθηκε η Απόφαση, με την οποία ζητήθηκε η ενσωμάτωση επιμέρους παρατηρήσεων που έγιναν κατά τη διάρκεια της συζήτησης στο ΚΑΣ. Μόνο μετά την ενσωμάτωση των παρατηρήσεων και τη θεώρηση της μελέτης και των σχεδίων που τη συνοδεύουν από τις συναρμόδιες Διευθύνσεις της Κεντρικής Υπηρεσίας κατέστη δυνατή και εφικτή η έναρξη της διαδικασίας επαναφοράς του οικοδομήματος.
Οσον αφορά τη μη επανατοποθέτηση στον σταθμό της Αγίας Σοφίας του τμήματος του μαρμαρόστρωτου δρόμου, που αποσπάστηκε το 2012, ο συντάκτης σας, που ενδελεχώς παρακολουθεί τις εργασίες του Μετρό, όφειλε να γνωρίζει ότι αυτή δεν είναι δυνατή, μετά τις αποφάσεις του 2017 και 2018 της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, σύμφωνα με τις οποίες οι αρχαιότητες του σταθμού Βενιζέλου θα παρέμεναν κατά χώρα, τροποποιώντας τη δομή του σταθμού Αγίας Σοφίας, προκειμένου να μεταφέρουν στον σταθμό αυτό λειτουργίες του σταθμού Βενιζέλου.
Είναι φανερό ότι ο συντάκτης σας, στην καλύτερη περίπτωση και για ακόμη μία φορά, είτε δεν είχε σωστές και ελεγμένες πληροφορίες. Σε άλλη περίπτωση οι εμμονές του δεν του επιτρέπουν να αντιμετωπίσει αντικειμενικά τα δεδομένα».
Η απάντηση του συντάκτη
Το ΥΠΠΟΑ «πανηγυρίζει», γιατί πραγματοποίησε την εξειδίκευση των εργασιών επί της πολιτικής απόφασης που είχε ληφθεί το 2017. Διύλισε δηλαδή επιτυχώς το κείμενο του ρεπορτάζ, για να βρει μια λάθος λέξη –διότι πράγματι δεν είχαν γίνει οι μελέτες. Είχαν ληφθεί οι αποφάσεις κι αυτό το λάθος διατύπωσης είναι δικό μας–, αλλά κατάπιε ολόκληρη την κάμηλο της υπόθεσης, ειδικότερα την «καμπούρα» της, που αφορά τον σταθμό της Αγίας Σοφίας. Διότι τα «κόλλυβα» παραμένουν ξένα. Πιο απλά: η απόφαση του ΚΑΣ να επανατοποθετηθεί το Κρηναίο ελήφθη με την προηγούμενη κυβέρνηση. Το Κρηναίο, εξάλλου, δεν ήταν πολεοδομικό συγκρότημα και τοπίο, όπως ο Decumanous στη Βενιζέλου, που είχε κίνδυνο να καταστραφεί με την απόσπαση και τη μεταφορά, αλλά ένα μεμονωμένο εύρημα.
Αυτό που δεν λέει όμως, για άλλη μια φορά, είναι ότι αφενός για τα 73 μέτρα του Decumanus που αποσπάστηκαν το 2012 επί θητείας της κ. Μενδώνη ως γ.γ. του ΥΠΠΟΑ δεν φταίει ο ΣΥΡΙΖΑ, αφετέρου ότι με το ξήλωμα του δρόμου αποκαλύφθηκε ο μεγάλος Παντοροϊκός αγωγός της πόλης, ο οποίος δεν γινόταν πλέον να μεταφερθεί, λόγω αντικειμενικής δυσκολίας. Πιάνοντας, όμως, αυτό το θέμα, το ΥΠΠΟΑ αποσιωπά –η σύγχυση, εξάλλου, ήταν διαρκώς η τακτική του για θέματα ιδίως που το ευρύ κοινό είναι δύσκολο να αξιολογήσει, λόγω των άπειρων «λεπτομερειών» που ανακύπτουν– πως η τροποποίηση επί ΣΥΡΙΖΑ στον σχεδιασμό της Αγίας Σοφίας έγινε κυρίως διότι έτσι σώθηκε –κυριολεκτικά και in situ, δηλαδή στη θέση της– η δεύτερη εντυπωσιακή, μαρμαρόστρωτη πλατεία στη βόρεια είσοδο του σταθμού. Κι αυτό έγινε μικραίνοντας η είσοδος αυτή σε σχέση με τη νότια, στην οποία αποκαλύφθηκε η άλλη πλατεία, αυτή η οποία επανατοποθετήθηκε προσφάτως αλλά σε διαφορετικό ύψος, για λόγους γνωστούς μόνο στο ΥΠΠΟΑ. Μόλις χθες, το ΥΠΠΟΑ έβγαλε μια ανακοίνωση για το θέμα, με φωτογραφίες από μακέτες, αναφέροντας τα «ξένα κόλλυβα» έστω μόνο με τις ημερομηνίες «παραγωγής τους» (διεξαγωγής δηλαδή των εργασιών).
Τίποτα δεν λέει το ΥΠΠΟΑ και για κάτι ακόμη: ότι το τμήμα του Decumanus που αποσπάστηκε βίαια από την Αγίας Σοφίας καθιστούσε δυο φορές πιο επιτακτικό να διασωθεί η διασταύρωση του Decumanus με τον Cardo στη Βενιζέλου, σταυροδρόμι το οποίο παντελώς αναιτιολόγητα, χωρίς καμιά μελέτη αποφάσισε η κυβέρνηση να ξηλώσει, δήθεν για να τελειώσει γρηγορότερα το μετρό.
Οσο για τις προσωπικές «εμμονές», είναι οι ίδιες για τα αποτελέσματα των οποίων ακόμη και το ΥΠΠΟΑ σήμερα πανηγυρίζει (βλ. μεταξύ άλλων πλατεία Διοικητηρίου). Στη χειρότερη εκδοχή τους, το λάθος θεραπεύεται με άμεση διόρθωση λέξεων (σαν κι αυτές που τα γραφεία Τύπου των υπουργείων διορθώνουν τρεις τη μέρα). Ανήκεστος παραμένει η βλάβη που προκαλούν οι λανθασμένες πολιτικές αποφάσεις.
Απόστολος Λυκεσάς
